همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: اخیراً ویدیوهایی از بازی والیبال توسط نوجوانان روستای سمنگان در بارانداز کاروانسرای ۵۰۰ ساله و ثبت ملی‌شده در شبکه‌های اجتماعی توجه زیادی را جلب کرده، اما به گفته دهیار روستا، این فیلم‌ها به دو سال پیش برمی‌گردد؛ زمانی که روستا فاقد سالن ورزشی بود.
کاروانسرایی در دل تاریخ
شهرهای توس و هرات از جمله مراکز مهم تاریخی در خراسان به شمار می‌آیند که به‌وسیله شبکه‌ای از راه‌های ارتباطی و تجاری به یکدیگر و سایر شهرها متصل بوده‌اند. بر اساس اسناد تاریخی، مسیری از نیشابور به توس و بعد از آن به هرات کشیده شده بود. این مسیرها جزء محورهای مهم تجارت و رفت‌وآمد منطقه‌ای به‌حساب می‌آمدند و کاروانسراها در راستای تأمین نیازهای کاروان‌ها و محلی برای استراحت آنان ساخته شده‌اند.
کاروانسرای سمنگان، واقع در تربت جام استان خراسان رضوی، در دستاورد همین تاریخ غنی قرار دارد. این کاروانسرا در ۵۴ کیلومتری شمال تربت جام و در روستای سمنگان واقع شده و تاریخ ساخت آن به اواخر دوره تیموری یا اوایل صفویه باز می‌گردد.
معماری این کاروانسرا به شکل مستطیل و دارای چهار برج استوانه‌ای می‌باشد، در حالی که بارانداز آن در ضلع جنوبی کاروانسرا قرار گرفته است. فضای داخلی شامل مجموعه‌ای از اتاق‌هاست و در دو طرف ایوان ورودی، دو کتیبه به خط عربی متون زیبا نگاشته شده است که زینت‌بخش بنا هستند. اگرچه به دلیل عدم مرمت در طی سال‌ها، کاروانسرا از زیبایی‌های خود فاصله گرفته و به حالتی فرسوده درآمده، اما هنوز هم اهالی روستا و دوست‌داران میراث فرهنگی امیدوار به بازسازی آن هستند.
والیبال در بارانداز
گستردگی فیلم‌های مربوط به بازی والیبال توسط نوجوانان در بارانداز کاروانسرا، فرصتی شد تا نگاهی به وضعیت کاروانسرای سمنگان بیندازیم. دهیار روستا به همشهری گفت: «تصاویر منتشرشده از بازی والیبال در این مکان به دو سال پیش تعلق دارد. فعلاً در روستا دو سالن ورزشی داریم.»
علی اسحاقیان‌سمنگانی بیان کرد که اهالی، به‌ویژه فعالان میراث فرهنگی، بیشتر از همه خواهان مرمت این کاروانسرا هستند: «بارها با اداره میراث فرهنگی در این خصوص مکاتبه کرده‌ایم و از آنان درخواست احیای کاروانسرا را داریم. بازسازی این کاروانسرا می‌تواند نه تنها فرصتی برای رونق گردشگری باشد، بلکه فضایی فرهنگی نیز ایجاد کند.»
پیگیری وضعیت مرمت کاروانسرا
مدیر اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تربت جام، در خصوص وضعیت رباط سمنگان به همشهری بیان کرد: «این رباط یک بار مرمت شده و به دهیاری واگذار گردید. مدتی نیز اجرای فعالیت‌هایی نظیر ورزش‌های باستانی در آن مطرح بود که به نتیجه‌ای نرسید و بنا دوباره متروکه شد.»
فرامرز صابرمقدم ادامه داد: «ملک رباط سمنگان تحت مالکیت آستان قدس رضوی است و نه اداره میراث فرهنگی.» با این وجود، برای تعیین تکلیف وضعیت کاروانسرای سمنگان نیاز به همکاری و تعامل بین نهادهای مربوطه است.
صابرمقدم همچنین معتقد است که اعتبار اداره میراث فرهنگی به اندازه‌ای نیست که بتواند مرمت کامل این رباط را به انجام برساند. او در پایان تصریح کرد: «به‌زودی جلسه‌ای مشترک با نماینده املاک آستان قدس رضوی در تربت جام، بخشدار نصرآباد و دهیار روستا برای بررسی وضعیت مرمت کاروانسرا برگزار خواهد شد.»
روستای سمنگان با جمعیت حدود ۱۰ هزار نفر یکی از پرجمعیت‌ترین روستاهای تربت جام است. صابرمقدم در ادامه به سرانه فرهنگی این روستا اشاره کرد و گفت: «امیدواریم که مرمت کاروانسرا به افزایش فضای فرهنگی و گردشگری برای مردم روستا منجر شود.»
از مهم‌ترین جاذبه‌های سفر به مناطق تاریخی، کاروانسراها هستند. خراسان رضوی دارای کاروانسراهای چشم‌نوازی است. در سال ۱۴۰۲، هفت کاروانسرای استان خراسان رضوی، از جمله مزینان و مهر در داورزن، فخرآباد در بجستان، فخرداوود در مشهد، عباس‌آباد در تایباد، زعفرانیه در سبزوار و رباط شرف در سرخس، در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند.
نظرات کاربران