باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - بر اساس داده‌های سال‌های گذشته، مصرف سالانه گوشت قرمز در کشور به حدود یک تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن می‌رسد. با این حال، به سبب افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها، پیش‌بینی می‌شود که سطح مصرف نسبت به سال‌های پیش کمتر شود. در این شرایط، فعالان صنعت دام بیان می‌کنند که تولید داخلی می‌تواند بخش عمده‌ای از نیاز کشور را تأمین کند و واردات باید تنها طبق معیار واقعی کسری بازار صورت گیرد.
براساس آمار موجود، در سال گذشته بیش از ۹۰ هزار تن گوشت قرمز به کشور وارد شده است، در حالی که از آغاز امسال، تقریباً ۲۰ هزار تن گوشت به کشور وارد گردیده است. با وجود کاهش قابل توجه واردات، گزارش‌ها نشان‌دهنده عدم وجود مشکل جدی در تأمین و توزیع گوشت است؛ موضوعی که به عقیده تولیدکنندگان، لزوم بررسی عوامل مؤثر بر نوسانات قیمت و تقویت نظارت بر شبکه توزیع را یادآور می‌شود.
واردات باید با نیاز واقعی بازار هماهنگ باشد
روح‌الله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، به مدل واردات گوشت قرمز در سال‌های گذشته اشاره کرده و افزود: در سال‌های گذشته به‌طور معمول سالانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن گوشت قرمز به کشور وارد می‌شد، اما در حال حاضر این بحث مطرح است که باید بخشی از نیاز بازار نه از طریق واردات مستقیم گوشت، بلکه از طریق واردات دام پای‌پروار صورت گیرد، که پس از تکمیل دوره پرورش در کشور، محصول فروش شود.
وی ادامه داد: اجرای این روش می‌تواند نه تنها ظرفیت‌های تولیدی کشور را فعال نگه دارد بلکه امکان تأمین گوشت گرم و نیازهای خاص مراکز عمده را نیز فراهم کند. با این حال، این امر باید با در نظر گرفتن محاسبات اقتصادی و شرایط بهداشتی و قرنطینه‌ای اجرایی گردد.
زحمتکش همچنین به تأثیر شرایط اقلیمی بر تولید دام اشاره کرد و بیان داشت: بارندگی‌های مناسب و بهبود وضعیت مراتع می‌تواند هزینه‌های نگهداری دام سبک را کاهش داده و بر میزان تولید تأثیر مثبت بگذارد. رشد زایش و دوقلوزایی نیز از جمله عواملی است که تولیدکنندگان به آن برای تأکید بر توان تولید داخلی استناد می‌کنند.
معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد: با این حال، تعیین نیاز واقعی کشور نمی‌تواند صرفاً بر اساس تعداد دام‌ها انجام شود، بلکه وزن دام، نرخ زایش، میزان تلفات، خروج دام، حجم کشتار و تقاضای مصرف‌کنندگان واقعی نیز باید در محاسبات مدنظر قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد که ممکن است امسال کشور نیازی به واردات مرسوم سال‌های گذشته، یعنی ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن، نداشته باشد و بهبود وضعیت مراتع و تولید داخلی از یک طرف، و کاهش مصرف به واسطه افت قدرت خرید خانوارها از طرف دیگر، ممکن است نیاز به واردات را کاهش دهد. به همین دلیل واردات باید با هدف‌گذاری هوشمند و مطابق با کسری واقعی بازار انجام شود، نه بر مبنای حجمی که صرفاً در سال‌های گذشته رایج بوده است.
نیازی به واردات گوشت قرمز احساس نمی‌شود
افشین صدر‌دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، بر کفایت عرضه دام در کشور تأکید کرد و بیان داشت که در حال حاضر دام‌های سبک و سنگین به مقدار مطلوبی در بازار وجود دارد؛ به گونه‌ای که قیمت هر رأس بره نر پرواری با وزن ۵۰ تا ۶۰ کیلوگرم در حدود ۷۵۰ تا ۷۶۰ هزار تومان است.
وی گفت که از ابتدای امسال، حجم بسیار محدودی از گوشت قرمز وارد کشور شده و از این رو، در تأمین دام و عرضه گوشت مورد نیاز خانوارها با مشکل جدی مواجه نشده‌ایم و بر همین اساس، نیازی به واردات گسترده گوشت وجود ندارد.
صدر‌دادرس ادامه داد: با توجه به جمعیت دام موجود، زایش‌های فصل پاییز و فعالیت واحدهای پرواربندی، تأمین نیاز بازار تا پایان سال تضمین شده است. اما نوسانات نرخ ارز منجر به افزایش هزینه‌های تولید شده و دولت باید برای مقابله با آثار تورمی آن، از قدرت خرید خانوارها حمایت کند.
وی اظهار داشت که در گذشته واردات گوشت با هدف حمایت از اقشار آسیب‌پذیر و تنظیم بازار صورت می‌گرفت، اما عرضه عمومی گوشت وارداتی نشان می‌دهد که این کالا لزوماً به دست اقشار هدف نرسیده است. همچنین، عرضه گوشت وارداتی با قیمت پایین‌تر تأثیر مستقیمی بر کاهش قیمت گوشت تولید داخل نداشته و فشارهایی بر تولیدکنندگان داخلی وارد کرده است.
