بر اساس گزارش همشهری آنلاین، در آغاز این جلسه، رضا همتی، معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران اظهار داشت که فعالیت تورهای غیرمجاز گردشگری در فضای مجازی، به‌ویژه در اینستاگرام، به یکی از مسائل جدی در عرصه گردشگری تبدیل شده است. او تصریح کرد: «این فعالیت‌ها نه تنها رقابتی نابرابر با دفاتر خدمات مسافرتی مجاز ایجاد می‌کند، بلکه می‌تواند مشکلاتی برای مسافران و آسیب‌هایی به محیط‌های طبیعی به‌وجود آورد. با توجه به رصدهای انجام‌شده، نزدیک به ۸۰۰ صفحه اینستاگرامی فعال در این زمینه شناسایی شده‌اند که اکنون برخورد قضایی بر علیه این صفحات در دستور کار قرار گرفته است. در سال‌های اخیر، برخی از بلاگرها که پیش از این در آژانس‌های مسافرتی مشغول به فعالیت بودند یا به دلایل مختلف از این مجموعه‌ها جدا شده بودند، به عرصه برگزاری تورهای گردشگری وارد شدند و با راه‌اندازی صفحات اینستاگرامی و بهره‌برداری از امکانات تبلیغاتی فضای مجازی، تورهایی را تبلیغ و اجرا کردند، بدون آنکه الزامات قانونی لازم برای فعالیت در این حوزه را رعایت نمایند.»
همتی افزود: «در نهایت، حدود ۸۰۰ صفحه اینستاگرام غیرمجاز در عرصه گردشگری شناسایی شده‌اند. به منظور حفاظت از حقوق عمومی مردم، مسافران و دفاتر خدمات مسافرتی مجاز، فهرست این صفحات به دادستانی ارایه گردید و دادستان دستور داده است که دادسرای ناحیه ۳۸ ظرف یک هفته برای مسدودسازی آن‌ها اقدام کند.» او یکی از پیامدهای این فعالیت‌ها را نادیده گرفتن ضوابط مربوط به حضور در محیط‌های طبیعی دانست و توضیح داد: «برخی از برگزارکنندگان این تورها در مناطق طبیعی اقدام به برپایی کمپ می‌کنند و با نورپردازی نامناسب، ایجاد سروصدا و رفتارهای غیراصولی، به حیات‌وحش و حیات‌وحش آسیب می‌زنند و آسایش ساکنین محلی را نیز مختل می‌سازند.»
ایجاد کد QR برای تورهای گردشگری
معاون گردشگری استان تهران بر این باور است که مبارزه با این وضعیت به‌تنهایی بر عهده وزارت میراث فرهنگی نیست و نهادهایی چون محیط زیست، منابع طبیعی و نیروی انتظامی نیز باید وارد عمل شوند. او با تأکید بر این مطلب که موضوع برخورد با تورهای غیرمجاز در شورای تأمین نیز مورد بحث قرار گرفته است، اظهار داشت: «برای ساماندهی این فعالیت‌ها پیشنهاداتی مطرح شده که یکی از آن‌ها صدور کد QR برای تورهای مجاز می‌باشد. بر اساس این پیشنهاد، برای هر تور و گشت گردشگری یک کد رمزینه صادر می‌شود تا پلیس راهور بتواند با بررسی آن، از مجاز بودن فعالیت تور و جزئیات سفر اطمینان حاصل کند.» به گفته همتی، اطلاعاتی مانند مبدأ و مقصد، محل توقف، تعداد مسافران و جزییات آن‌ها می‌تواند در این کد ثبت شود و در اختیار نیروهای پلیس قرار گیرد. سامانه مربوط به این طرح نیز آماده استفاده است، اما تاکنون همکاری لازم برای اجرای آن با فراجا به نتیجه نرسیده است.
