شاید فکر کنید چنین زندگی عجیبی فقط در فیلم‌ها یا داستان‌های ماجراجویانه وجود دارد، اما در گوشه‌وکنار جهان سکونتگاه‌هایی هستند که مردم آن‌ها نسل‌هاست روی آب یا بالای آن زندگی می‌کنند.
در بعضی از این مکان‌ها، خانه‌ها روی پایه‌های چوبی بلندی قرار گرفته‌اند که در بستر دریاچه یا رودخانه فرو رفته‌اند. در بعضی دیگر، ساختمان‌ها روی سکوهای شناور ساخته شده‌اند و با تغییر سطح آب بالا و پایین می‌روند. حتی در آمریکای جنوبی مردمی زندگی می‌کنند که جزیره‌های محل سکونتشان را با گیاهان دریاچه می‌سازند.
زندگی در این روستاها فقط به رفت‌وآمد با قایق محدود نمی‌شود. مدرسه، بازار، عبادتگاه، رستوران و گاهی زمین‌های کشاورزی نیز با شرایط آبی سازگار شده‌اند.
البته این سکونتگاه‌ها همه یکسان نیستند. بعضی واقعاً شناورند، برخی خانه‌های ثابت روی پایه دارند و برخی دیگر با پل‌های چوبی به یکدیگر متصل شده‌اند. به همین دلیل، تیتر «روستاهای بدون خیابان» درباره همه نقاط آن‌ها به یک اندازه صدق نمی‌کند.
وجه مشترکشان این است که آب، نقشی اساسی در شکل معماری، رفت‌وآمد و زندگی روزمره ساکنان دارد.
برای این گزارش سراغ هشت مکان در آفریقا، آسیا و آمریکای جنوبی رفته‌ایم؛ از شهری در بنین که برای فرار از برده‌گیران روی آب ساخته شد تا روستایی در کامبوج که با تغییر فصل، منظره آن کاملاً دگرگون می‌شود.
۱. گانویه در بنین؛ شهری که قایق‌ها جای ماشین را گرفته‌اند
Ganvié — دریاچه نوکوئه، بنین
در جنوب کشور بنین، نزدیک شهر کوتونو، سکونتگاهی وجود دارد که از بالا شبیه مجموعه‌ای از خانه‌های پراکنده روی یک دریاچه عظیم دیده می‌شود.
نام این مکان «گانویه» است؛ شهری آبی که روی دریاچه نوکوئه قرار گرفته و یکی از بزرگ‌ترین سکونتگاه‌های دریاچه‌ای غرب آفریقا محسوب می‌شود.
بیشتر خانه‌های قدیمی گانویه روی پایه‌های چوبی ساخته شده‌اند. این پایه‌ها از سطح آب پایین می‌روند و ساختمان‌ها را بالاتر از دریاچه نگه می‌دارند.
وقتی از میان خانه‌ها عبور می‌کنید، چیزی که بیش از همه توجه را جلب می‌کند، رفت‌وآمد قایق‌هاست.
زنان برای فروش محصولاتشان قایق‌رانی می‌کنند، ماهیگیران برای کار به بخش‌های مختلف دریاچه می‌روند و کودکان نیز برای رسیدن به مدرسه از مسیرهای آبی استفاده می‌کنند.
حتی بازارهای محلی گاهی روی آب شکل می‌گیرند. فروشندگان با قایق‌های کوچک کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و خریداران برای تهیه کالاهای موردنیازشان به آن‌ها نزدیک می‌شوند.
اما عجیب‌ترین نکته درباره گانویه، دلیل شکل‌گیری آن است.
براساس تاریخ محلی، اجداد ساکنان کنونی در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی برای فرار از حملات و برده‌گیری به دریاچه پناه بردند.
مردم توفینو که با محیط آبی آشنایی داشتند، از دریاچه به‌عنوان پناهگاهی طبیعی استفاده کردند. گروه‌هایی که آن‌ها را تعقیب می‌کردند، در چنین محیطی توانایی و مهارت کافی برای حرکت و حمله نداشتند.
به‌تدریج، سکونتگاه موقت به جامعه‌ای دائمی تبدیل شد.
نام گانویه در زبان محلی نیز معنایی نزدیک به «ما نجات پیدا کردیم» دارد؛ نامی که ریشه تاریخی شهر را یادآوری می‌کند.
