طبق گزارش ایسنا، مرغ به عنوان یکی از منابع اصلی پروتئین در تغذیه خانوارهای ایرانی برای سال‌ها شناخته شده است؛ محصولی که به واسطه قیمت کمتر آن نسبت به گوشت قرمز، نقش بسزایی در سبد معیشتی مردم ایفا کرده است. با این وجود، اوج‌گیری هزینه‌های زندگی و افزایش قیمت مواد غذایی، خرید این محصول را برای برخی خانوارها به موضوعی وابسته به توان مالی تبدیل کرده است.
تحقیقات میدانی ایسنا از چندین مرکز عرضه مرغ در مناطق مرکزی و غربی تهران نشان می‌دهد که قیمت هر کیلوگرم مرغ تازه کشتار روز بین ۳۸۰ تا ۴۵۰ هزار تومان است. همچنین، قیمت هر کیلوگرم سینه مرغ بدون استخوان ممتاز به ۶۹۸ هزار تومان، سینه مرغ با استخوان و بدون پوست به ۶۱۴ هزار و ۵۰۰ تومان، و ران کامل مرغ ممتاز به ۴۸۰ هزار تومان رسیده است. همچنین، هر کیلوگرم فیله مرغ گرم نیز با قیمت ۵۵۰ هزار تومان در بازار عرضه می‌شود.
بنابراین، خرید دو کیلوگرم مرغ کامل با توجه به نرخ‌های ذکر شده می‌تواند هزینه‌ای بین ۷۶۰ تا ۹۰۰ هزار تومان را به همراه داشته باشد؛ رقمی که ممکن است بخش اعظم بودجه غذایی خانوارهای دارای درآمد ثابت را تحت‌الشعاع قرار دهد. البته لازم به ذکر است که قیمت محصولات بسته‌بندی‌شده و قطعات مختلف مرغ، بسته به کیفیت، وزن، نوع بسته‌بندی و مکان عرضه، متفاوت است.
نقش حلقه‌های توزیع در قیمت‌گذاری چقدر است؟
یکی از ابهام‌های موجود در بازار مرغ، اختلاف بین قیمت‌های اعلام‌شده و قیمت‌هایی است که مصرف‌کنندگان در برخی فروشگاه‌ها و مراکز توزیع مشاهده می‌کنند.
طبق گزارشی که در تاریخ ۲۸ مهرماه از میادین میوه و تره‌بار منتشر شد، قیمت هر کیلوگرم مرغ گرم با تأیید وزارت جهاد کشاورزی از ۲۵۰ هزار تومان به ۳۲۰ هزار تومان افزایش یافته است. در همین گزارش، قیمت‌های توزیع‌شده در سطح بازار بین ۲۶۰ تا ۳۴۰ هزار تومان اعلام شده بود.
مقایسه این اعداد با قیمت‌های مشاهده‌شده در برخی مراکز با نشان‌دهنده وجود اختلاف اساسی در قیمت فروش مرغ است. در حالی که فاکتورهایی نظیر کیفیت، هزینه حمل‌ونقل، نوع بسته‌بندی و مکان عرضه می‌تواند بخشی از این تفاوت‌ها را توضیح دهد، اما سهم کشتارگاه‌ها، واحدهای بسته‌بندی، شبکه توزیع و خرده‌فروشی‌ها در قیمت نهایی همچنان نیازمند بررسی دقیق‌تر است.
در این میان این سوال پیش می‌آید که چرا با وجود افزایش قیمت‌های پرداختی از سوی مصرف‌کنندگان، برخی تولیدکنندگان به زیان‌ده بودن فعالیت خود اشاره می‌کنند؟ برای پاسخ به این سوال باید به هزینه‌های واقعی تولید، قیمت‌های فروش در مراحل مختلف زنجیره و سهم هر بخش از قیمت نهایی توجه کرد.
افزایش هزینه نهاده‌ها و فشار مالی بر مرغداران
در شرایطی که مصرف‌کنندگان با افزایش قیمت مرغ روبرو هستند، تولیدکنندگان نیز از رشد هزینه نهاده‌ها و نیاز به سرمایه در گردش سخن می‌گویند؛ وضعیتی که بر ادامه فعالیت اقتصادی واحدهای تولیدی فشار می‌آورد.
در این راستا، اکبر فتحی - معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در ۲۶ مهرماه با اشاره به برنامه‌های این وزارتخانه برای بهبود وضعیت تولید بیان کرده است: ارتقاء بهره‌وری و بهبود کیفیت نهاده‌ها و خوراک دام و طیور می‌تواند به کاهش هزینه تولید کمک کرده و فاصله قیمت محصولات از تولید تا مصرف را کاهش دهد.
وی همچنین عرضه مستقیم محصولات و کاهش طولانی‌مدت مسیر توزیع را به عنوان دیگر راهکارهای کاهش اختلاف قیمتی بین تولیدکننده و مصرف‌کننده عنوان کرد و وعده پیگیری برنامه‌های تأمین مالی با همکاری بانک کشاورزی، بانک تجارت و تشکل‌های تولیدکنندگان را داد.
فتحی در اظهارات دیگری با اشاره به عواقب آزادسازی نرخ ارز افزود: نیاز صنعت دام و طیور به سرمایه در گردش پس از اعمال این سیاست دست‌کم چهار برابر شده است؛ موضوعی که تأمین نقدینگی لازم برای تولیدکنندگان را به یکی از چالش‌های اصلی این صنعت تبدیل کرده است.
معاون وزیر جهاد کشاورزی همچنین تأکید کرد که روش‌های سنتی تأمین مالی بانکی ناکافی هستند و نیاز به استفاده از ظرفیت بازار سرمایه، تأمین مالی زنجیره‌ای و همکاری دیگر بانک‌ها برای حمایت از تولید احساس می‌شود.
