نگار علی- در انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶، دموکرات‌ها موفق شدند که کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به‌دست آورند. این تغییرات در حالی اتفاق افتاد که دونالد ترامپ تا انتهای دوره ریاست‌جمهوری خود در کاخ سفید باقی مانده بود. به همین ترتیب، از ژانویه ۲۰۲۷، دولت ایالات متحده با کنگره‌ای مواجه خواهد شد که هر دو مجلس تحت اختیار حزب مخالف هستند.
این تغییر سیاسی ممکن است تأثیرات قابل توجهی بر سیاست‌های فناوری در آمریکا داشته باشد؛ اما نباید آن را به عنوان تغییری قطعی در مسیر رقابت با چین تفسیر کرد. دلیل اصلی این امر آن است که در سال‌های اخیر، نگرانی‌ها درباره پیشرفت‌های فناوری چین و توانایی این کشور در دستیابی به تراشه‌های پیشرفته، به یکی از معدود موضوعاتی تبدیل شده که جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها در آن بر سر یک نظر مشترک قرار دارند.
گزارش خدمات پژوهشی کنگره آمریکا در زمینه کنترل صادرات نیمه‌رساناهای پیشرفته به چین، مشخص می‌کند که واشنگتن از سال ۲۰۱۸ به تدریج محدودیت‌هایی را با هدف کاهش نفوذ پکن بر تراشه‌های پیشرفته، تجهیزات تولید آنها و فناوری‌های مرتبط با هوش مصنوعی، تدوین کرده است. این سیاست در دوران نخست ریاست‌جمهوری ترامپ آغاز گردید و در دوران بایدن با محدودیت‌های بیشتری ادامه یافته است.
بنابراین، با وجود اینکه تغییر اکثریت کنگره می‌تواند بر نحوه نظارت بر دولت ترامپ و تصمیم‌گیری‌های وزارت بازرگانی تأثیر بگذارد، بعید به نظر می‌رسد که اصل رقابت فناورانه با چین به سرعت از دستور کار واشنگتن حذف شود.
محدودیت‌های صادرات تراشه به چین، سیاست مشترک دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان
برای درک وضعیت کنونی، باید به روند چند ساله سیاست آمریکا نظر افکنیم. محدودسازی دسترسی چین به فناوری‌های نیمه‌رسانا، از دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ آغاز شد و در آن زمان، واشنگتن اقدامات جدی علیه شرکت‌هایی نظیر «هواوی» انجام داد و متحدانش را نیز برای محدود کردن دسترسی چین به تجهیزات پیشرفته تراشه تحت فشار قرار داد.
دولت بایدن این روند را ادامه داد و در اکتبر ۲۰۲۲، محدودیت‌های جامع‌تری برای صادرات تراشه‌های پیشرفته و تجهیزات ساخت نیمه‌رسانا به چین اعلام کرد. این محدودیت‌ها در سال‌های بعد توسعه یافته و شامل حوزه‌هایی همچون حافظه با عرض باند بالا، تجهیزات تولید تراشه و برخی نرم‌افزارهای طراحی تراشه نیز گردید.
ادامه این سیاست نشان می‌دهد که اختلاف نظر دو حزب بیشتر بر سر ابزارها و دامنه محدودیت‌هاست تا بر سر اصل رقابت با چین. جمهوری‌خواهان عموماً بر مسائل امنیت ملی و جلوگیری از تقویت توان نظامی چین تأکید می‌کنند و در میان دموکرات‌ها نیز نگرانی‌هایی درباره حمایت از محدودیت‌های صادراتی و نظارت بر زنجیره تأمین فناوری‌های پیشرفته وجود دارد.
یک نمونه بارز از این هم‌پوشانی، طرح «MATCH Act» است که در آوریل ۲۰۲۶ با حمایت سناتورهایی از هر دو حزب تقدیم شد. هدف این طرح، همگام‌سازی محدودیت‌های صادراتی آمریکا و متحدانش در زمینه تجهیزات کلیدی ساخت تراشه و مسدود کردن راه‌هایی است که ممکن است به دسترسی چین به این فناوری‌ها منجر شود.
در فوریه ۲۰۲۶، تعدادی از نمایندگان جمهوری‌خواه و دموکرات در نامه‌ای مشترک خواستار وضع محدودیت‌های هماهنگ‌تر علیه صادرات تجهیزات ساخت تراشه به چین شدند. این نامه بر اهمیت همکاری با متحدانی چون هلند و ژاپن برای جلوگیری از دسترسی چین به تجهیزات حساس تأکید داشت.
مواضع مذکور نشان می‌دهد که حتی با تغییر اکثریت کنگره، احتمالاً فشار سیاسی برای حفظ یا تقویت برخی از محدودیت‌های صادراتی همچنان ادامه خواهد یافت.