با گذشت زمان، مردم روش‌های خاصی برای ماهیگیری، ساخت خانه و حمل‌ونقل ابداع کردند. دریاچه برای آن‌ها فقط محل زندگی نیست؛ منبع غذا، مسیر رفت‌وآمد و بخش مهمی از اقتصاد خانواده‌هاست.
بااین‌حال، زندگی روی آب همیشه آسان نیست.
کیفیت آب، مدیریت پسماند، دسترسی به خدمات عمومی و تأثیر تغییرات محیطی بر ماهیگیری، از چالش‌های مهم چنین سکونتگاه‌هایی هستند.
امروزه گانویه یکی از مقصدهای گردشگری شناخته‌شده بنین است. بازدیدکنندگان معمولاً از اسکله آبومی-کالاوی سوار قایق می‌شوند و پس از عبور از دریاچه به شهر می‌رسند.
وب‌سایت رسمی گردشگری بنین پیشنهاد می‌کند بازدید را صبح زود آغاز کنید؛ زمانی که بازارهای آبی فعال‌اند و می‌توان زندگی روزمره ساکنان را از نزدیک دید.
البته این شهر موزه نیست. مردم در آن زندگی می‌کنند و بهتر است گردشگران پیش از عکاسی از افراد یا خانه‌هایشان اجازه بگیرند.
۲. کامپونگ آیر در برونئی؛ شهری روی آب با مدرسه، مسجد و مسیرهای چوبی
Kampong Ayer — بندر سری بگاوان، برونئی
اگر نام کشور برونئی را شنیده باشید، احتمالاً به کشوری ثروتمند با ذخایر نفت و گاز، مسجدهای باشکوه و ساختمان‌های مدرن فکر می‌کنید.
اما درست در نزدیکی مرکز پایتخت برونئی، یکی از عجیب‌ترین سکونتگاه‌های آبی جهان قرار دارد.
کامپونگ آیر مجموعه‌ای بزرگ از محله‌های مسکونی روی رودخانه برونئی است که تاریخ سکونت در آن به بیش از هزار سال می‌رسد.
از دور، خانه‌ها شبیه ساختمان‌هایی هستند که روی سطح رودخانه نشسته‌اند. اما برخلاف جزایر شناور پرو، این خانه‌ها معمولاً روی پایه‌های ثابت قرار دارند.
در میان ساختمان‌ها شبکه‌ای از پل‌ها، گذرگاه‌های چوبی و مسیرهای پیاده ایجاد شده است.
به همین دلیل، برخلاف گانویه که قایق نقش بسیار پررنگی در رفت‌وآمد داخلی دارد، در کامپونگ آیر می‌توان میان بسیاری از ساختمان‌ها پیاده حرکت کرد.
قایق‌های موتوری نیز برای جابه‌جایی افراد میان محله‌ها یا رفتن به بخش خشکی شهر استفاده می‌شوند.
نکته جالب این است که کامپونگ آیر فقط مجموعه‌ای از خانه‌های قدیمی ماهیگیری نیست.
در این منطقه مدرسه، مسجد، فروشگاه، خدمات عمومی و ساختمان‌هایی با امکانات امروزی وجود دارند. بعضی خانه‌ها به برق، آب لوله‌کشی و دیگر زیرساخت‌های شهری متصل هستند.
در واقع، با جامعه‌ای روبه‌رو هستیم که ساختمان‌هایش روی آب قرار دارند، اما بخش مهمی از امکانات یک محله شهری را در اختیار ساکنان گذاشته است.
کامپونگ آیر گاهی با لقب «ونیز شرق» شناخته می‌شود.
البته شباهت آن به ونیز ایتالیا بیشتر به حضور آبراه‌ها و قایق‌ها مربوط است. معماری، تاریخ و شیوه زندگی مردم این دو مکان کاملاً متفاوت است.
در برونئی، خانه‌ها معمولاً روی پایه‌های بلند و در کنار گذرگاه‌های چوبی ساخته شده‌اند؛ درحالی‌که ونیز ساختار شهری سنگی و آجری متفاوتی دارد.
گردشگران می‌توانند از بخش مرکزی بندر سری بگاوان با قایق به کامپونگ آیر بروند.
یکی از مکان‌های دیدنی آن، گالری فرهنگی و گردشگری کامپونگ آیر است که در سال ۲۰۰۹ افتتاح شد و اطلاعاتی درباره تاریخ سکونت، صنایع‌دستی و فرهنگ ساکنان منطقه ارائه می‌دهد.
اما شاید جالب‌ترین بخش بازدید، مشاهده تضاد میان دو سوی رودخانه باشد.
