فرارو– پاتریک وینتور، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه گاردین
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، کشورهای حاشیه خلیج فارس در پی خسارات گسترده اقتصادی در جنگ، با ضرورت بازنگری اساسی در ساختار دفاعی چند تریلیون دلاری خود مواجه شده‌اند.
گزارشی از مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) نشان می‌دهد که جنگ اخیر، نه‌تنها محدودیت توان دفاعی این کشورها را آشکار کرده، بلکه درباره میزان کارآمدی حضور نظامی آمریکا و ارزش راهبردی پایگاه‌های این کشور در منطقه نیز تردیدهای جدی ایجاد کرده است.
بر اساس این گزارش، وابستگی گسترده کشورهای خلیج فارس به تسلیحات آمریکایی، نتوانسته امنیت مورد انتظارشان را تأمین کند و اکنون رهبران منطقه باید درباره آینده همکاری‌های نظامی با واشنگتن و چگونگی بازسازی توان دفاعی خود تصمیم‌گیری کنند.
۴۶۷۰ پهپاد و بیش از ۱۴۰۰ موشک؛ ابعاد حملاتی که معادلات منطقه را تغییر داد
گزارش مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی حاکی از آن است که در هفته‌های پیش از برقراری آتش‌بس، ۱۲ کشور منطقه، که بیشتر آن‌ها در حوزه خلیج فارس قرار دارند، با موج گسترده‌ای از حملات ایران روبه‌رو شدند. بر اساس آمار ارائه‌شده، در این دوره ۴۶۷۰ پهپاد انتحاری یک‌طرفه و بیش از ۱۴۰۰ موشک بالستیک به سمت اهداف منطقه‌ای و پایگاه‌هایی که گفته می‌شد متعلق به آمریکا هستند، شلیک شد. تقریباً نیمی از این حملات امارات متحده عربی را هدف قرار دادند.
خسارات واردشده قابل توجه بود. یکی از برآوردهای مورد استناد در گزارش، میزان خسارت را تا ۵۸ میلیارد دلار تخمین زده است. تعطیلی موقت پروازها در فرودگاه بین‌المللی دبی در ماه مارس، یکی از نمونه‌های تأثیر مستقیم حملات به شمار می‌رود.
میلیاردها دلار تسلیحات آمریکایی؛ چرا سپر دفاعی خلیج فارس آسیب‌پذیر ماند؟
یکی از مهم‌ترین محورهای گزارش، فاصله میان سرمایه‌گذاری عظیم کشورهای خلیج فارس در حوزه تسلیحات و میزان آمادگی عملیاتی آن‌ها در برابر جنگ‌های فرسایشی هوایی است. به اعتقاد کارشناسان مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، کشورهای منطقه با وجود خرید گسترده تجهیزات نظامی به‌ویژه سامانه‌های آمریکایی، نتوانسته‌اند یک ساختار دفاعی یکپارچه و متناسب با تهدیدهای جدید ایجاد کنند.
این گزارش چند ضعف اساسی را شناسایی کرده است؛ از جمله می توان به وابستگی بیش از اندازه به سامانه‌ها و مهمات پدافند هوایی و موشکی ساخت آمریکا، نبود هماهنگی مؤثر میان ساختارهای دفاعی کشورهای منطقه، کمبود تجهیزات مین‌روبی و محدود بودن گزینه‌های پاسخ متقابل اشاره کرد.
همچنین هزینه بالای استفاده از سامانه‌های پیشرفته برای رهگیری پهپادها و موشک‌هایی که نسبتاً ارزان تولید می‌شوند، یکی دیگر از چالش‌های جدی کشورهای خلیج فارس عنوان شده است.
در واقع، یکی از مسائل اصلی پیش‌روی این کشورها، ناهماهنگی میان هزینه بالای دفاع و هزینه نسبتاً پایین ابزارهای تهاجمی است؛ موضوعی که می‌تواند در یک جنگ طولانی‌مدت، فشار مالی و عملیاتی قابل توجهی بر دولت‌های منطقه وارد کند.