صدور مجوز فروش تراشه H۲۰۰ به چین توسط ترامپ و خواست دموکرات‌ها برای تشدید سختگیری‌ها
با وجود توافق کلی درباره اهمیت رقابت با چین، دولت ترامپ در مقاطعی رویکردی متفاوت نسبت به سیاست‌های محدودسازی حداکثری اتخاذ کرده است؛ به‌طوری‌که اجازه فروش برخی تراشه‌ها به چین، البته تحت شرایط خاص، داده شد.
پرونده مربوط به تراشه‌های «انویدیا» نمونه روشنی از این اختلاف است. در ژانویه ۲۰۲۶، دولت ترامپ به صادرات مشروط تراشه هوش مصنوعی «H۲۰۰» به چین چراغ سبز نشان داد. طبق گزارش رویترز، این مجوز مشروط به محدودیت‌هایی بود؛ از جمله بررسی توان پردازشی تراشه‌ها، محدودیت در مقدار صادرات و الزام خریداران چینی به رعایت شرایط امنیتی. این تصمیم باعث انتقادهایی از سوی برخی سیاستمداران آمریکایی شد که معتقد بودند فروش چنین تراشه‌هایی می‌تواند توان محاسباتی چین را تقویت کند.
در ژوئیه ۲۰۲۶، یک مقام وزارت بازرگانی آمریکا به کنگره اعلام کرد که تعداد محدودی از تراشه‌های H۲۰۰ به چین ارسال شده‌اند. در همان جلسه، گرگوری میکس، نماینده دموکرات و عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، از دولت ترامپ انتقاد کرد و اظهار داشت که مجوزهای صادراتی به ابزاری برای چانه‌زنی در مذاکرات تجاری با چین تبدیل شده‌اند؛ و چنین رویکردی را تضعیف‌کننده حفاظ‌های امنیتی آمریکا دانست.
این اختلاف می‌تواند با حضور کنگره جدید، برجسته‌تر شود. دموکرات‌ها احتمالاً خواستار توضیحات بیشتری از دولت درباره معیارهای صدور مجوزهای صادراتی، فهرست شرکت‌های دریافت‌کننده تراشه و تأثیر این معاملات بر توان محاسباتی چین خواهند بود.
گزارش رویترز در تاریخ چهارم نوامبر، همچنین با اشاره به پیروزی دموکرات‌ها، اعلام کرد که کنگره تحت کنترل این حزب، احتمالاً در قبال امتیازهای فناوری به پکن سخت‌گیرانه‌تر عمل خواهد کرد. تحلیلگران مورد استناد در این گزارش نیز بر این باورند که دموکرات‌ها حمایت بیشتری از کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تر صادرات فناوری و نظارت دقیق‌تر بر زنجیره تأمین هوش مصنوعی و نیمه‌رساناها دارند.
چرا تراشه‌ها به موضوعی حیاتی در عرصه امنیت ملی تبدیل شده‌اند؟
تراشه‌های پیشرفته تنها اجزای یک تلفن همراه یا رایانه نیستند. این اجزاء زیرساخت‌های محاسباتی بسیاری از فناوری‌های استراتژیک، از هوش مصنوعی و ابررایانه‌ها گرفته تا سیستم‌های نظامی، تحلیل داده‌ها و تجهیزات پیشرفته را تشکیل می‌دهند.
هر کشوری که به تراشه‌های قوی‌تر و تجهیزات تولید آنها دسترسی داشته باشد، در زمینه توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، پردازش داده‌های عظیم و ساخت برخی سامانه‌های نظامی پیشرفته، برتری خواهد داشت. از این رو، آمریکا محدود کردن دسترسی چین به این فناوری‌ها را جزء راهبرد حفظ برتری فناورانه خود می‌داند. گزارش خدمات پژوهشی کنگره آمریکا نیز تأکید می‌کند که هدف از کنترل‌های صادراتی، محدود کردن دسترسی چین به تراشه‌ها و تجهیزات پیشرفته و همچنین کاهش توان این کشور برای توسعه مستقل چنین فناوری‌هایی بوده است.
اما این سیاست همچنین یک جنبه اقتصادی حائز اهمیت دارد: شرکت‌های آمریکایی تولیدکننده تراشه و تجهیزات نیمه‌رسانا به بازار چین وابستگی‌های بزرگی دارند. محدودیت‌های شدید می‌تواند موجب کاهش بخشی از درآمد آنها شود و در عین حال، شرایط را برای رشد رقبای چینی فراهم کند.
در این راستا، دو نگرانی متناقض در واشنگتن وجود دارد: از یک سو، فروش تراشه‌های پیشرفته به چین می‌تواند توان فناورانه و نظامی این کشور را تقویت کند؛ و از سوی دیگر، قطع کامل دسترسی چین به فناوری‌های آمریکایی می‌تواند بازار شرکت‌های آمریکایی را محدود و انگیزه‌ای برای پکن جهت جایگزینی محصولات خارجی ایجاد کند.
چقدر سیاست محدودسازی مؤثر بوده است؟
پاسخ به این پرسش یک‌دست نیست. محدودیت‌های ایالات متحده دسترسی شرکت‌های چینی را به برخی تراشه‌های پیشرفته و تجهیزات ضروری برای تولید آنها دشوار کرده است؛ اما به معنای توقف کامل صنعت نیمه‌رسانا در چین نیست.