در یک سمت ساختمان‌های امروزی، خیابان‌ها و مراکز اداری پایتخت قرار دارند و در سمت دیگر، محله‌هایی با خانه‌های چوبی و گذرگاه‌های ساخته‌شده روی آب دیده می‌شوند.
این تفاوت نشان می‌دهد زندگی روی آب الزاماً نشانه دورافتادگی یا نبود امکانات نیست؛ گاهی یک شیوه تاریخی سکونت می‌تواند در کنار شهر مدرن ادامه پیدا کند.
۳. جزایر اوروس در پرو؛ مردمی که زمین زیر خانه‌هایشان را خودشان می‌سازند!
Uros Floating Islands — دریاچه تیتیکاکا، پرو
در بیشتر نقاط جهان، مردم ابتدا زمینی برای ساخت خانه پیدا می‌کنند و سپس ساختمانشان را روی آن می‌سازند. اما در دریاچه تیتیکاکا، گروهی از ساکنان حتی زمین محل زندگی خود را نیز با دست می‌سازند.
جزایر اوروس در جنوب پرو، نزدیک شهر پونو قرار دارند و از عجیب‌ترین نمونه‌های سکونت روی آب در جهان هستند.
این جزایر برخلاف خانه‌های چوبی بنین و برونئی، روی پایه‌های ثابت قرار ندارند.
آن‌ها واقعاً شناور هستند.
ماده اصلی ساخت جزایر گیاهی آبزی به نام «توتورا» است که در بخش‌های کم‌عمق دریاچه رشد می‌کند.
ساکنان با استفاده از توده‌های ریشه این گیاه و لایه‌های متعدد نی، سکوهای نسبتاً بزرگی می‌سازند که قابلیت شناورماندن روی آب دارند.
سپس خانه‌های سبک خود را روی این سکوها قرار می‌دهند.
تصور کنید روی جزیره‌ای قدم می‌زنید که سطح زمین آن نه سنگ است، نه خاک و نه بتن؛ بلکه از لایه‌های ضخیم نی تشکیل شده است.
هنگام راه‌رفتن، ممکن است زیر پا کمی نرم و انعطاف‌پذیر احساس شود.
این جزایر همچنین با استفاده از میله‌ها و تجهیزات مهار به بستر دریاچه متصل می‌شوند تا جریان آب و باد آن‌ها را جابه‌جا نکند.
اما ساخت یک جزیره شناور فقط آغاز کار است.
نی‌های توتورا به‌مرور در تماس با آب تجزیه می‌شوند. به همین دلیل، ساکنان باید مرتب لایه‌های تازه نی را به سطح جزیره اضافه کنند.
اگر این کار متوقف شود، ساختار جزیره به‌تدریج فرسوده می‌شود و ممکن است قابلیت سکونت خود را از دست بدهد.
توتورا فقط برای ساخت زمین استفاده نمی‌شود.
از همین گیاه برای ساخت بعضی خانه‌ها، قایق‌های سنتی، زیرانداز و وسایل دیگر نیز استفاده می‌کنند.
قایق‌های نی‌بافت اوروس با شکل منحنی و تزئینات خاص خود، به یکی از نمادهای گردشگری دریاچه تیتیکاکا تبدیل شده‌اند.
تاریخ استفاده از این روش ساخت‌وساز به قرن‌ها قبل بازمی‌گردد. خانواده‌های اورو-آیمارا با بهره‌گیری از گیاهان منطقه، شیوه‌ای از زندگی را شکل دادند که با شرایط دریاچه سازگار بود.
امروز بخشی از اقتصاد این جوامع همچنان به ماهیگیری وابسته است، اما گردشگری و فروش صنایع‌دستی نیز اهمیت زیادی پیدا کرده‌اند.
بازدیدکنندگان می‌توانند با قایق از شهر پونو به جزایر بروند و از نزدیک با روش ساخت و نگهداری آن‌ها آشنا شوند.
در بعضی جزایر، امکان اقامت گردشگران نیز وجود دارد.
البته نباید تصور کرد تمام ساکنان اوروس دقیقاً مانند قرن‌ها قبل زندگی می‌کنند. فناوری‌هایی مانند پنل خورشیدی، تجهیزات ارتباطی و مصالح جدید به بعضی از این جوامع راه پیدا کرده‌اند.
جذابیت اصلی اوروس فقط ظاهر عجیب جزایر نیست؛ بلکه مهارتی است که به مردم اجازه داده در جایی سکونت کنند که حتی زمین آن دائمی نیست.
