تینا مزدکی- فرآیند پیشرفت در زمینه فناوریهای فضایی تنها زمانی میتواند به ارتقاء کیفیت زندگی انسانها بینجامد که دادههای ماهوارهای از مرحله تولید و تحلیل عبور کرده و به خدماتی قابل استفاده برای شهروندان، بنگاههای اقتصادی و نهادهای دولتی تبدیل گردند. تصاویر ماهوارهای با قابلیت رصد مزارع، تغییرات در ساختوسازهای شهری و شناسایی مناطق آسیبدیده در بلایای طبیعی میتوانند در مدیریت بهینه منابع و تسریع در تصمیمگیری مؤثر واقع شوند؛ اما تحقق این پتانسیلها وابسته به کیفیت تصاویر، فراوانی تصویربرداری، زیرساختهای پردازش و میزان دسترسی کاربران است.
نادر مکاری، رئیس پژوهشگاه فضایی ایران، در مصاحبهای با کافه خبر خبرآنلاین به تشریح برنامههای این پژوهشگاه در زمینه سنجش از دور، سیستمهای ماهوارهای و ناوبری بومی پرداخت و از تدارک برای راهاندازی عمومی سامانه «ایرانزمین» در پاییز ۱۴۰۵ خبر داد. او تأکید کرد که هدف این سامانه تنها نمایش تصاویر ماهوارهای نیست، بلکه ایجاد بستری برای تجمیع آرشیو تصاویر، پردازش اطلاعات و توسعه خدمات کاربردی است.
مکاری در این گفتوگو همچنین به فاصله زمانی بهروزرسانی تصاویر، مدل اقتصادی خدمات فضایی، نقش بخش خصوصی، مراحل پیشرفت فناوریهای ناوبری و خسارتهای ناشی از حمله به پژوهشگاه پرداخته است.
ماهواره خیام با قابلیتهای خود در پایش کشاورزی و مدیریت بحران مؤثر است
- اگر ماهوارههای کشورمان بتوانند تصاویر دقیقتری تولید کنند، چه تغییراتی در زندگی روزمره مردم رخ خواهد داد؟
برای برآورده ساختن بسیاری از نیازهای کشور، لزوماً به تصاویر با قدرت تفکیک مکانی بسیار بالا احتیاج نداریم. تصاویر ماهواره خیام که دارای قدرت تفکیک مکانی بهتری از یک متر هستند، ظرفیتهای ارزندهای دارند و میتوانند پاسخگوی بخش قابل توجهی از نیازهای کشور در زمینههای مختلفی نظیر کشاورزی، مدیریت شهری، پایش منابع طبیعی، حفظ محیط زیست و مدیریت بحران باشند.
علاوه بر قدرت تفکیک مکانی، تعداد ماهوارههای عملیاتی و زمان تجدید تصویربرداری از یک ناحیه نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. حتی اگر تصاویر از دقت بالایی برخوردار باشند، اگر در زمان مناسب و با فواصل لازم از یک ناحیه تصویر جدیدی نداشته باشیم، بهویژه در مدیریت بحران، با محدودیتهایی مواجه خواهیم شد.
برای مثال، تصاویر ماهوارهای میتوانند به نظارت بر وضعیت مزارع، بررسی تغییرات پوشش گیاهی و مدیریت بهینه منابع یاری رسانند. در زمینه مدیریت شهری نیز میتوان از این تصاویر برای رصد تغییرات کاربری زمین و توسعه مناطق شهری استفاده کرد. در جریان بحرانها، دسترسی به تصاویر بهروز میتواند منجر به شناسایی سریعتر مناطق آسیبدیده و هدایت بهمراتب بهتر عملیات امدادی گردد.
رویکرد ما این است که فناوری فضایی را از مرحله تولید داده فراتر برده و آن را به خدماتی تبدیل کنیم که در فرآیند تصمیمگیریهای اجرایی، مدیریت منابع کشور، کاهش خسارات ناشی از حوادث و بهبود زندگی مردم تأثیر مثبت داشته باشد.
سامانه ایرانزمین تصاویر ماهوارهای را تجزیه و به دادههای کاربردی تبدیل میکند
- سامانه «ایرانزمین» که بهعنوان «گوگل ارث ایرانی» شناخته میشود، چه وظیفهای دارد؟
سامانه ایرانزمین نباید صرفاً بهعنوان یک نسخه داخلی از یک ابزار نمایش تصاویر ماهوارهای در نظر گرفته شود. ویژگی اصلی این سامانه در ادغام دادههای فضایی و فراهمسازی امکان استفاده عملی از آنها نهفته است.