تحلیلی که مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرد، نشان داد که کنترل‌های صادراتی آمریکا و متحدانش، در کنار مختل کردن دسترسی چین به برخی فناوری‌های پیشرفته، موجبات تسریع تلاش پکن برای بومی‌سازی صنعت نیمه‌رسانا را فراهم کرده است. بر اساس این تحلیل، چین در حال توسعه تجهیزات، طراحی و تولید داخلی تراشه با همکاری بیشتر میان دولت و صنعت است.
مؤسسه بروکینگز نیز در تحلیل خود در زمینه رقابت هوش مصنوعی میان آمریکا و چین اشاره می‌کند که محدودیت‌های در دسترس بودن تراشه‌های پیشرفته در کوتاه‌مدت فشارهایی به ظرفیت محاسباتی شرکت‌های چینی وارد کرده است؛ اما به طور همزمان آنها را به سوی بهبود بهره‌وری، استفاده از تراشه‌های داخلی و ایجاد زنجیره تأمین مستقل هدایت کرده است. این مؤسسه تأکید می‌کند که کنترل‌های صادراتی می‌توانند سرعت پیشرفت چین را کاهش دهند، اما به تنهایی قادر به متوقف کردن توسعه هوش مصنوعی در این کشور نیستند.
این تناقض، یکی از چالش‌هایی است که سیاست‌گذاران آمریکایی با آن مواجه هستند: محدودیت‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت برتری آمریکا را حفظ کنند، اما در بلندمدت می‌تواند به کاهش وابستگی چین به فناوری آمریکایی کمک کند.
آیا متحدان آمریکا هم تحت تأثیر قرار خواهند گرفت؟
یکی از ارکان اساسی رقابت تراشه‌ای ایالات متحده با چین، فراتر از مرزهای این کشور به نیروهای مختلفی وابسته است. تولید نیمه‌رسانا به زنجیره‌ای بین‌المللی متکی است که کشورها و شرکت‌های مختلفی در آن مشارکت دارند؛ از تجهیزات لیتوگرافی هلند و فناوری‌های ژاپن گرفته تا حافظه‌های ساخت کره جنوبی و تولید تراشه در تایوان.
آمریکا برای مؤثر بودن محدودیت‌های صادراتی خود به همکاری این کشورها نیاز دارد. در صورتی که تجهیزات حساس ساخت تراشه از طریق کشورهای دیگر به شرکت‌های چینی منتقل شود، محدودیت‌های یک‌جانبه واشنگتن کارایی کمتری خواهند داشت.
نامه مشترک نمایندگان دو حزب در فوریه ۲۰۲۶ نیز دقیقا بر روی این موضوع تأکید داشت: لزوم هماهنگی با متحدان برای کنترل صادرات تجهیزات و قطعاتی که چین هنوز به توان تولید مستقل آنها دست نیافته است.
بنابراین، یکی از جنبه‌های که ممکن است در کنگره جدید مورد توجه بیشتری قرار گیرد، فشار دیپلماتیک برای هماهنگی سیاست صادراتی با متحدان امریکاست. این موضوع می‌تواند بر روی شرکت‌های هلندی، ژاپنی، کره‌ای و تایوانی فعال در زنجیره تأمین تراشه تأثیر بگذارد.
پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا می‌تواند نظارت بر تصمیمات دولت ترامپ در زمینه صادرات تراشه و فناوری‌های حساس را تقویت کند. به‌ویژه در شرایطی که دولت ترامپ در برخی زمینه‌ها، نظیر فروش تراشه‌های H۲۰۰ انویدیا، رویکردی نرم‌تر از محدودسازی سیستماتیک نشان داده است.
با این حال، شواهدی چون حمایت دو حزبی از طرح «MATCH Act» و نامه مشترک نمایندگان دو حزب در خصوص محدودیت تجهیزات ساخت تراشه نشان می‌دهد که تلاش‌ها برای محدود کردن دسترسی چین به فناوری‌های استراتژیک همچنان از پشتوانه سیاسی قابل توجهی برخوردار است.
بنابراین، انتظار تغییر ناگهانی در رویکرد آمریکا چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. آنچه احتمالاً تغییر می‌کند، میزان سخت‌گیری در صدور مجوزهای صادرات، دامنه نظارت بر شرکت‌های فناوری و فشار برای هماهنگی‌های بیشتر با اتحادها خواهد بود.
به واقع، رقابت نیمه‌رساناها میان آمریکا و چین فراتر از یک اختلاف میان دو دولت رفته و به یکی از ارکان استراتژیک بلندمدت واشنگتن تبدیل شده است؛ استراتژی که به نظر می‌رسد، صرف نظر از اینکه کدام حزب کنترلی بر کنگره داشته باشد، به کار خود ادامه خواهد داد.
۲۲۷۲۲۷
نظرات کاربران