پایگاه‌های آمریکا؛ از تضمین امنیت تا عامل افزایش آسیب‌پذیری؟
گزارش مذکور همچنین به یکی از حساس‌ترین مسائل امنیتی کشورهای خلیج فارس یعنی آینده حضور نظامی آمریکا در منطقه پرداخته است. بر اساس ارزیابی این مؤسسه، جنگ آمریکا علیه ایران نشان داده که همکاری‌های دفاعی و امنیتی دیرینه کشورهای خلیج فارس با واشنگتن، نتوانسته حفاظت کافی در برابر حملات تلافی‌جویانه را تضمین کند.
این گزارش حتی مطرح می‌کند که پایگاه‌های نظامی آمریکا و مشارکت‌های دفاعی با واشنگتن ممکن است بهانه دیگری برای حملات علیه کشورهای منطقه فراهم کرده باشند.
در همین چارچوب، نگرش افکار عمومی در کشورهای خلیج فارس نسبت به آمریکا نیز در حال تغییر توصیف شده است؛ به‌طوری که این کشورها ممکن است آمریکا را به‌جای تأمین‌کننده امنیت، به‌عنوان عاملی برای افزایش هزینه‌ها و مخاطرات راهبردی خود ارزیابی کنند.
واشنگتن در آستانه بازنگری نظامی؛ آیا پایگاه‌های آسیب‌دیده بازسازی می‌شوند؟
هم‌زمان با انتشار این گزارش، کریس مورفی، سناتور دموکرات و عضو کمیته روابط خارجی سنای آمریکا از شکل‌گیری بحث‌هایی در ساختار نظامی این کشور درباره ارزش بازسازی پایگاه‌های آسیب‌دیده آمریکا در خلیج فارس خبر داده است. مورفی گفته است رهبران کشورهای منطقه خواهان بازسازی این پایگاه‌ها و تداوم حضور نظامی آمریکا هستند، اما این درخواست باید با توجه به توان واقعی واشنگتن برای حفاظت از تأسیسات نظامی بررسی شود.
او با طرح این پرسش که چه فایده‌ای دارد آمریکا پایگاهی در منطقه برای حفاظت از منافع خود داشته باشد، در حالی که ممکن است ظرف ۲۴ ساعت پس از آغاز جنگ، آن پایگاه از بین برود، نسبت به صرف مجدد منابع مالی عمومی برای بازسازی تأسیساتی که در برابر حملات بعدی آسیب‌پذیر هستند، هشدار داده است.
این سناتور معتقد است آمریکا باید حضور نظامی کوچک‌تری در منطقه داشته باشد. مورفی همچنین احتمال داده است که آمریکا بخشی از پایگاه‌های خود در شرق مدیترانه را به مناطقی دورتر از برد موشک‌های ایران منتقل کند.
آینده امنیت خلیج فارس؛ بازنگری در اتحادها و ساختار دفاعی
گزارش مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی درباره احتمال شکل‌گیری یک پیمان جدید عدم تجاوز میان کشورهای خلیج فارس و ایران موضع قطعی اتخاذ نمی‌کند.
کشورهای خلیج فارس اکنون با مجموعه‌ای از پرسش‌های اساسی روبه‌رو هستند: آیا ادامه اتکا به تسلیحات و پایگاه‌های آمریکایی می‌تواند امنیت آن‌ها را تضمین کند؟ آیا باید به سمت همکاری دفاعی منطقه‌ای و تنوع‌بخشی به منابع تسلیحاتی حرکت کنند؟ و آیا کاهش وابستگی نظامی به واشنگتن می‌تواند بخشی از آسیب‌پذیری‌های کنونی را برطرف کند؟
در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که امنیت منطقه دیگر صرفاً با خرید تسلیحات پیشرفته و استقرار نیروهای خارجی قابل ارزیابی نیست. هزینه‌های اقتصادی جنگ، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی و محدودیت‌های دفاعی، کشورهای خلیج فارس را در برابر ضرورت بازتعریف راهبردهای امنیتی خود قرار داده است؛ روندی که می‌تواند بر آینده روابط منطقه‌ای و جایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه تأثیر بگذارد.
نظرات کاربران