حسام بیگدلو - دبیر انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران - در گفت‌وگویی با ایسنا، با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید، کاهش سطح مصرف و تضعیف مزیت رقابتی تولیدکنندگان در بازارهای بین‌المللی اظهار داشت: در شرایطی که تولیدکنندگان تلاش دارند تا از افزایش قیمت محصولات جلوگیری کنند و اشتغال را حفظ کنند، بالا رفتن هزینه‌های مواد اولیه پتروشیمی در کشور فشار مضاعفی بر این صنعت تحمیل کرده است. این واقعیت ضرورت بازنگری در شیوه‌های قیمت‌گذاری مواد اولیه و اتخاذ سیاست‌های متناسب با وضعیت اقتصادی و محدودیت‌های تجاری را بیشتر از پیش نمایان می‌سازد.
وی ارزش فروش صنعت شوینده را با احتساب برخی تولیدکنندگان مواد اولیه، در سال گذشته نزدیک به ۱۰۰ همت تخمین زد و افزود: با توجه به رشد قیمت‌ها، پیش‌بینی می‌شود که ارزش اسمی این بازار در سال جاری از این رقم فراتر رود. این ارزیابی مربوط به ارزش ریالی فروش است و لزوماً نشان‌دهنده افزایش در حجم مصرف یا تولید نمی‌باشد.
بیگدلو در مورد ترکیب مصرف محصولات شوینده در کشور توضیح داد: پودر لباسشویی بزرگ‌ترین سهم را از نظر حجم مصرف دارد و پس از آن مایع ظرف‌شویی، مایع لباسشویی، مایع دستشویی، شامپو و صابون قرار می‌گیرند. سهم مصرف انواع مختلف محصولات بسته به ضرورت و نوع استفاده در خانوارها متفاوت است.
ظرفیت تولید ۲.۵ برابر نیاز داخلی است
بیگدلو ضمن تأکید بر ظرفیت تولید داخلی بیان کرد: ظرفیت تولید محصولات نهایی شوینده در کشور حدود ۲.۵ برابر نیاز داخلی تخمین زده می‌شود و واردات محصولات نهایی این صنعت سال‌هاست که ممنوع گردیده است؛ لذا کشور از این لحاظ نیازی به واردات ندارد. در برخی موارد، تأمین مواد خام به منابع طبیعی و دستیابی به مواد پایه وابسته است و صرفاً داشتن فناوری تولید برای تأمین این مواد کافی نیست. به عنوان مثال، برخی از موادی که در تولید صابون و محصولات شوینده به کار می‌روند، مانند روغن نارگیل و الکل‌های چرب، به دلیل محدودیت منابع داخلی باید وارد کشور شوند و پس از ورود، به محصولات مورد نیاز صنعت تبدیل می‌گردند.
دبیر انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران برآورد کرد که تقریباً ۳۰ تا ۴۰ درصد مواد خام مورد نیاز این صنعت به واردات وابسته است. این وابستگی در فرمولاسیون‌ها و محصولات مختلف به یک اندازه نیست و تقریباً ۵۰ تا ۶۰ درصد از مواد اولیه وارداتی به مواد اولیه پتروشیمی مرتبط می‌شود. محدودیت‌های وارداتی و افزایش قیمت‌های جهانی تأثیر مستقیمی بر هزینه‌های تأمین این مواد گذاشته و در برخی موارد، قیمت مواد اولیه وارداتی تا ۸۰ تا ۹۰ درصد افزایش یافته است. با این حال، تولیدکنندگان تاکنون تلاش کرده‌اند مواد مورد نیاز کارخانه‌ها را از مسیرهای جایگزین تأمین کنند و تولید به‌طور کامل متوقف نشده است.
وی تأکید کرد: مشکل اصلی در حال حاضر، افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه و طولانی‌تر شدن زمان حمل محموله‌هاست. تولیدکنندگان به ناچار برای انتقال مواد اولیه به کارخانه‌ها، مسیرهای دیگری را انتخاب کرده‌اند که هزینه بیشتری دارد و زمان تحویل را افزایش می‌دهد. اگر محدودیت‌ها تشدید شوند و مسیرهای جایگزین نیز مسدود گردند، مشکلات مربوط به تأمین مواد اولیه و ادامه تولید می‌تواند به شدت افزایش یابد.
