طبق اطلاعات منتشرشده از ایلنا، با احتمال استفاده مجدد ایالات متحده از بمب معروف به «مادر بمب‌ها» در صورت از سرگیری تنش‌ها با ایران، توجهات به تجربه افغانستان بار دیگر جلب شده است؛ جایی که در سال ۲۰۱۷، حمله با این بمب آسیب‌های ویرانگری به بار آورد و ساکنان آن منطقه تا به امروز با پیامدهای انسانی، بهداشتی و محیط‌زیستی آن درگیر هستند.

ناصر شدید، خبرنگار الجزیره، در گزارشی از منطقه اسدخیل واقع در ولایت ننگرهار افغانستان، به شدت آسیب‌های ناشی از این حمله اشاره کرده است؛ حمله‌ای که منجر به تخریب کامل خانه‌ها، مستأصل شدن زمین‌های کشاورزی و ایجاد زندگی در چادر برای بسیاری از خانواده‌ها شده است. همچنین ساکنان منطقه از افزایش بروز بیماری‌ها و تولد نوزادان با ناهنجاری‌های مادرزادی خبر می‌دهند.

در آوریل ۲۰۱۷، نیروی هوایی ایالات متحده بمبی غیرهسته‌ای به وزن تقریباً ۱۰ تن و به طول ۹ متر را از یک هواپیمای نظامی «سی-۱۳۰» بر منطقه اسدخیل فروریخت. آمریکا در آن زمان اهداف این حمله را نابودی پایگاه‌های گروه داعش اعلام کرده بود.

طبق گزارش الجزیره، انفجار این بمب موج فشاری بسیار قوی تولید کرد که به فاصله یک و نیم کیلومتری گسترش یافت. واشنگتن در آن دوره اعلام کرد که در این اقدام ۹۴ نفر از اعضای داعش جان خود را از دست داده‌اند.

اما ساکنان محلی اعتقاد دارند که دامنه تخریب‌ها تنها به اهداف نظامی محدود نشده و خساراتی به خانه‌ها، زمین‌های زراعی و منابع آبی نیز وارد آمده که به زعم آن‌ها همچنان جبران نشده است.

یکی از ساکنان می‌گوید که نیروهای آمریکایی چند روز پیش از حمله، با انتشار اعلامیه‌ای از مردم خواسته بودند که محل را ترک کنند. او می‌افزاید که بمباران تمام خانه‌های آنها را به نابودی کشاند و هیچ‌یک از دولت پیشین افغانستان و همچنین مقامات فعلی در نجات یا بازسازی آنها اقدام نکردند.

ویرانی خانه‌ها و زمین‌های بایر

«حسن»، یکی دیگر از اهالی منطقه، می‌گوید که دولت پیشین افغانستان و نیروهای آمریکایی پس از عملیات، ارزیابی از میزان خسارات انجام دادند، اما این ارزیابی‌ها هیچ‌گونه کمکی برای بازسازی منازل به همراه نداشت.

عواقب این حمله تقریباً به تخریب خانه‌ها محدود نمانده و کشاورزان محلی نیز از افت کیفیت زمین‌های خود شکایت دارند.

یکی از کشاورزان اظهار می‌کند که زمین تاریخی خانواده‌اش که نسل در نسل به آنها رسیده است، دیگر همچون گذشته محصول نمی‌دهد. به گفته او، گاهی گیاهان در این زمین‌ها رشد می‌کنند، اما محصول واقعی از آن حاصل نمی‌شود؛ مسئله‌ای که سؤالاتی درباره نوع مواد به‌کاررفته در ساخت بمب را ایجاد کرده است.

نگرانی‌ها در مورد پیامدهای بهداشتی ناشی از حمله نیز به خاطر وضعیت نامساعد خدمات درمانی و گسترش فقر و سوءتغذیه در منطقه به بیشترین حد خود رسیده است.

شریف‌الله امین، رئیس اداره بهداشت ولایت ننگرهار، اعلام می‌کند که بعد از حمله، موارد مختلفی از بیماری‌ها از جمله مشکلات پوستی و چشمی دیده شده است. وی همچنین می‌افزاید که تولد نوزادانی با نقص‌های حرکتی و ناهنجاری‌های مادرزادی، از جمله فقدان اندام‌های خاص، از دیگر موارد گزارش‌شده است.

با این حال، گزارش الجزیره به نتایج آزمایش‌های علمی یا تحقیقات پزشکی معتبر اشاره نمی‌کند که رابطه‌ای مستقیم میان استفاده از این بمب و بروز معضلات بهداشتی و ناهنجاری‌های ذکرشده را اثبات کند. همچنین، با توجه به شرایط مأیوس‌کننده اقتصادی و درمانی در افغانستان، جدا کردن نتایج انفجار از پیامدهای این وضعیت دشوار است.

ادامه رنج مردم و ترس از تکرار تجربه افغانستان

گزارش الجزیره تأکید دارد که منطقه اسدخیل همچنان یادآور یکی از بزرگ‌ترین حملات هوایی ایالات متحده در افغانستان است؛ عملیاتی که فراتر از ویرانی‌های قابل توجه و خسارات انسانی، سؤالات بی‌پاسخ زیادی در مورد اثرات زیست‌محیطی، بهداشتی و روانی آن بر جای گذاشته است.

اکنون، به محض ظهور احتمال به‌کارگیری این سلاح در هرگونه منازعه نظامی جدید با ایران، تجربه افغانستان بار دیگر ابعادی ویرانگر و بلاتکلیفی را در مورد استفاده از تسلیحات سنگین یادآوری می‌کند؛ سلاح‌هایی که آثار مخرب‌شان می‌تواند سال‌ها پس از پایان درگیری‌ها نیز ادامه یابد.

حدود ۹ سال پس از حمله با «مادر بمب‌ها»، ساکنان اسدخیل همچنان در انتظار تعمیر منازل خود، احیای زمین‌های کشاورزی و بازگشت به روال عادی زندگی هستند. در این میان، تهدیدهای نظامی فعلی بار دیگر این سؤالات را مطرح می‌کند که در صورت به کارگیری این‌گونه تسلیحات، بهایی که غیرنظامیان که محل زندگی‌شان به صحنه‌ای از جنگ تبدیل می‌شود، خواهد پرداخت، چه خواهد بود.