وی در تاریخ اول آبان‌ماه نیز بر اهمیت تأمین به‌موقع نهاده‌ها، افزایش بهره‌وری، اصلاح سیاست‌های تنظیم بازار و پرهیز از قیمت‌گذاری دستوری تأکید کرده و افزود که پیش‌بینی‌پذیری شرایط بازار از الزامات پایداری تولید به شمار می‌آید.
مرغداران از زیان می‌گویند و مصرف‌کنندگان با قیمت‌های بالا مواجه‌اند
در کنار گفته‌های مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، فعالان صنعت مرغداری نیز از افزایش هزینه‌های تولید و نامناسب بودن قیمت فروش نسبت به هزینه تمام‌شده گله‌مند هستند.
حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی کشور، در اظهارات منتشر شده در مهرماه مدعی شده بود: هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ زنده برای تولیدکننده حدود ۲۵۰ هزار تومان است، در حالی که مرغداران در برخی مواقع محصول خود را بین ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم به فروش رسانده‌اند.
وی همچنین از افزایش قیمت نهاده‌ها خبر داد و گفت: قیمت هر کیلوگرم ذرت در سامانه بازارگاه به حدود ۶۹ هزار تومان و قیمت کنجاله سویا به بیش از ۱۰۰ هزار تومان رسیده است؛ در حالی که این ارقام قبل از تغییر نرخ ارز به‌ترتیب حدود ۴۳ هزار و ۷۰ هزار تومان بودند.
البته این ارقام به وضعیت اعلام‌شده در همان مقطع مربوط می‌شود و مقایسه آن‌ها با قیمت مرغ کشتارشده یا قطعات بسته‌بندی‌شده در خرده‌فروشی‌ها، بدون در نظر گرفتن تفاوت مراحل زنجیره تولید و توزیع، تصویری واقعی از میزان سود یا زیان هر بخش ارائه نمی‌کند.
با این حال، تقارن گزارش‌های مربوط به ضرر مرغداران و قیمت‌های بالای پرداختی مصرف‌کنندگان، ضرورت شفاف‌سازی فرآیند انتقال قیمت در زنجیره تولید تا مصرف را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه اینکه مشخص نیست چه نسبتی از قیمت نهایی محصول به هزینه تولید و چه مقدار به هزینه‌های کشتار، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و توزیع مربوط می‌شود.
افزایش تولید نیز مانع از گرانی مرغ نشد
نکته‌ای قابل‌توجه در تحلیل وضعیت بازار مرغ آن است که افزایش قیمت این محصول را نمی‌توان فقط به کمبود تولید نسبت داد.
طبق گزارش مرکز آمار ایران که در ۲۶ مهرماه منتشر شد، تولید گوشت انواع طیور در کشتارگاه‌های رسمی کشور در شهریور ۱۴۰۵ به ۲۴۳ هزار و ۸۶۶ تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۹ درصد افزایش یافته است. از این مقدار، حدود ۲۳۷ هزار و ۷۲۲ تن مربوط به گوشت مرغ بوده است.
این آمار نشان‌دهنده افزایشی در میزان ثبت‌شده تولید گوشت طیور در کشتارگاه‌های رسمی است؛ اما رشد تولید به تنهایی نمی‌تواند پیش‌درآمدی برای تبیین وضعیت قیمت‌ها باشد. هزینه‌های نهاده‌ها، کشتار و بسته‌بندی، حمل‌ونقل، شرایط توزیع و سطح تقاضای مؤثر نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.
از سوی دیگر، کاهش توان خرید خانوارها می‌تواند تقاضای مؤثر برای مرغ را محدود کند؛ بدین معنا که با وجود نیاز تغذیه‌ای، بخشی از مصرف‌کنندگان ظرفیت مالی خرید مقدار کافی از این محصول را ندارند. در این شرایط، افزایش تولید به معنای بهبود دسترسی همه خانوارها به این محصول نیست.
ضرورت هم‌آهنگی سیاست‌های تولید و حمایت از مصرف‌کننده
آنچه امروز در بازار مرغ مشهود است، موضوعی بسیار فراتر از افزایش قیمت یک کالای خوراکی محسوب می‌شود. از یک سو، خانوارهایی وجود دارند که به خاطر افزایش هزینه‌های زندگی مجبور به کاهش خرید محصولات پروتئینی هستند و از سوی دیگر، تولیدکنندگانی که با افزایش هزینه نهاده‌ها، کمبود نقدینگی و نوسانات بازار، ادامه فعالیت اقتصادی‌شان برایشان دشوار شده است.
در این شرایط، بررسی دقیق هزینه‌های تولید و توزیع، شفاف‌سازی قیمت‌ها در مراحل مختلف زنجیره، تأمین به‌موقع نهاده‌ها و کاهش طول مسیر توزیع می‌تواند به رفع بخشی از ناهماهنگی‌های جاری بازار کمک کند. در کنار این اقدامات، توجه به توان اقتصادی خانوارها نیز الزامی است؛ چراکه دسترسی به غذای لازم تنها به میزان تولید مربوط نمی‌شود و قدرت مالی مصرف‌کننده نیز در این امر تأثیرگذار است.
به نظر می‌رسد برای خروج از وضعیت کنونی بازار مرغ، نیاز به اتخاذ سیاست‌هایی وجود دارد که به طور هم‌زمان دو هدف را در نظر بگیرند: ایجاد شرایط اقتصادی مناسب برای ادامه تولید و فراهم کردن امکان خرید محصولات پروتئینی با قیمت منصفانه برای خانوارها. در غیر این صورت، حتی افزایش تولید نیز به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده دسترسی پایدار مردم به این کالای اساسی باشد.
انتهای پیام
نظرات کاربران