افزایش قیمت مواد اولیه
بیگدلو در مورد تغییر قیمت مواد اولیه از ۹ اسفند تاکنون بیان کرد: قیمت محصولات نهایی شوینده تنها در این مدت دو بار، یک بار در اردیبهشت و بار دیگر در ۳۰ شهریور، اصلاح شده‌اند؛ در حالی که افزایش هزینه‌های مواد اولیه وارداتی و محصولات پتروشیمی به مراتب بیشتر بوده است. قیمت برخی مواد اولیه پتروشیمی از آن تاریخ تاکنون حدود ۱۰۰ تا ۱۳۰ درصد افزایش یافته و در بعضی موارد، قیمت‌ها تا حدود ۲.۵ برابر افزایش پیدا کرده است. افزایش قیمت محصولات نهایی در این مدت محدودتر بوده و برای برخی محصولات، دو مرحله اصلاح قیمت در حدود ۲۰ درصد و در برخی دیگر حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد لحاظ شده است.
دبیر انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران با انتقاد از افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی در بورس کالا خاطرنشان کرد: در شرایطی که محدودیت‌های تجاری، هزینه‌های حمل‌ونقل و فشارهای اقتصادی به قوت خود باقی است، افزایش قیمت مواد اولیه داخلی نیز بر مشکلات تولیدکنندگان می‌افزاید.
بیگدلو با توضیح در مورد سازوکار قیمت‌گذاری محصولات پتروشیمی در بورس کالا بیان کرد که مبنای قیمت پایه این محصولات، ۹۵ درصد قیمت جهانی ضربدر نرخ ارز است. افزایش هم‌زمان قیمت‌های جهانی و نرخ ارز، موجب بالا رفتن قیمت مواد اولیه پتروشیمی در داخل نیز شده است؛ در حالی که تولیدکنندگان شوینده امکان انتقال متناسب این افزایش هزینه‌ها به قیمت فروش محصولات نهایی را ندارند.
وی با اشاره به اینکه در برخی محصولات شوینده، مواد پتروشیمی سهمی حدود ۶۰ تا ۷۰ درصدی در هزینه‌ها دارند، تصریح کرد: افزایش قیمت این مواد به‌طور مستقیم بر بهای تمام‌شده محصولات تأثیر می‌گذارد. در شرایطی که مقدار قابل توجهی از هزینه‌های وارداتی از اختیار تولیدکننده خارج است، انتظار می‌رود در قیمت‌گذاری مواد اولیه داخلی به‌ویژه محصولات پتروشیمی، شرایط ویژه اقتصادی نیز لحاظ شود.
بیگدلو یکی از مثال‌های این افزایش را آلکیل‌بنزن خطی (LAB) عنوان کرد؛ ماده‌ای اصلی و ضروری در زنجیره تولید پودر و مایعات شوینده که قیمت آن از حدود ۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم قبل از ۹ اسفند، به مرز ۳۶۰ تا ۳۷۰ هزار تومان رسیده است؛ افزایشی نزدیک به ۸۰ تا ۸۵ درصد. در برخی محصولات شوینده، مواد اولیه پتروشیمی سهم قابل توجهی از هزینه تمام‌شده را تشکیل می‌دهند و افزایش قیمت این نهاده‌ها به طور مستقیم هزینه تولید را افزایش می‌دهد.
نیاز به تمدید مصوبه تثبیت قیمت پتروشیمی‌ها
دبیر انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران به مصوبه تثبیت قیمت محصولات پتروشیمی در شرایط اضطراری اشاره کرد و گفت: این مصوبه از ۹ اسفند اجرایی شد و تا ۹ خرداد اعتبار داشت، اما پس از پایان مهلت آن تمدید نشده است؛ این در حالی است که محدودیت‌های تجاری و شرایط جنگی همچنان ادامه دارد. انجمن در مکاتبات و جلسات مختلف خواستار بازنگری در سازوکار قیمت‌گذاری مواد اولیه شده است، اما تغییرات مورد انتظار در این زمینه هنوز به وقوع نپیوسته است. قوانین طراحی شده برای شرایط عادی، باید در شرایط اضطراری نیز قابلیت بازنگری داشته باشند تا فشارهای ناشی از افزایش هزینه‌ها به تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان منتقل نگردد.