این سامانه به گردآوری تصاویر ماهوارههای ایرانی که در سالهای مختلف از مناطق متنوع کشور ضبط شدهاند، در کنار تصاویر ماهوارههای دیگر موجود در اختیار کشور میپردازد. همچنین با همکاری ارائهدهندگان داده و بخش خصوصی، قابلیت افزودن آرشیوهای موجود در سایر مجموعهها فراهم خواهد شد.
در گام بعدی، تصاویر بر اساس نیاز کاربران پردازش خواهند شد. بهعنوان نمونه، اصلاحات هندسی بر روی تصاویر انجام خواهد شد تا انطباق مکانی آنها با موقعیت واقعی عوارض زمین بهبود یابد. این مسئله برای بررسی مسیرهای جادهای، نظارت بر پروژههای عمرانی، اندازهگیری تغییرات شهری و تحلیلهای مکانی از اهمیت بالایی برخوردار است.
ارزش حقیقی ایرانزمین در ایجاد زیرساختی برای دسترسی به آرشیو تصاویر، پردازش دادهها و تبدیل اطلاعات فضایی به محصولاتی است که مورد نیاز دستگاههای اجرایی، شرکتها، پژوهشگران و سایر کاربران میباشد.
- نسخه قابل استفاده این سامانه چه زمانی ارائه میشود؟
این سامانه با نام ایرانزمین شناخته میشود. نسخه اولیه آن آماده ارائه خدمات است و توسعه آن با تمرکز بر پوشش مناطق مختلف کشور و افزایش توانمندیهای فنی ادامه دارد.
در مرحله نخست، اولویت پوشش شامل شهرهای بزرگی مانند تهران، اصفهان و شیراز خواهد بود. برنامهریزی ما این است که این سامانه در پاییز ۱۴۰۵ در دسترس کاربران قرار گیرد؛ البته ارائه عمومی باید با توجه به تکمیل آزمایشهای فنی، کیفیت دادهها و آمادگی زیرساختها انجام شود.
معیار موفقیت ایرانزمین تنها زمان رونمایی نیست، بلکه میزان استفاده واقعی کاربران، کیفیت خدمات، تنوع محصولات و توانایی سامانه در پاسخگویی به نیازهای کشور خواهد بود.
-
تصاویر ایرانزمین با چه تناوب زمانی بهروز میشوند و دقت مکانی آنها چقدر است؟
در این زمینه باید بین قدرت تفکیک مکانی تصاویر، دقت مکانی آنها و تناوب تصویربرداری تمایز قائل شویم. قدرت تفکیک مکانی نشاندهنده این است که تصویر تا چه اندازه میتواند جزئیات سطح زمین را از یکدیگر تفکیک کند؛ اما دقت مکانی به میزان انطباق موقعیت عوارض در تصویر با موقعیت واقعی آنها بر روی زمین مربوط میشود.
تصاویر پانکروماتیک ماهواره خیام دارای قدرت تفکیک مکانی حدود یک متر هستند. در کنار این قابلیت، پژوهشگاه در زمینه پردازش تصویر و بهرهبرداری از فناوریهای هوش مصنوعی، از جمله روشهای سوپررزولوشن، فعالیت میکند تا محصولات تصویری با جزئیات بیشتری تولید نماید.
گفتنی است که کاهش ابعاد پیکسلهای محصول نهایی در روشهای سوپررزولوشن بهتنهایی به معنای دستیابی به همان میزان دقت مکانی واقعی نیست و کیفیت محصولات نهایی باید با استفاده از روشهای فنی مناسب آزمون و اعتبارسنجی شود.
از لحاظ تناوب، هدفگذاری اولیه برای بهروزرسانی تصاویر مناطق منتخب حدود شش ماه است؛ با این حال، این فاصله به نوع ماهواره، قابلیت تصویربرداری مجدد از منطقه، وضعیت جوی و ابرناکی، و دسترسی به دادهها وابسته بوده و در برخی مناطق ممکن است تا حدود ۹ ماه نیز افزایش یابد.
هر چه تعداد ماهوارههای در دسترس بیشتری موجود باشد و از ظرفیت دادههای داخلی و خدمات قابل تأمین از دیگر بخشها نیز بهتر بهرهبرداری گردد، امکان کاهش فاصله زمانی تصویربرداری و ارائه اطلاعات بهروزتر فراهم خواهد آمد.
