بر پایه گزارش ایسنا؛ مهندس محسن فرهادی - مدیر مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، به مناسبت روز جهانی پیشگیری از مسمومیت‌های شیمیایی، بر اهمیت کمتر مورد توجه قرار گرفته این نوع مسمومیت‌ها تأکید کرد و گفت: مسمومیت‌های شیمیایی در زمره مسائلی هستند که به دلیل نبود اطلاعات کافی درباره عوارض و پیامدهای آن‌ها، گاهی کمتر به آن‌ها پرداخته می‌شود. در حقیقت، برخی از این ترکیبات می‌توانند اثرات قابل توجهی بر سلامتی انسان داشته باشند و حتی تا مدت‌ها در محیط باقی بمانند.
او بیان کرد که سموم شیمیایی دارای انواع و ویژگی‌های متنوعی هستند و افزود: تعدادی از این مواد برای کنترل آفات در منازل و دیگر فضاهای زندگی و برخی دیگر برای مبارزه با آفات کشاورزی به کار می‌روند. اما استفاده از این مواد بدون داشتن دانش کافی در مورد ترکیبات، مکانیزم اثرگذاری و الزامات ایمنی آن‌ها می‌تواند خطرات جدی را به همراه داشته باشد.
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت درباره خطرات ناشی از ترکیب یا مصرف همزمان مواد شیمیایی تأکید کرد: بسیاری از افراد بدون درک صحیح از ماهیت مواد، آن‌ها را با یکدیگر ترکیب می‌کنند؛ در حالی که این عمل می‌تواند منجر به تولید ترکیبات خطرناک و سمی شود. حتی مواد شست‌وشو رایج مانند سفیدکننده‌ها نیز باید در خاک و با دقت استفاده شوند، زیرا ترکیب آن‌ها با چند پاک‌کننده دیگر می‌تواند به جدی‌ترین خطرات برای سلامت افراد منجر شود.
فرهادی تصریح کرد: برخی سموم شیمیایی، به ویژه آن دسته از ترکیبات متعلق به گروه سموم فسفره، می‌توانند از طرق مختلف به بدن راه پیدا کرده و با اختلال در عملکرد آنزیم‌ها و فرآیندهای طبیعی، عوارض وخیمی را به بار آورند. از این رو، شناخت نوع سم، روش‌های مواجهه با آن و رعایت اصول احتیاطی متناسب با هر ماده از اهمیت به سزایی برخوردار است.
وی بر لزوم استفاده صحیح و تخصصی از سموم و مواد شیمیایی تأکید کرد و بیان داشت: بهترین توصیه آن است که اگر افراد به طور کامل با این مواد آشنا نیستند، از مصرف خودسرانه آن‌ها پرهیز کنند و کار با سموم را به تخصصیان و افراد مجاز بسپارند؛ چه در حوزه کشاورزی و چه در زمینه مبارزه با آفات بهداشتی در فضاهای زندگی و عمومی.
ماندگاری برخی ترکیبات شیمیایی در محیط زیست
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت درباره عواقب زیست‌محیطی برخی مواد شیمیایی اظهار داشت: تعدادی از این ترکیبات به آسانی در طبیعت تخریب نمی‌شوند و ممکن است برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها در محیط باقی بمانند. آثار برخی سموم مقاوم نیز ممکن است در بافت‌های بدن آبزیان و حیوانات دیگر باقی بماند؛ این موضوع ضرورت توجه همزمان به سلامتی انسان و حفاظت از محیط زیست را مورد تأکید قرار می‌دهد.
او افزود: ارزیابی ایمنی مواد شیمیایی باید تنها به تأثیرات مستقیم آن‌ها بر انسان محدود نشود، بلکه باید اثرات این مواد بر محیط زیست و موجودات سودمند نیز در نظر گرفته شود. بدین ترتیب، انتخاب و به کارگیری سموم باید براساس ضوابط تخصصی و فهرست مواد مجاز باشد.