۴. کامپونگ فلوک در کامبوج؛ روستایی که خانه‌هایش گاهی چند متر بالاتر از زمین قرار می‌گیرند
Kampong Phluk — دریاچه تونله ساپ، کامبوج
یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های دریاچه تونله ساپ در کامبوج، تغییر بسیار زیاد سطح آب آن در طول سال است.
در فصل خشک، آب عقب‌نشینی می‌کند و بخش‌هایی از بستر دریاچه یا زمین‌های اطراف آشکار می‌شوند. اما با آغاز بارندگی‌های موسمی، سطح آب بالا می‌آید و قسمت‌های وسیعی از منطقه را می‌پوشاند.
مردم کامپونگ فلوک قرن‌هاست زندگی خود را با این تغییرات هماهنگ کرده‌اند.
در این روستا، خانه‌های چوبی روی پایه‌های بسیار بلند ساخته شده‌اند؛ پایه‌هایی که در بعضی ساختمان‌ها ارتفاعشان به حدود شش تا نه متر می‌رسد.
اگر در فصل خشک به روستا بروید، منظره عجیبی خواهید دید.
ساختمان‌ها بسیار بالاتر از زمین قرار گرفته‌اند و پایه‌های بلند و باریک آن‌ها کاملاً دیده می‌شود. در بعضی قسمت‌ها، فضای زیر خانه‌ها برای رفت‌وآمد یا فعالیت‌های روزمره قابل استفاده است.
اما چند ماه بعد، همین روستا ممکن است ظاهر کاملاً متفاوتی پیدا کند.
با بالا آمدن آب، بخش بزرگی از پایه‌ها زیر آب می‌رود و خانه‌ها چنین دیده می‌شوند که انگار روی سطح دریاچه قرار گرفته‌اند.
در این زمان، قایق‌ها می‌توانند به خانه‌ها نزدیک شوند و مسیرهایی که در فصل خشک خشکی بوده‌اند، به آبراه تبدیل می‌شوند.
به همین دلیل، کامپونگ فلوک برخلاف جزایر اوروس یک سکونتگاه واقعاً شناور نیست. خانه‌ها روی پایه‌های ثابت ساخته شده‌اند و فقط سطح آب اطرافشان تغییر می‌کند.
زندگی روزمره نیز با فصل تغییر می‌کند.
در ماه‌های پرآب، ماهیگیری و فعالیت‌های وابسته به دریاچه نقش پررنگی دارند. در فصل خشک، بعضی خانواده‌ها به کشاورزی و دیگر فعالیت‌های زمینی نیز می‌پردازند.
یکی از دیدنی‌های اطراف کامپونگ فلوک، جنگل‌های سیلابی است.
در فصل پرآب، تنه درختان در آب قرار می‌گیرد و گردشگران می‌توانند با قایق‌های کوچک از میان آن‌ها عبور کنند.
این منظره برای کسانی که به عکاسی طبیعت علاقه دارند، بسیار تماشایی است. شاخه‌های درختان در بالای سر قرار می‌گیرند و آب آرام، تصویر آن‌ها را منعکس می‌کند.
بااین‌حال، بالا آمدن آب فقط یک جاذبه گردشگری نیست؛ بخشی از چرخه طبیعی منطقه است که معیشت مردم به آن وابسته است.
در سال‌های اخیر، تغییر الگوی جریان آب، خشکسالی‌های دوره‌ای و فشارهای محیطی بر رودخانه مکونگ و دریاچه تونله ساپ مشکلاتی ایجاد کرده‌اند.
گزارش‌های پژوهشی نشان داده‌اند در بعضی سال‌ها سطح آب کمتر از حد معمول بوده و این موضوع بر ماهیگیری و زندگی روستاهای اطراف اثر گذاشته است.
از نظر گردشگری، بهترین زمان مشاهده خانه‌هایی که آب اطراف پایه‌هایشان را پوشانده، معمولاً فصل پرآب است.
خبرگزاری دولتی کامبوج نیز در گزارشی در اکتبر ۲۰۲۶، کامپونگ فلوک را یکی از مقصدهای موردتوجه گردشگران در فصل پرآب معرفی کرده است.
این روستا نمونه جالبی از معماری سازگار با محیط است؛ جایی که مردم به‌جای جلوگیری از ورود آب، خانه‌هایشان را طوری ساخته‌اند که با بالا آمدن آن همچنان قابل استفاده باشند.