- آیا شهروندان و بنگاههای اقتصادی باید برای استفاده از این سامانه هزینهای بپردازند؟
رویکرد ما این است که دسترسی به اطلاعات فضایی را بر اساس نوع کاربر، نوع داده و سطح خدمات دریافتی تنظیم کنیم. نیاز یک شهروند برای مشاهده عمومی یک منطقه با نیاز یک شرکت عمرانی، کشاورزی یا نهاد اجرایی برای دریافت تصاویر پردازش شده و تحلیلهای تخصصی متفاوت است.
در این چهارچوب، میتوان دسترسی عمومی به بخشی از قابلیتهای پایه را از خدمات تخصصی و تجاری تفکیک کرد. خدماتی چون پردازش اختصاصی تصاویر، تولید محصولات تحلیلی، ارائه دادههای دارای مشخصات فنی ویژه و توسعه راهکارهای متناسب با نیاز یک مشتری میتوانند بهصورت خدمات تجاری ارائه شوند.
جزئیات نهایی تعرفهها و دامنه خدمات رایگان و تجاری باید بر اساس سیاستهای مصوب سامانه اعلام شود. اصل راهبردی ما این است که دسترسی کاربران آسان شود و در عین حال، ارائه خدمات تخصصی نیز از یک طرح درآمدی پایدار برخوردار باشد.
- کاربران هماکنون چه امکاناتی از ایرانزمین بهرهمند هستند؟
در سامانه ایرانزمین، دادهها و محصولات ماهوارهای به دو دسته اصلی شامل تصاویر آرشیوی پردازشنشده و تصاویر پردازششده تقسیمبندی میشوند. در بخش تصاویر آرشیوی، کاربران میتوانند مناطق مدنظر خود را بهصورت بصری مورد بررسی قرار دهند و تغییرات سطح زمین را در تصاویر مربوط به زمانهای مختلف مشاهده کنند.
در بخش تصاویر پردازششده نیز تصاویر اصلاحشده از لحاظ هندسی و محصولات ارتقای وضوح ارائه میشوند. این محصولات میتوانند زمینه مناسبی برای تحلیلهای کاربران در حوزههایی نظیر کشاورزی، مدیریت شهری و پایش منابع طبیعی فراهم کنند.
این سامانه همچنین قابلیت ارائه ابزارهای اندازهگیری و تحلیل زمین، از جمله برآورد مساحت و دسترسی به مدل رقومی ارتفاع زمین را مدنظر دارد. البته دسترسی به هر قابلیت باید متناسب با وضعیت انتشار و آمادگی آن در نسخه مربوط از سامانه تعیین شود.
خدمات ماهواره خیام برای نهادهای دولتی و شهرداریها؛ پژوهشگاه فضایی بهدنبال تقویت درآمد از فروش دادههاست
- در حال حاضر چه نهادها یا شرکتهایی مشتری خدمات فضایی پژوهشگاه هستند؟
در این راستا باید میان مشتری، کاربر داده و مجموعهای که صرفاً تفاهمنامه همکاری دارد، تمییز قائل شویم. مشتری واقعی، نهادی است که نیاز مشخصی دارد و داده یا خدمات فضایی را در یک فرآیند عملیاتی مورد استفاده قرار میدهد.
در بخش سنجش از دور، تصاویر ماهواره خیام به نهادهای متقاضی ارائه شدهاند و کاربردهایی در نظارت بر توسعه شهری، کنترل ساختوساز و بررسی تغییرات سرزمینی دارند. شهرداریها از جمله مشتریان این توانمندیها هستند و صنایع زیرساختی نیز میتوانند از تصاویر ماهوارهای برای نظارت بر داراییها و مسیرهای زیرساختی بهرهبرداری کنند.
نهادهای متولی در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست، مدیریت بحران و مدیریت زمین نیز ظرفیت مهمی برای استفاده از خدمات فضایی دارند.
- درآمد حاصل از فروش دادهها و خدمات ماهوارهای چه میزان از هزینههای پژوهشگاه را پوشش میدهد؟
برای رسیدن به پاسخ دقیق این سؤال باید میان درآمد ناشی از فروش مستقیم داده و خدمات فضایی و اعتبارات مربوط به توسعه فناوری، اجرای پروژههای ملی و فعالیتهای تحقیقاتی تمایز قائل شویم.