همچنین، معاون گردشگری استان تهران یکی دیگر از پیشنهادات برای کنترل تورهای غیرمجاز را ساماندهی محل سوار نمودن مسافران عنوان کرد و گفت: «پیشنهاد شده است که پایانه‌های بیهقی و آزادی به‌عنوان دو محل مشخص برای بارگیری مسافران تورهای گردشگری تعیین شوند تا پلیس راهور بتواند اتوبوس‌های دارای مجوز را از وسایل نقلیه غیرمجاز تشخیص دهد. به گفته او، قرار بود خارج از این دو پایانه، بارگیری مسافر برای تورهای گردشگری غیرمجاز تلقی شود، اما این پیشنهاد نیز به نتیجه نرسید.»
دو هزار و چهارصد دفتر گردشگری مجاز در تهران
همتی با اشاره به پتانسیل بالای استان تهران در حوزه گردشگری گفت: «در حال حاضر، حدود ۲۴۰۰ دفتر خدمات مسافرتی و گردشگری مجاز در استان تهران فعالیت دارند که تقریباً نیمی از دفاتر این صنعت در کشور را در بر می‌گیرد.» او همچنین تعداد راهنمایان گردشگری در استان تهران را نزدیک به ۴۲۰۰ نفر معرفی کرد و افزود: «نزدیک به نیمی از راهنمایان گردشگری کشور در این استان فعالیت می‌کنند. به علاوه، بخش قابل توجهی از آموزشگاه‌های گردشگری کشور نیز در این استان واقع شده‌اند.» همتی با تأکید بر اینکه تعدادی از متقاضیان نیز در انتظار دریافت مجوز هستند، خاطرنشان کرد: «روند صدور مجوزها به‌واسطه راه‌اندازی درگاه ملی مجوزها تسهیل شده و اکنون اگر متقاضی شرایط لازم برای دریافت مجوز تورگردانی را داشته باشد، مجوز او در کمتر از یک ماه صادر می‌شود.»
کمبود هتل‌های چهار و پنج ستاره در تهران
معاون گردشگری استان تهران با اشاره به نیاز به گسترش زیرساخت‌های اقامتی اظهار داشت: «استان تهران در حال حاضر حدود ۱۲ هتل پنج ستاره دارد که به هیچ وجه این مقدار برای پایتخت مناسب نیست. تهران در برگزاری رویدادهای مختلف بین‌المللی، از جمله اکسپو، با کمبود ظرفیت اقامتی مواجه شده و نیاز به هتل‌های زنجیره‌ای و مراکز اقامتی بیشتری احساس می‌شود.» همتی افزود: «پیش‌بینی می‌شود در سال آینده حدود چهار تا پنج هتل چهار و پنج ستاره به ظرفیت اقامتی استان تهران افزوده شود. با این حال، گسترش این بخش به سرمایه‌گذاری و حضور شرکت‌های خصوصی نیاز دارد و دولت به‌تنهایی نمی‌تواند تمام نیاز مالی را تأمین کند.»
همتی به ضرورت توزیع متوازن ظرفیت‌های گردشگری در استان تهران نیز تأکید کرد و گفت: «استان تهران تنها محدود به شهر تهران نیست و از فیروزکوه تا کهریزک، ورامین و دیگر شهرستان‌ها، ظرفیت‌های گردشگری متنوعی دارد. او استان تهران را به‌عنوان ایرانی کوچک توصیف کرد و به گوناگونی جاذبه‌های گردشگری آن اشاره نمود و بیان کرد: «در شمیرانات، ظرفیت ورزش‌های زمستانی و برفی وجود دارد، در جنوب استان و ورامین تورهای آفرودی و کویرگردی برگزار می‌شوند، در غرب استان باغ‌های شهریار و مناطق طبیعی بکر قرار دارند و در رباط‌کریم نیز کاروانسراهایی با قابلیت گردشگری وجود دارد. همچنین در شرق استان تهران در سال‌های اخیر مسیرهای زیبای گردشگری شکل گرفته است.»
خسارت ۲.۷ همتی جنگ به ۶۷ بنای تاریخی تهران
در ادامه این نشست خبری، معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران به آسیب‌های جدی به بناهای تاریخی تهران، تدوین طرح جامع حفاظت از بازار تاریخی، ثبت ۱۶ اثر ملی و کشف محموله‌ای بالغ بر ۲۰۰ قطعه از اموال تاریخی و فرهنگی اشاره کرد.