۵. تای او در هنگ‌کنگ؛ روستای ماهیگیری قدیمی در کنار آسمان‌خراش‌های مدرن
Tai O — جزیره لانتائو، هنگ‌کنگ
هنگ‌کنگ بیشتر با برج‌های بلند، خیابان‌های شلوغ، مراکز خرید و ساختمان‌های مدرن شناخته می‌شود. اما در بخش غربی جزیره لانتائو، روستایی قرار دارد که ظاهرش با تصویر معمول ما از این شهر کاملاً تفاوت دارد.
تای او یکی از معروف‌ترین سکونتگاه‌های ماهیگیری هنگ‌کنگ است.
خانه‌های سنتی این روستا روی پایه‌های چوبی قرار گرفته‌اند و در امتداد آبراه‌های باریک و زمین‌های جزرومدی ساخته شده‌اند.
این خانه‌ها در زبان محلی با نام Pang Uk شناخته می‌شوند.
وقتی در گذرگاه‌های تای او قدم می‌زنید، می‌توانید ساختمان‌هایی را ببینید که پایه‌هایشان داخل آب قرار دارد و قسمت مسکونی آن‌ها بالاتر از سطح آب ساخته شده است.
بعضی از این ساختمان‌ها با پل‌های چوبی به یکدیگر متصل هستند.
به همین دلیل، برخلاف تصور اولیه، ساکنان تای او برای تمام رفت‌وآمدهایشان به قایق نیاز ندارند. مسیرهای پیاده و پل‌ها نیز بخش مهمی از ارتباط میان خانه‌ها را تشکیل می‌دهند.
اما قایق همچنان با هویت روستا گره خورده است.
برای درک شکل امروزی تای او باید به تاریخ زندگی ماهیگیران منطقه نگاه کنیم.
براساس اطلاعات دولت هنگ‌کنگ، در گذشته بسیاری از خانواده‌های ماهیگیر روی قایق‌ها زندگی می‌کردند.
بیش از یک قرن قبل، بعضی خانواده‌ها به‌تدریج قایق‌های قدیمی را در ساحل مهار کردند و با استفاده از پایه‌های چوبی، فضاهایی ثابت‌تر برای سکونت ساختند.
این روش در طول زمان به معماری خانه‌های پایه‌دار امروزی تبدیل شد.
در بعضی خانه‌ها، سکوی چوبی کوچکی در قسمت بیرونی وجود دارد که هم نقش محل نشستن و ارتباط با همسایه‌ها را دارد و هم برای دسترسی به قایق استفاده می‌شود.
تای او از نظر فرهنگی نیز با زندگی ماهیگیری پیوند عمیقی دارد.
تولید خمیر میگو، ماهی خشک و محصولات دریایی سنتی، از فعالیت‌های شناخته‌شده این روستاست.
در گذشته استخراج نمک نیز یکی از صنایع مهم منطقه بود، اما فعالیت حوضچه‌های نمک آن در اواخر دهه ۱۹۶۰ متوقف شد.
گردشگران امروز می‌توانند از بازارهای محلی دیدن کنند، روی پل‌های روستا قدم بزنند و غذاهای دریایی سنتی را امتحان کنند.
یکی دیگر از رویدادهای مهم تای او، مراسم قایق اژدهاست که هر سال با آیین‌های مذهبی و فرهنگی برگزار می‌شود.
این مراسم در فهرست میراث فرهنگی ناملموس چین نیز ثبت شده است.
نکته جالب درباره تای او تضاد آن با هنگ‌کنگ مدرن است.
در فاصله‌ای نه‌چندان دور، فرودگاه بین‌المللی، خطوط حمل‌ونقل پیشرفته و ساختمان‌های بزرگ قرار دارند، اما در تای او هنوز می‌توان خانه‌هایی را دید که تاریخشان با ماهیگیری و زندگی روی آب گره خورده است.
برای گردشگران، جذابیت این روستا فقط عکاسی از خانه‌های چوبی نیست؛ فرصتی است برای دیدن بخشی از زندگی تاریخی هنگ‌کنگ که در سایه برج‌های مدرن کمتر به چشم می‌آید.
۶. روستاهای دریاچه اینله در میانمار؛ جایی که مردم حتی روی آب کشاورزی می‌کنند
Inle Lake — ایالت شان، میانمار
در دریاچه اینله، آب فقط مسیر رفت‌وآمد نیست. مردم این منطقه یاد گرفته‌اند از سطح دریاچه برای پرورش محصولات کشاورزی نیز استفاده کنند.