پژوهشگاه فضایی یک مجموعه فناورانه و توسعهای است که بخشی از مأموریت آن ایجاد ظرفیتهای راهبردی و توسعه فناوریهایی است که ممکن است بازده اقتصادی آنها بهطور آنی مشخص نشود.
با این حال، عقیده داریم که خدمات فضایی باید بهتدریج از مدلی که صرفاً متکی به تأمین اعتبار پروژهای است فاصله بگیرند و بخش بیشتری از هزینههای خود را از طریق ارائه محصولات و خدمات پایدار تأمین کنند. توسعه سامانههایی مانند ایرانزمین، استفاده عملیاتی بیشتری از دادههای ماهوارهای و ایجاد همکاری اقتصادی با بخش خصوصی در این راستا دارای اهمیت ویژهای است.
- اگر قرار باشد بخش خصوصی وارد این بازار شود، چه تضمینی برای خرید خدمات آن وجود دارد؟
پیشرفت اقتصاد فضا بدون حضور مؤثر بخش خصوصی ممکن نیست؛ اما حضور این بخش زمانی پایدار خواهد بود که بازاری با پیشبینیپذیری و سازوکار خرید خدمات شفاف وجود داشته باشد.
به نظر ما، دولت و نهادهای دولتی باید در نقش تعریفکننده نیازها و مشتری خدمات عمل کنند و تا حد ممکن، بهجای کنترل کلیه مراحل توسعه و ارائه خدمت، از ظرفیت شرکتهای توانمند استفاده نمایند.
یکی از روشهای مؤثر، تعریف قراردادهای مبتنی بر خروجی و عملکرد است؛ به این ترتیب که نهاد متقاضی، نیاز خود را بهطور واضح تعیین کند، معیارهای کیفیت و زمان تحویل را مشخص کند و در صورت برآورده شدن تعهدات، خرید خدمت انجام شود. در حوزههایی که نیاز دائمی وجود دارد، قراردادهای چندساله یا چارچوبهای خرید دورهای نیز میتوانند ریسک سرمایهگذاری را کاهش دهند.
باید توجه داشت که تضمین خرید به معنای تضمین سود بدون در نظر گرفتن کیفیت نیست. شرکت باید از لحاظ فنی و اقتصادی قابلیت ارائه خدمت را داشته باشد و حفظ رقابت سالم نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
- یک کسبوکار کوچک چگونه میتواند از دادههای ماهوارهای درآمدزایی کند؟
خدمات فضایی لزوماً نیازی به تعریف در مقیاس پروژههای بزرگ ملی ندارند. یکی از راههای مهم توسعه اقتصاد فضا، تبدیل دادههای ماهوارهای به محصولاتی ساده، قابل درک و مقرونبهصرفه برای کسبوکارهای کوچک است.
بهعنوان مثال، یک شرکت خدمات کشاورزی قادر است با استفاده از تصاویر ماهوارهای، گزارشهای دورهای از وضعیت پوشش گیاهی و تغییرات مزارع تهیه و آن را در اختیار کشاورزان یا مجموعههای مدیریت مزارع قرار دهد.
یک شرکت فعال در زمینه ساختوساز و املاک نیز میتواند از تصاویر بهروز برای بررسی تغییرات محیطی و توسعه کالبدی مناطق بهرهبرداری نماید. کسبوکارهای محیط زیستی نیز قابلیت ارائه خدمات پایش تغییرات پوشش گیاهی، تغییرات سطح زمین و شناسایی مناطق آسیبدیده را به مشتریان خود دارند.
در این مدل، کسبوکار کوچک لزوماً نیازی به ماهواره یا زیرساخت پردازشی مستقل ندارد؛ بلکه میتواند از دادهها و ابزارهای آماده استفاده کند و از طریق تحلیل تخصصی و ارائه گزارشی باارزش افزوده ایجاد نماید. ایرانزمین میتواند یکی از زیرساختهای این زنجیره باشد.
زمان ارائه خدمات منظومه ناوبری بومی بهعموم چه زمانی خواهد بود؟
- در حال حاضر کدام قسمت از طرح منظومه ناوبری در مرحله پژوهش، آزمایش یا توسعه است؟
در حوزه ناوبری بایستی بین طراحی یک منظومه ماهوارهای مستقل، توسعه روشهای تقویت سیگنالهای موجود و استفاده از روشهای ناوبری فرصتمحور تفکیک صورت گیرد. این مسیرها از نظر فنی، سرمایهگذاری، زمان اجرا و نوع کاربرد بسیار متفاوت هستند و میتوانند در کنار یکدیگر بخشی از راهبرد ناوبری کشور را شکل دهند.
