سامانه ستاره‌ای CD-35 2722 ممکن است میزبان یک پدیده بی‌نظیر باشد؛ جرمی مرموز که تعریف‌های سنتی سیاره و قمر را دگرگون می‌سازد. رصدخانه‌ی جنوبی اروپا (ESO) با استفاده از تلسکوپ بسیار بزرگ خود (VLT)، شواهدی از وجود یک قمر فراخورشیدی عظیم به دست آورده است. این کشف چشم‌اندازهای جدیدی در مطالعه‌ی سامانه‌های ستاره‌ای و نحوه شکل‌گیری اجرام آسمانی فراتر از منظومه شمسی ما می‌گشاید.
کشف احتمالی اولین قمر فراخورشیدی در سامانه ستاره‌ای CD-35 2722
اخترشناسان شواهدی از نخستین قمر فراخورشیدی احتمالی در خارج از منظومه شمسی را کشف کرده‌اند، اما این جرم مرموز برخلاف هیچ قمری که می‌شناسیم نیست. رصدها از تلسکوپ بسیار بزرگ رصدخانه‌ی جنوبی اروپا شواهدی از یک جرم عظیم شبه‌قمر در سامانه ستاره‌ای CD-35 2722 را آشکار کرده است. این جرم غیرمعمول، به‌جای گردش به دور یک سیاره، به دور یک کوتوله قهوه‌ای می‌چرخد. در صورت تایید، این کشف می‌تواند نخستین شناسایی یک ماهواره طبیعی در خارج از منظومه شمسی باشد و نحوه تعریف ستاره‌شناسان از قمرها و سیارات را تغییر دهد.
کوین هوی، دانشجوی ESO و نویسنده اصلی این مطالعه که در مجله Nature منتشر شده است، این آرایش غیرمعمول را بسیار عجیب توصیف می‌کند. در مرکز این سامانه نسبتا جوان، ستاره‌ای به نام CD-35 2722 با تقریبا نیمی از جرم خورشید قرار دارد. یک کوتوله قهوه‌ای با جرمی حدود ۳۷ برابر مشتری به دور این ستاره می‌چرخد. جرم تازه شناسایی شده نیز به دور این کوتوله قهوه‌ای در گردش است و جرمی حداقل برابر با مشتری دارد. این ترتیب باعث شده تا هوی بیان کند: «تعریف این سامانه با کلمات مبتنی بر منظومه شمسی مانند سیاره و قمر تا حدی دشوار است.»
ماهیتی مبهم: جرمی غول‌پیکر و چالش‌برانگیز
پژوهشگران این جرم تازه کشف‌شده را یک اگزوستلایت (Exosatellite) نامیده‌اند. این جرم، جرمی حداقل برابر با مشتری دارد، در حالی که کوتوله قهوه‌ای که آن را احاطه کرده است، بیش از ۳۰ برابر مشتری جرم دارد. این امر باعث می‌شود که این قمر احتمالی بسیار پرجرم‌تر از هر ماهواره طبیعی در منظومه شمسی ما باشد. آلیس زورلو، مدیر YEMS و همکار این مطالعه، این ماهواره را یک جرم گازی غول‌پیکر در مدار یک همراه بسیار پرجرم توصیف می‌کند که خود آن نیز چندین برابر جرم مشتری است. او تاکید می‌کند که در سامانه CD-35 2722، مرزهای بین ستاره‌ها، سیارات و قمرها در هم آمیخته می‌شوند و توصیف اجرام پیچیده‌تر می‌شود.
روش رصدی و تایید شواهد
اخترشناسان سال‌هاست در جستجوی قمرهای فراتر از منظومه شمسی هستند، اما تاکنون هیچ کشف قطعی صورت نگرفته است. از میان بیش از ۶,۰۰۰ سیاره فراخورشیدی شناسایی شده، تنها تعداد اندکی از کاندیداهای قمر فراخورشیدی پدیدار شده‌اند. پیش از این، در اوایل سال ۲۰۲۶، تیمی به رهبری کوئنتین کرال، نشانه‌هایی از یک ماهواره احتمالی در سامانه ستاره‌ای HD 206893 را گزارش کرده بودند، اما شواهد آن قطعی نبود. سامانه CD-35 2722 اکنون با اندازه‌گیری‌هایی که حرکت همراه بزرگ‌تر را نشان می‌دهد، فرصتی امیدوارکننده ارائه می‌دهد.
تیم تحقیقاتی به رهبری هوی و زورلو، برای بررسی سامانه CD-35 2722 از ابزار CRIRES+ نصب شده بر روی تلسکوپ بسیار بزرگ ESO (VLT) استفاده کردند. آن‌ها از روش سرعت شعاعی بهره بردند؛ تکنیکی که با اندازه‌گیری تغییرات بسیار کوچک در حرکت یک جرم آسمانی، لرزش ناشی از گرانش یک همراه کوچک‌تر را شناسایی می‌کند. با بررسی این تغییرات ظریف در حرکت کوتوله قهوه‌ای، شواهد قوی مبنی بر وجود یک جرم پرجرم دیگر در حال گردش به دور آن یافتند. زورلو می‌گوید: «این سامانه، هرچند عجیب، اما واقعا منحصربه‌فرد و یک پیشرفت بزرگ است: نخستین شناسایی قابل قبول یک اگزوستلایت.»
افق‌های جدید در جستجوی قمرهای فراخورشیدی
تایید قمرهای فراتر از منظومه شمسی می‌تواند به محققان در درک نحوه شکل‌گیری سامانه‌های سیاره‌ای، تعامل اجزای آن‌ها و چرایی تفاوت ساختار برخی سامانه‌ها با منظومه شمسی خودمان کمک کند. رصدخانه ESO با تلسکوپ بسیار بزرگ آینده خود (ELT) که مجهز به آینه‌ای ۳۹ متری است، انتظار می‌رود نقش مهمی در شناسایی قمرهای فراخورشیدی کوچک‌تر ایفا کند. با آغاز شناسایی ماهواره‌های بیشتر در سامانه‌های سیاره‌ای دوردست، دانشمندان ممکن است دريابند که تمایزات آشنا بین ستاره‌ها، سیارات و قمرها آن‌طور که زمانی تصور می‌شد، جهانی نیستند.
نظرات کاربران