اینله در ایالت شان میانمار قرار دارد و یکی از شناخته‌شده‌ترین مناطق طبیعی و فرهنگی این کشور است.
در اطراف و بخش‌هایی از دریاچه، سکونتگاه‌هایی وجود دارند که خانه‌هایشان روی پایه‌های چوبی ساخته شده‌اند.
ساکنان برای جابه‌جایی میان بعضی خانه‌ها، بازارها و مزارع از قایق استفاده می‌کنند.
اما آنچه اینله را از بسیاری از روستاهای آبی دیگر متمایز می‌کند، باغ‌های شناور آن است.
مردم محلی، به‌ویژه قوم اینتا، از گیاهان آبزی و مواد طبیعی برای ایجاد بسترهایی استفاده می‌کنند که روی سطح دریاچه شناور می‌مانند.
سپس روی این بسترها سبزیجات و محصولاتی مانند گوجه‌فرنگی پرورش می‌دهند.
برای جلوگیری از جابه‌جایی باغ‌ها، آن‌ها را با تیرهای بامبو به بستر دریاچه متصل می‌کنند.
از بالا، این باغ‌ها مانند ردیف‌های باریک و بلندی از زمین‌های کشاورزی دیده می‌شوند که میانشان آبراه‌های منظمی وجود دارد.
کشاورزان با قایق از میان ردیف‌ها عبور می‌کنند و به محصولاتی رسیدگی می‌کنند که روی سطح آب رشد کرده‌اند.
این روش حاصل سازگاری طولانی‌مدت مردم با محیط دریاچه است.
اما کشاورزی شناور تنها ویژگی عجیب اینله نیست.
ماهیگیران محلی به شیوه خاص قایق‌رانی خود شهرت دارند.
برخی از آن‌ها روی یک پا در انتهای قایق می‌ایستند و با پای دیگر پارو را حرکت می‌دهند.
این روش باعث می‌شود دست‌هایشان برای کنترل ابزار ماهیگیری آزادتر بماند. همچنین در قسمت‌هایی از دریاچه که گیاهان بلند روی آب رشد کرده‌اند، ایستادن می‌تواند دید بهتری نسبت به نشستن ایجاد کند.
این شیوه قایق‌رانی به یکی از تصاویر شناخته‌شده گردشگری میانمار تبدیل شده است.
اما نباید تصور کرد همه ماهیگیران همیشه به این شکل کار می‌کنند. امروزه روش‌های مختلفی برای قایق‌رانی و صید در دریاچه استفاده می‌شود و بعضی نمایش‌های مشهور نیز برای گردشگران اجرا می‌شوند.
زندگی در اینله فقط به ماهیگیری و کشاورزی محدود نیست.
بافت پارچه، تولید صنایع‌دستی و فعالیت بازارهای محلی نیز در اقتصاد منطقه نقش دارند.
یکی از محصولات خاص اینله، پارچه‌هایی است که با استفاده از الیاف استخراج‌شده از ساقه نیلوفر آبی بافته می‌شوند.
بااین‌حال، دریاچه با مشکلات محیط‌زیستی نیز روبه‌روست.
رسوب‌گذاری، گسترش فعالیت‌های کشاورزی، آلودگی آب و تغییر شرایط اقلیمی می‌توانند بر کیفیت محیط طبیعی و معیشت مردم تأثیر بگذارند.
از سوی دیگر، هنگام برنامه‌ریزی سفر به میانمار باید شرایط امنیتی و محدودیت‌های سفر را بررسی کرد؛ زیرا وضعیت کشور در سال‌های اخیر ناپایدار بوده است.
اینله از نظر معماری و شیوه زندگی یکی از عجیب‌ترین مناطق این فهرست است؛ جایی که خانه، مسیر رفت‌وآمد و حتی بخشی از زمین کشاورزی مردم با آب پیوند خورده‌اند.
۷. کوا وان در ویتنام؛ روستایی که مردم زمانی تمام زندگی‌شان را روی قایق می‌گذراندند
Cua Van — خلیج هالونگ، ویتنام
خلیج هالونگ در شمال ویتنام یکی از مشهورترین مناظر طبیعی جنوب شرق آسیاست. صدها جزیره و صخره آهکی از میان آب‌های سبز و آرام خلیج بیرون آمده‌اند و منظره‌ای ایجاد کرده‌اند که بیشتر شبیه نقاشی است.
اما در میان این صخره‌ها، زمانی روستاهایی وجود داشتند که مردمشان تقریباً تمام زندگی خود را روی آب می‌گذراندند.