مرتضی ادیب‌زاده از آسیب‌دیدن ۶۷ بنای تاریخی در نتیجه جنگ خبر داد و بیان کرد: «برآورد اولیه خسارت‌های واردشده به این بناها، به‌غیر از مجموعه‌های کاخ گلستان و سعدآباد، بالغ بر ۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان است. او خاطرنشان کرد که تعداد حدود ۱۰ بنای ثبت ملی نیز بیش از ۷۰ درصد آسیب دیده‌اند و تأمین اعتبار برای حفاظت اضطراری این آثار در حال پیگیری است.»
ادیب‌زاده ادامه داد: «از زمان شروع حملات، همکاران میراث فرهنگی به‌طور مداوم و حتی در روزهای تعطیل در میدان حضور داشتند و به مستندسازی و پایش بناهای تاریخی پرداخته‌اند.» او همچنین با بیان اینکه آثار آسیب دیده در پنج سطح و بر اساس میزان خسارت تقسیم‌بندی شده‌اند، تصریح کرد: «میزان آسیب‌‌ها از شکستن در و پنجره‌ها تا تخریب‌های گسترده و حتی تخریب کامل برخی بناها تفاوت دارد.» او افزوده است که حدود ۱۰ بنای ثبت ملی با آسیب‌های بیش از ۷۰ درصد روبرو شده‌اند و وضعیت این بناها در شرایط جدی قرار دارد و برای حفاظت اضطراری آن‌ها در حال مذاکره با نهادهای مختلف هستیم تا منابع مالی مورد نیاز تأمین گردد.
معاون میراث فرهنگی استان تهران، برآورد اولیه خسارت به ۶۷ بنای تاریخی آسیب‌دیده را بیش از ۲ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان دانست. این رقم شامل خسارت‌های وارد آمده به مجموعه کاخ گلستان و سعدآباد نمی‌شود و برآورد کارشناسی این دو مجموعه جداگانه صورت گرفته است. او در خصوص شدت تخریب در برخی بناها گفت: «تعدادی از آثار نیاز به آواربرداری دارند و تلاش شده است که این عملیات تحت نظارت کارشناسان میراث فرهنگی اجرا شود تا بقایای تاریخی و ارزشمند احتمالی در زمان آواربرداری آسیب نبیند.» او بر این نکته تأکید کرد که در زمان جنگ، اکثریت کارشناسان میراث فرهنگی استان مشغول به مستندسازی، بررسی میدانی و نظارت بر وضعیت آثار تاریخی بوده‌اند و سعی شده است که حتی در شرایط دشوار، روند حفاظت از بناها متوقف نشود.
هیچ شیء موزه‌ای در جنگ آسیب ندید
معاون میراث فرهنگی استان تهران با اشاره به اقدامات پیشگیرانه جهت حفاظت از اموال تاریخی و فرهنگی موزه‌ها بیان کرد: «قبل از وقوع حملات و با توجه به تهدیدات موجود، طی چند مرحله، اموال تاریخی و فرهنگی موزه‌ها به مخازن امن منتقل شدند و در طی جنگ، هیچ اثر موزه‌ای در سالن‌های نمایش باقی نمانده‌اند. در زمان جنگ، با همکاری نمایندگان یونسکو، از کاخ گلستان و چند بنای تاریخی تهران بازدیدهایی صورت گرفت و فرم‌های حفاظت اضطراری برای شش موزه اصلی، بر اساس اولویت‌بندی، تکمیل و به یونسکو ارسال گردید.»
او خاطرنشان کرد که وضعیت کارگاه‌های مرمتی به‌طور مستمر رصد می‌شود و هیچ کارگاهی بدون نظارت و تأیید کارشناسان میراث فرهنگی نمی‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد.