هشدار درباره باقی‌مانده سموم در محصولات کشاورزی
فرهادی درباره لزوم رعایت فاصله زمانی بین سم‌پاشی و عرضه محصولات کشاورزی به بازار توضیح داد: در استفاده از سموم کشاورزی، توجه به دوره کارنس یا فاصله زمانی لازم از زمان مصرف سم تا برداشت محصول از اهمیت بالایی برخوردار است. این مدت به منظور کاهش باقی‌مانده سموم در محصول و دستیابی به سطوح قابل قبول تعیین شده و رعایت آن برای حفظ سلامت مصرف‌کنندگان ضروری است.
وی ادامه داد: در برخی گزارش‌های مربوط به سال‌های گذشته، مواردی از مسمومیت پس از مصرف محصولات گلخانه‌ای ثبت شده است که احتمال ارتباط آن‌ها با باقی‌مانده سموم وجود دارد. این واقعیت نشان می‌دهد که شست‌وشوی محصول به تنهایی نمی‌تواند جایگزین رعایت اصول صحیح سم‌پاشی و فاصله زمانی کارنس شود.
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت تأکید کرد: کشاورزان باید از سموم مجاز و مطابق دستورالعمل‌های مشخص استفاده کنند و فاصله زمان مقرر تا برداشت محصول را حتماً رعایت کنند تا احتمال تماس مصرف‌کنندگان با باقی‌مانده‌های خطرناک سموم کاهش یابد.
فعالیت بیش از ۴۰۰ شرکت دارای مجوز برای مبارزه با آفات بهداشتی
مهندس فرهادی درباره اقدامات وزارت بهداشت در راستای ساماندهی فعالیت شرکت‌های مبارزه با حشرات و جوندگان گفت: در حال حاضر، تعداد زیادی، بالای ۴۰۰ شرکت دارای مجوز در حوزه مبارزه با آفات بهداشتی مشغول به کار هستند و هر کدام باید از متخصصین مربوط برخوردار باشند. این شرکت‌ها بر اساس ضوابط تعیین شده فعالیت می‌کنند و نظارت بر اقدامات آن‌ها از طریق دانشگاه‌های علوم پزشکی در سرتاسر کشور انجام می‌شود.
او از شهروندان خواست پیش از بهره‌گیری از خدمات سم‌پاشی در منازل، مجتمع‌های مسکونی و سایر فضاها، از اعتبار مجوز شرکت ارائه‌دهنده خدمت مطمئن شوند و افزود: ساکنان می‌توانند به وب‌سایت دانشگاه علوم پزشکی مربوط مراجعه کرده و اطلاعات مربوط به شرکت‌های مجاز را بررسی کنند.
فرهادی با هشدار درباره تبلیغات غیرمعتبر در این زمینه خاطرنشان کرد: ادعاهایی مانند وجود ترکیبات محرمانه، مخلوط‌های ویژه یا سمومی که با یک بار استفاده ایمنی کامل ایجاد می‌کنند، نباید بدون بررسی تخصصی پذیرفته شوند. از آن‌جا که استفاده نادرست از سموم می‌تواند سلامت ساکنان و سایر افراد حاضر در محیط را به خطر اندازد، شهروندان باید از واگذار کردن عملیات سم‌پاشی به افراد غیرمجاز خودداری نمایند.
وی افزود: خوابگاه‌های دانشجویی، هتل‌ها، پانسیون‌ها، مدارس، پادگان‌ها، بیمارستان‌ها و سایر مکان‌های عمومی از جمله فضاهایی هستند که در آن‌ها باید عملیات مبارزه با آفات با حساسیت بیشتری انجام شود. به دلیل حضور افراد متعدد و احتمال مواجهه گروه‌های مختلف با مواد شیمیایی، ضروری است تا از خدمات شرکت‌های دارای مجوز استفاده شده و الزامات ایمنی نیز به دقت رعایت گردد.
تأکید بر استفاده از سموم مجاز و نظارت بر عملکرد شرکت‌ها
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت در خصوص تدوین و به‌روزرسانی فهرست سموم مجاز توضیح داد: این فهرست به صورت دوره‌ای و با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط مانند سازمان غذا و دارو و بخش‌های مربوط به حفظ نباتات وزارت جهاد کشاورزی مورد بازنگری قرار می‌گیرد.