مدیرعامل اتحادیه دام سبک معتقد است که مشکلات بازار گوشت قرمز بیشتر به ضعف نظارت بر بخش توزیع و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان مربوط است.
وی تأکید کرد: در صورت تقویت نظارت بر توزیع و افزایش قدرت خرید مردم، امکان تأمین ذخایر راهبردی نیز ممکن است بدون نیاز به واردات گسترده وجود داشته باشد.
صدر‌دادرس همچنین به قیمت هر کیلوگرم دام زنده به میزان حدود ۷۱۰ هزار تومان اشاره کرده و گفت: با توجه به این نرخ، قیمت هر کیلوگرم لاشه بره در کشتارگاه باید در حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان باشد.
واردات گوشت به شدت کاهش یافته است
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام نیز به وضعیت عرضه دام در کشور اشاره کرده و گفت: با گذر از نخستین ماه فصل پاییز، عرضه دام به میزان قابل توجهی انجام شده و این روند همچنان ادامه دارد.
وی قیمت هر کیلوگرم بره نر زنده را بین ۶۹۰ تا ۷۱۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: میزان پرواربندی دام در اواخر تابستان نسبت به زمان مشابه سال قبل بهبود یافته و تمام این عوامل به کاهش التهاب در بازار گوشت قرمز کمک کرده است.
پوریان با اشاره به کاهش واردات گوشت قرمز افزود: از ابتدای امسال تاکنون حدود ۲۰ هزار تن گوشت قرمز به کشور وارد شده، در حالی که واردات در مدت مشابه سال گذشته نزدیک به ۸۰ هزار تن بوده است.
رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام با ارزیابی وضعیت تأمین گوشت در ماه‌های آتی گفت: با توجه به فراوانی عرضه دام و تأمین مناسب گوشت گرم و منجمد، در حال حاضر هیچ مشکلی برای تأمین نیاز کشور وجود ندارد.
وی ادامه داد که گوشت وارداتی قادر به حفظ مزیت رقابتی خود در برابر تولید داخل نیست و قیمت تمام‌شده گوشت وارداتی به گونه‌ای تعیین شده که مانع از رقابت مؤثر با تولید داخلی می‌شود.
پوریان میزان مصرف سالانه گوشت قرمز در کشور را حدود ۹۰۰ هزار تن تخمین زد و خاطرنشان کرد که با توجه به شرایط تولید محتمل، پیش‌بینی می‌شود که در نیمه دوم سال به‌طور ماهانه حدود ۵۰ هزار تن گوشت در کشور تولید شود؛ موضوعی که در صورت تحقق، عرضه را بهبود خواهد داد.
وی برآورد کرد که نیاز ماهانه کشور به گوشت قرمز بین ۵۸ تا ۶۰ هزار تن است و با تولید ماهانه ۵۰ هزار تن، فاصله میان تولید و نیاز بازار قابل کاهش خواهد بود. در حال حاضر نیز آمار کشتار دام با وضعیت مناسبی همراه است و انتظار می‌رود با ادامه این روند، بازار به سمت بهبود پیش برود.
تنظیم بازار با تمرکز بر تولید و توزیع
با وجود آنکه برخی واردکنندگان نسبت به امکان کمبود گوشت قرمز و افزایش قیمت‌ها در ماه‌های آبان و آذر هشدار می‌دهند، تولیدکنندگان داخلی باور دارند که بهبود وضعیت مراتع، افزایش زایش و رشد دوقلوزایی در گله‌ها فرصت خوبی را برای تأمین بخش عمده نیاز کشور فراهم کرده است.
در این راستا، کاهش قدرت خرید خانوارها و تغییر الگوی مصرف نیز بر سطح تقاضای واقعی بازار اثر گذاشته و برآورد دقیق نیاز کشور به واردات را دشوارتر کرده است.
بنابراین، تصمیم‌گیری راجع به واردات گوشت قرمز باید با مدنظر قرار دادن آمار تولید، میزان کشتار، موجودی دام، حجم عرضه و قدرت خرید مصرف‌کنندگان انجام شود. علاوه بر این، تقویت نظارت بر زنجیره توزیع و بررسی فاصله قیمت دام زنده تا قیمت عرضه شده به مصرف‌کننده می‌تواند به شفافیت بیشتر بازار یاری رساند.
در نهایت، واردات گوشت قرمز به تنهایی نمی‌تواند به‌عنوان راهکار پایدار برای تنظیم بازار شناخته شود و اثربخشی آن بستگی به روش تأمین، توزیع و دسترسی به اقشار هدف دارد. از این رو، تعیین میزان واردات بر اساس کسری واقعی بازار، حمایت از تولید داخلی و نظارت مؤثر بر شبکه توزیع، می‌تواند محورهایی کلیدی در مدیریت نوسانات بازار گوشت قرمز به شمار آید.