همچنین پژوهشگاه در حال توسعه فناوریهای زیرساختی لازم برای منظومههای ماهوارهای است. از جمله این موارد، توسعه فناوری ارتباطات میانماهوارهای است که در مدیریت و تبادل داده میان ماهوارهها نقش اساسی دارد.
برای ارزیابی دقیق مرحله پیشرفت هر بخش، لازم است وضعیت طراحی، تولید نمونه، آزمایش در آزمایشگاه و آزمون عملیاتی سینتیک مورد تحلیل قرار گیرد. آغاز یک فعالیت پژوهشی به تنهایی نمیتواند علامت دهنده آماده بودن یک خدمت عملی باشد.
- موقعیتسنجی قادر به ارائه نخستین خدمت عمومی متناظر با ناوبری بومی کی خواهد بود؟
زمان ارائه نخستین خدمت عمومی بستگی به انتخاب جانمایی ناوبری و نوع کاربری آن دارد. برخی روشهای تقویتی یا فرصتمحور ممکن است برای کاربردهای خاص به زودی آزمایش شوند؛ در حالی که ایجاد یک منظومه مستقل ناوبری به زیرساخت، آزمایش و اعتبارسنجی گستردهتری نیاز دارد.
باید بین نمایش یک قابلیت فنی، اجرای یک طرح آزمایشی در محیطی محدود و ارائه یک خدمت عمومی پایدار تفکیک قائل شد. در پروژهای حساس مانند ناوبری، صرفاً موفقیت یک آزمایش کافی نیست و دقت مشخصهیابی، ثبات، پوشش، قابلیت دسترسی و عملکرد سامانه در شرایط مختلف نیز بایستی مورد بررسی قرار گیرد.
زمانبندی دقیق باید پس از تثبیت مسیر فنی، تأسیس برنامههای آزمون و تعیین الزامات خدمت اعلام گردد.
- آیا تلفنهای همراه معمولی قادر به استفاده از این خدمات هستند یا به دستگاه گیرنده جدید نیاز خواهد بود؟
پاسخ این سؤال به ساختار فنی خدمت ناوبری بستگی دارد. اگر خدمت مبتنی بر سیگنالهایی باشد که گیرنده تلفن همراه قابلیت دریافت و پردازش آنها را دارد، احتمالاً استفاده از آن با تجهیزات کنونی فراهم خواهد بود. اما اگر دریافت سیگنال به باند فرکانسی خاص، فرم موج یا قابلیت سختافزاری ویژه نیاز داشته باشد که در تلفنهای همراه عمومی وجود ندارد، در این صورت به گیرنده سازگار یا تجهیزات اضافی نیاز خواهد بود.
هدف ما این است که در طراحی خدمات ناوبری، سازگاری با تجهیزات موجود و کاهش هزینه استفاده برای کاربران را به حداکثر برسانیم. با این حال، تأیید سازگاری قطعی با تلفنهای همراه متداول بر اساس آزمون عملی و شناسایی ساختار نهایی خدمت میباشد.
برای ارزیابی پیشرفت این پروژه نیز باید معیارهای مشخصی همچون دقت موقعیتیابی، قابلیت دسترسی به خدمت، ثبات عملکرد، زمان لازم برای تعیین موقعیت و مقاومت در مقابل اختلالها تعریف و نتایج آزمونها طبق همان معیارها گزارش گردد.
خسارتهای ناشی از حمله به پژوهشگاه فضایی ایران چه بوده است؟
- پس از حمله به پژوهشگاه، اصلیترین خسارتی که شاهد آن بودیم چه بود؛ آیا ساختمان و تجهیزات، زمان اجرای پروژهها یا بخشی از ظرفیت علمی انباشتهشده طی سالها؟
در اینگونه حوادث، خسارتها را نمیتوان تنها از روی آسیبهای فیزیکی به ساختمانها و تجهیزات سنجید. اگرچه آسیب به زیرساختها و تجهیزات تخصصی از اهمیت بالایی برخوردار است، تبعات آن میتواند بر زمان اجرای پروژهها، فرآیندهای آزمون، بهرهبرداری از تجهیزات و استمرار فعالیتهای علمی نیز تأثیر بگذارد.