یکی از مشهورترین آن‌ها کوا وان بود.
این سکونتگاه در میان جزایر آهکی خلیج قرار داشت و خانه‌هایش روی سکوهای شناور ساخته شده بودند.
برخلاف روستاهایی مانند کامپونگ فلوک که ساختمان‌ها روی پایه‌های ثابت قرار دارند، در کوا وان بعضی سازه‌ها همراه با تغییر سطح آب بالا و پایین می‌رفتند.
خانه‌های چوبی کوچک با سقف‌های رنگارنگ کنار یکدیگر قرار داشتند و قایق‌ها در مسیرهای میان آن‌ها رفت‌وآمد می‌کردند.
برای بسیاری از خانواده‌ها، دریا فقط محل کار نبود؛ خانه و بخش اصلی زندگی روزمره محسوب می‌شد.
ماهیگیری مهم‌ترین فعالیت اقتصادی ساکنان بود. کودکان از سنین پایین با قایق‌رانی آشنا می‌شدند و خانواده‌ها بسیاری از کارهای روزانه را در فضای محدود خانه‌های شناور انجام می‌دادند.
اما زندگی روی آب مشکلات زیادی نیز داشت.
دسترسی به آموزش، خدمات درمانی، آب سالم و امکانات شهری در چنین سکونتگاه‌هایی دشوارتر از مناطق خشکی بود.
همین مسائل در نهایت باعث تغییر بزرگی در زندگی ساکنان شد.
در سال ۲۰۱۴، مقام‌های محلی برنامه انتقال خانواده‌های روستاهای شناور خلیج هالونگ به خشکی را اجرا کردند.
براساس اطلاعات مدیریت منطقه، صدها خانواده از سکونتگاه‌های آبی به محله‌های جدید منتقل شدند.
در نتیجه، کوا وان امروزی دیگر یک روستای مسکونی فعال به شکل گذشته نیست.
این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی مقاله‌های گردشگری هنوز آن را مانند سکونتگاهی معرفی می‌کنند که خانواده‌ها به‌صورت دائمی در خانه‌های شناور آن زندگی می‌کنند.
امروز گردشگران همچنان می‌توانند با قایق یا کایاک از محدوده کوا وان بازدید کنند و بعضی سازه‌های شناور باقی‌مانده را ببینند.
در این منطقه، فعالیت‌هایی مانند خدمات قایق‌رانی، نگهداری سازه‌ها و برخی فعالیت‌های وابسته به گردشگری ادامه دارد.
اما بیشتر ساکنان تاریخی دیگر در همان خانه‌ها زندگی نمی‌کنند.
مرکز فرهنگی شناور کوا وان نیز که در سال ۲۰۰۶ افتتاح شده بود، از آوریل ۲۰۲۴ برای بازدید بسته شد و در جریان طوفان یاگی در سپتامبر همان سال آسیب دید.
بنابراین پیش از سفر نباید بدون بررسی وضعیت جدید، روی بازدید از داخل این مرکز حساب کرد.
با وجود این تغییرات، کوا وان هنوز از نظر تاریخی اهمیت زیادی دارد.
این مکان نشان می‌دهد چگونه نسل‌هایی از ماهیگیران توانستند در میان صخره‌های عظیم خلیج، جامعه‌ای مستقل از خیابان‌ها و خانه‌های معمولی بسازند.
کوا وان همچنین یادآور مسئله‌ای مهم است: بعضی سکونتگاه‌های آبی که امروز برای گردشگران منظره‌ای رؤیایی هستند، برای ساکنان گذشته با دشواری‌های فراوان همراه بوده‌اند.
سرنوشت این روستا نشان می‌دهد حفظ میراث فرهنگی و فراهم‌کردن شرایط زندگی بهتر برای مردم همیشه تصمیم ساده‌ای نیست.
۸. کامپونگ لونگ در کامبوج؛ روستایی که خانه‌هایش با تغییر فصل جابه‌جا می‌شوند
Kampong Luong — دریاچه تونله ساپ، کامبوج
بیشتر مردم هنگام ساخت خانه، آن را برای سال‌های طولانی در یک نقطه ثابت بنا می‌کنند. اما در کامپونگ لونگ، بعضی خانه‌ها همراه با تغییر فصل جابه‌جا می‌شوند.
این روستای شناور در استان پورسات کامبوج و روی دریاچه تونله ساپ قرار دارد.