وی افزود: در ارزیابی و انتخاب این مواد، علاوه بر کارایی در کنترل آفات، باید اثرات احتمالی آن‌ها بر سلامت انسان و محیط زیست نیز در نظر گرفته شود. همچنین شرکت‌های فعال ملزم به استفاده از مواد مجاز و مطابق با ضوابط هستند و در صورت تخلف با آنان برخورد قانونی خواهد شد.
فرهادی همچنین از ادامه نظارت‌های بهداشتی بر فعالیت شرکت‌ها و فضاهای مختلف خبر داد و گفت: کنترل شرایط استفاده از مواد شیمیایی در بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها، شرکت‌ها و دیگر مکان‌های عمومی و کاری، از جمله اقداماتی است که با همکاری دانشگاه‌های علوم پزشکی در حال انجام است.
کدام گروه‌ها بیشتر در معرض خطر مسمومیت‌های شیمیایی قرار دارند؟
فرهادی بر لزوم توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر تصریح کرد: کودکان، زنان باردار، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن، به ویژه بیماری‌های تنفسی و آسم، ممکن است در معرض خطرات بیشتری در برابر برخی مواد شیمیایی و سموم قرار گیرند. از این رو، حضور این افراد در معرض سم‌پاشی یا استفاده از مواد شیمیایی خطرناک باید به‌دقت مدیریت شود.
وی همچنین بر اهمیت رعایت اصول حفاظت فردی در محل‌های کاری تأکید کرد و خاطرنشان ساخت: نوع تجهیزات حفاظتی مورد نیاز باید بر اساس ماهیت ماده شیمیایی و نوع مواجهه برگزیده شود. در برخی موارد، استفاده از لباس و تجهیزات حفاظتی تخصصی ضروری است و در موارد دیگر باید با توجه به ارزیابی خطر از دستکش، تجهیزات حفاظت تنفسی و سایر وسایل مناسب استفاده شود.
هشدار درباره عرضه و مصرف غیرمجاز قرص برنج
فرهادی در ادامه نسبت به خرید و استفاده خودسرانه از برخی مواد شیمیایی خطرناک هشدار داد و بیان کرد: متأسفانه برخی از مواد خطرناک، از جمله قرص برنج، ممکن است در خارج از مسیرهای قانونی و در مراکز غیرتخصصی عرضه شوند؛ در حالی که استفاده نادرست از این مواد می‌تواند منجر به مسمومیت‌های شدید و حتی مرگبار شود.
وی افزود: قرص برنج برای استفاده خودسرانه در منازل و محیط‌های عمومی مناسب نیست و به کارگیری آن در فضاهای بسته می‌تواند خطر مسمومیت برای افراد حاضر در آن محیط و همچنین فضاهای جانبی ایجاد کند. لذا مردم باید از خرید و مصرف خودسرانه این مواد پرهیز نمایند و در صورت مشاهده عرضه غیرمجاز، موضوع را از طریق مراجع قانونی و نظارتی پیگیری کنند.
ضرورت شناخت مواد شیمیایی؛ مهم‌ترین پیام هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت مهم‌ترین توصیه به عموم مردم را در نظر داشتن خطرات ناشی از مواد شیمیایی دانست و بر این نکته تأکید کرد: شهروندان باید پیش از استفاده از هرگونه سم، ماده شیمیایی، گندزدا یا ضدعفونی‌کننده، با ویژگی‌ها، شیوه مصرف و احتیاط‌های لازم آشنا شوند.
او ادامه داد: برخی از این مواد ممکن است عوارض جدی داشته و حتی در گروه مواد سرطان‌زای قطعی قرار بگیرند؛ بنابراین، استفاده از آن‌ها باید مطابق با دستورالعمل و با دقت به مسائل ایمنی باشد.
طبق اعلام وبدا، فرهادی خاطرنشان کرد: در مواردی که مبارزه با آفات به شکل وسیع یا تخصصی است، لازم است از خدمات افراد متخصص و شرکت‌های دارای مجوز معتبر استفاده گردد. آگاهی عمومی، مصرف اصولی مواد شیمیایی و نظارت بر فعالیت ارائه‌دهندگان خدمات، سه عامل کلیدی در پیشگیری از مسمومیت‌های شیمیایی و حفظ سلامت افراد و محیط زیست محسوب می‌شوند.
انتهای پیام
نظرات کاربران