بازنگری در بافت تاریخی سنگلج و عودلاجان
معاون میراث فرهنگی استان تهران در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های این معاونت برای حفاظت از بافت‌های تاریخی اشاره کرد و گفت: «از سال گذشته، به‌منظور تدوین ضوابط حفاظتی برای بافت‌های تاریخی دماوند و ورامین، همکاری مشترکی با اداره‌کل راه و شهرسازی استان تهران آغاز گردیده است. طبق این همکاری، تأمین منابع مالی و مدیریت مالی مطالعات بر عهده راه و شهرسازی بوده و تدوین ضوابط، شرح خدمات و نظارت تخصصی برعهده میراث فرهنگی است. هدف این است که مطالعات هر دو بافت تاریخی دماوند و ورامین تا پایان سال به نتیجه برسد.» او همچنین از بازنگری در ضوابط بافت‌های تاریخی سنگلج و عودلاجان تهران خبر داد و اظهار داشت: «ضوابط قبلی بدون توجه کافی به تفاوت پلاک‌ها، ساخت‌وسازهای صورت‌گرفته و آثار تاریخی ثبت‌شده در محدوده بافت تدوین شده بود. به همین سبب، بازنگری به‌صورت پلاک‌به‌پلاک انجام شد. بافت تاریخی عودلاجان دارای وسعتی برابر با ۱۵۰ هکتار است و از سه بخش غربی، میانی و شرقی تشکیل می‌شود. بخش غربی به‌دلیل مجاورت با خیابان ناصرخسرو، مجموعه ارگ تاریخی تهران و کاخ گلستان از اولویت بیشتری برخوردار است و مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته است.» به گفته او، مطالعات میدانی و برداشت‌های سه‌بعدی در این محدوده انجام شده و ضوابط اختصاصی برای دو بافت تاریخی سنگلج و عودلاجان به تصویب رسیده و از سوی وزیر میراث فرهنگی ابلاغ شده است. اکنون این ضوابط در دستور کار مناطق شهرداری برای بررسی‌ها و اقدامات اجرایی قرار دارد.
آیا مالکان خانه‌های تاریخی مشوق اقتصادی دریافت خواهند کرد؟
معاون میراث فرهنگی استان تهران در بخش دیگری از صحبت‌های خود به چالش‌های حفاظت از خانه‌ها و بناهای تاریخی تحت مالکیت شخصی اشاره کرد و گفت: «قوانین مربوط به حفاظت از آثار تاریخی از زمان تصویب قانون حفظ آثار ملی در سال ۱۳۰۹ تا به امروز دچار تحولاتی شده‌اند و در قوانین جدید، مانند قانون برنامه هفتم توسعه، به موضوع حمایت از میراث فرهنگی توجه بیشتری شده است؛ اما هنوز یکی از مشکلات اساسی، نبود مشوق‌های اقتصادی کافی برای مالکان بناهای تاریخی باقی‌مانده است.» او بر تعارض میان ضوابط طرح تفصیلی و محدودیت‌های ناشی از قرارگیری یک ملک در محدوده تاریخی تأکید کرد و بیان داشت: «در بعضی از مواقع به مالک اعلام می‌شود که بر اساس ضوابط شهرسازی، اجازه ساخت چند طبقه در ملک وی وجود دارد، اما به‌دلیل قرارگیری بنا در محدوده میراث فرهنگی، این امکان برای او فراهم نیست. این وضعیت ذهنیت منفی‌ای برای مالکان ایجاد می‌کند و ممکن است آن‌ها را از همکاری با میراث فرهنگی دور کند.» ادیب‌زاده تأکید کرد: «تا زمانی که جذابیت اقتصادی برای مالکان بناهای تاریخی ایجاد نکنیم، نمی‌توانیم صرفاً با توصیه و تأکید بر ارزش تاریخی، از آن‌ها انتظار داشته باشیم که بناها را حفظ کنند. هر بنای تاریخی بخشی از حافظه و هویت شهر است، اما مالک بنا نیز باید از نگهداری آن سود اقتصادی ببرد. اگر امکان ایجاد این منفعت وجود ندارد، می‌بایست در تأمین هزینه‌های حفاظت به مالک کمک کرد.»
نظرات کاربران