برخلاف کامپونگ فلوک که بیشتر خانه‌های شناخته‌شده آن روی پایه‌های بلند ساخته شده‌اند، در کامپونگ لونگ بسیاری از ساختمان‌ها روی سکوهای شناور قرار دارند.
این تفاوت کوچک در نوع ساخت‌وساز، نتیجه بزرگی دارد.
وقتی سطح آب دریاچه تغییر می‌کند، خانه‌ها می‌توانند همراه با آب بالا و پایین بروند. حتی در بعضی مواقع امکان کشیدن و انتقال سازه‌ها به بخش‌های مناسب‌تر دریاچه وجود دارد.
تصور کنید خانه‌تان مانند یک قایق بزرگ باشد که جای ثابتی روی خشکی ندارد.
در کامپونگ لونگ فقط ساختمان‌های مسکونی شناور نیستند. فروشگاه‌ها، بعضی امکانات عمومی و مراکز خدماتی نیز با شرایط آبی منطقه سازگار شده‌اند.
براساس اطلاعات گردشگری استان پورسات، این سکونتگاه دارای خانه‌ها، مغازه‌ها، مدرسه و حتی عبادتگاه‌هایی است که روی آب قرار گرفته‌اند.
قایق‌ها نقش بسیار مهمی در رفت‌وآمد دارند.
فروشندگان ممکن است با قایق کالاهایشان را میان خانه‌ها جابه‌جا کنند و خانواده‌ها برای خرید یا دیدار بستگان از مسیرهای آبی استفاده کنند.
اما چرا مردم چنین شیوه دشواری را برای زندگی انتخاب کرده‌اند؟
پاسخ تا حد زیادی به دریاچه تونله ساپ مربوط است.
این دریاچه در طول سال تغییرات بسیار زیادی در سطح آب و وسعت خود تجربه می‌کند.
در فصل بارندگی، افزایش جریان آب رودخانه‌ها و تغییر جهت جریان رود تونله ساپ باعث می‌شود حجم عظیمی از آب وارد دریاچه شود.
در فصل خشک، آب عقب‌نشینی می‌کند و بخش‌هایی که قبلاً زیر آب بوده‌اند، آشکار می‌شوند.
برای جوامع ماهیگیری، زندگی روی سازه‌های شناور راهی برای سازگاری با چنین محیط متغیری بوده است.
به‌جای ساخت خانه در زمینی که ممکن است چند ماه از سال زیر آب برود، بعضی خانواده‌ها سازه‌هایی می‌سازند که بتوانند با شرایط دریاچه حرکت کنند.
البته این روش مشکلات خاص خودش را دارد.
نگهداری سکوهای شناور، تأمین آب آشامیدنی، مدیریت پسماند و دسترسی به خدمات درمانی و آموزشی از چالش‌های مهم زندگی در این منطقه هستند.
مسئله مهم‌تر به ماهیگیری مربوط است.
بسیاری از خانواده‌های روستاهای تونله ساپ درآمدشان را از صید ماهی به دست می‌آورند و کاهش ذخایر آبزیان می‌تواند مستقیماً بر معیشت آن‌ها اثر بگذارد.
براساس گزارش‌های مربوط به جوامع محلی دریاچه، هزاران نفر در سکونتگاه‌های شناور منطقه زندگی می‌کنند و فعالیت‌های اقتصادی آن‌ها به چرخه طبیعی آب وابسته است.
تغییر جریان رودخانه مکونگ، فشار بر منابع ماهی و تغییرات اقلیمی باعث شده آینده بعضی از این جوامع با نگرانی‌هایی همراه باشد.
در سال ۲۰۲۶ نیز گزارش‌هایی درباره کاهش سطح آب و مشکلات اقتصادی برخی جوامع اطراف تونله ساپ منتشر شده است.
برای گردشگران، کامپونگ لونگ فرصتی است تا تفاوت میان خانه‌های ساخته‌شده روی پایه و خانه‌های واقعاً شناور را از نزدیک مشاهده کنند.
اگر در یک قایق میان ساختمان‌ها حرکت کنید، متوجه خواهید شد که بسیاری از چیزهایی که در شهرهای معمولی به زمین ثابت نیاز دارند، در اینجا روی آب قرار گرفته‌اند.
شاید عجیب‌ترین ویژگی کامپونگ لونگ همین باشد: روستایی که به‌جای تلاش برای ثابت‌ماندن در برابر تغییرات طبیعت، بخشی از زندگی خود را همراه با حرکت آب تنظیم کرده است.
نظرات کاربران