در یک مجموعه فناورانه، تجهیزات تخصصی، محیطهای آزمایشگاهی و زیرساختهای آزمون نتیجه سالها سرمایهگذاری و تلاش میباشند. بازسازی آنها صرفاً به معنای جایگزینی یک دستگاه یا ترمیم یک ساختمان نیست، بلکه نیاز است شرایط لازم برای احیای زنجیره فعالیتهای پژوهشی و مهندسی نیز فراهم گردد.
با این حال، ظرفیت علمی یک نهاد تنها در ساختمان و تجهیزات آن خلاصه نمیشود. دانش فنی، تجربه تخصصی موجود و توانایی طراحی و حل مسائل از سرمایههای اصلی پژوهشگاه هستند. حفظ و استمرار این سرمایه انسانی، بههمراه احیاء زیرساختها، برای ما از اهمیت ویژهای برخوردار است.
پس از این واقعه، اولویت ما بازسازی زیرساختهای ضروری برای ادامه پروژههای فضایی و کاهش وقفه در برنامههای توسعهای بوده است. بخشی از ظرفیتهای لازم برای پیشبرد پروژهها احیا شده، هرچند بازگشت کامل به وضعیت مطلوب و بهبود همه زیرساختها فرایندی است که باید مرحلهبهمرحله تحقق یابد.
بهطور خلاصه، آسیبها را میتوان در سه سطح مشاهده کرد: آسیب فیزیکی، وقفه در برنامهها و هزینه بازسازی ظرفیت عملیاتی. در عوض، حفظ دانش تخصصی و استمرار فعالیت کارکنان ماهر از مهمترین عوامل بازگشت پژوهشگاه به مسیر توسعه بوده است.
- شرکای بینالمللی برای بازسازی پژوهشگاه چه کشورهایی بوده و این فرایند در چه مرحلهای است؟
در فرایند بازسازی پژوهشگاه، اصل راهبردی ما بر این است که ضمن بهرهگیری از توانمندیهای داخلی، از هرگونه همکاری علمی و فناوری که میتواند به تسریع بازسازی، بهبود زیرساختها و گسترش توانمندیهای تخصصی کشور کمک کند، استقبال کنیم.
با این وجود، در معرفی شرکای خارجی باید بین مراحل مذاکره، اعلام آمادگی برای همکاری، تفاهمنامه اولیه و توافقات اجرایی تفکیک قائل شد. ذکر نام یک کشور بهعنوان شریک اجرایی زمانی صحیح است که سطح همکاری، موضوع مشارکت و وضعیت توافق مشخص شده باشد. بنابراین، نام کشورهای شریک و جزئیات هر همکاری باید مطابق توافقهای رسمی و قابل انتشار اعلام گردد.
در بخش بازسازی نیز اولویت بر روی زیرساختهایی بوده که برای ادامه طراحی، ساخت، آزمایش و توسعه سامانههای فضایی ضروری میباشد. رویکرد ما این است که بازسازی صرفاً به بازگرداندن شرایط پیشین محدود نشود، بلکه فرصتی برای بهبود ساختارها، افزایش بهرهوری و ارتقاء قابلیتهای فنی ایجاد نماید.
میزان پیشرفت در بازسازی باید بر اساس معیارهای مشخصی از جمله وضعیت احیای تجهیزات، آمادگی آزمایشگاهها، قابلیت اجرای آزمونهای تخصصی و بازگشت پروژهها به روند اجرایی تنظیم گردد. معیار ما صرفاً اعلام پایان عملیات ساختمانی یا امضای توافق همکاری نیست، بلکه انطباق زیرساختها به چرخه عملیاتی و ارتقاء ظرفیت اجرای پروژهها است.
در نهایت، موفقیت پژوهشگاه فضایی ایران میبایست نه تنها بر اساس پیشرفتهای فنی، بلکه بر روی میزان استفاده از محصولات، کیفیت خدمات، شکلگیری بازار فضایی و نقش فناوری فضایی در بهبود مدیریت منابع و خدمات عمومی ارزیابی گردد. هدف ما این است که صنعت فضایی کشور نهتنها در تولید فناوری، بلکه در ایجاد ارزش اقتصادی و اجتماعی برای مردم نیز تأثیر بسزایی داشته باشد.
۲۲۷۲۲۷
نظرات کاربران