وی خاطرنشان کرد که تولیدکنندگان شوینده به دنبال افزایش قیمت محصولات نیستند، افزود: تولیدکنندگان آگاهند که خانوارها توان محدودی برای تحمل افزایش قیمت دارند و در تلاشند تا از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کنند؛ اما تداوم رشد قیمت مواد اولیه می‌تواند ظرفیت تحمل هزینه‌ها از سوی تولیدکنندگان را هم به حداقل برساند.
بیگدلو به دشواری‌های واردات اشاره کرد و بیان کرد: شرکت‌های خارجی و ارائه‌دهندگان خدمات حمل‌ونقل نسبت به شرایط اقتصادی ایران تعهدی ندارند و افزایش مسیر حمل، هزینه‌های بیمه و سایر مخارج وارداتی به‌طور مستقیم بر هزینه تأمین مواد اولیه اثر می‌گذارد. این هزینه‌ها را نمی‌توان از شرکت‌های خارجی مطالبه کرد، اما در راستای قیمت مواد اولیه تولید داخلی، به‌ویژه محصولات پتروشیمی، امکان اتخاذ سیاست‌های حمایتی وجود دارد.
تعدیل نیروی گسترده گزارش نشده است
بیگدلو درباره وضعیت کارخانه‌های شوینده گفت: در ماه‌های اخیر، تعدیل نیروی قابل توجه یا توقف تولید در مقیاسی بحران‌آسا در این صنعت گزارش نشده است؛ تولیدکنندگان تلاش می‌کنند که کارخانه‌ها فعال بمانند و از تعدیل نیروها جلوگیری کنند، اما کاهش مصرف، مشکلات صادراتی و افزایشی هزینه‌ها می‌تواند به کاهش بیشتر تولید منجر شود. زمانی که قیمت محصولات رشد می‌یابد اما درآمد خانوارها به طور متناسب افزایش نمی‌یابد، در نتیجه مصرف کاهش می‌یابد. همچنین، کاهش تقاضای داخلی در کنار محدودیت‌های صادراتی، فروش کارخانه‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در نهایت می‌تواند به کاهش تولید و تعدیل نیرو بیانجامد.
به دنبال افزایش قیمت محصولات شوینده نیستیم
بیگدلو در رابطه با سوابق صادرات محصولات شوینده ایران گفت: ایران پیشتر یکی از مراکز مهم تولید و صادرات شوینده در خاورمیانه بود و برندها و محصولات ایرانی در کشورهای همسایه شناخته شده و پرتقاضا بودند. ظرفیت تولید ۲.۵ برابری نسبت به نیاز داخلی نیز به دلیل امکان صادرات و تقاضای بازارهای منطقه شکل گرفته است. افزایش هزینه‌های مواد اولیه پتروشیمی و حمل‌ونقل، مزیت رقابتی تولیدکنندگان ایرانی را تحت تأثیر منفی قرار داده است. زمانی که تولیدکننده ایرانی با قیمت‌های جهانی و نرخ ارز برای تأمین موادی مانند LAB روبرو می‌شود، مزیت دسترسی داخلی به منابع پتروشیمی کاهش پیدا می‌کند و رقابت با تولیدکنندگان کشورهای دیگری چون ترکیه دشوارتر می‌شود.
دبیر انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران تصریح کرد: صادرات این صنعت به کشورهای منطقه همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد، اما روند صادرات به وضوح در حال کاهش است. تداوم افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه‌های تولید می‌تواند به طور جدی جایگاه برندهای ایرانی را در بازارهای منطقه تحت تأثیر قرار دهد.
بیگدلو در پایان خاطرنشان کرد که انجمن به دنبال افزایش قیمت محصولات شوینده نیست و یادآور شد: تولیدکنندگان آگاهند که قدرت خرید خانوارها محدود است و افزایش قیمت محصولات ضروری می‌تواند هم مصرف‌کننده و هم صنعت را با چالش مواجه کند. بازنگری در سازوکار قیمت‌گذاری مواد اولیه پتروشیمی، تمدید سیاست‌های حمایتی متناسب با شرایط اضطراری، تسهیل تأمین مواد اولیه وارداتی و کاهش فشار هزینه‌ها می‌تواند به حفظ تولید، جلوگیری از تعدیل نیرو و پشتیبانی از رقابت‌پذیری محصولات ایرانی در بازارهای صادراتی کمک کند.
انتهای پیام
نظرات کاربران