بر اساس گزارش ایلنا و به نقل از گاردین، درمیان سلسله‌حملات بی‌شمار اوکراین به تاسیسات پالایشگاهی و صنعتی روسیه، حمله به ناحیه «سامارا» به طور خاص توجه بیشتری را جلب کرده است؛ این عملیات نمایانی واضح از توسعه نبردی است که پیشتر آثار جغرافیایی آن از طریق حملات ترکیبی در سرتاسر اروپا و هدف قرار گرفتن کشتی‌های تجاری در دریای سیاه حس می‌شد، اما اکنون به عرصه فضا نیز کشیده شده است. در این درگیری، که به کمک پهپادها و حسگرهای مدرن، چهره جنگ‌های معاصر را دگرگون کرده است، دسترسی به فضا به همراه ماهواره‌هایی که جزء اصلی این سامانه‌ها محسوب می‌شوند و توانایی مختل کردن فعالیت‌های حریف در مدار زمین، بیش از هر زمان دیگری به عنوان عاملی تعیین‌کننده در نظر گرفته می‌شود.
نحوه حمله به سامارا به عنوان مثال برجسته‌ای از این دگرگونی به شمار می‌رود، زیرا سامانه ماهواره‌ای جدید روسیه به نام «راس‌وت» هدف قرار گرفت و مسکو قصد دارد این سامانه را به سرعت مستقر کند تا به عنوان جایگزینی برای شبکه استارلینک «ایلان ماسک»، مدیرعامل اسپیس‌ایکس، عمل کند، که دسترسی روسیه به آن در اوایل سال جاری میلادی متوقف شد.
همچنین، اوکراین در ماه‌های اخیر به تاسیسات دیگری از سازمان فضایی روسیه، «روس‌کاسموس»، حمله کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به مجتمع بزرگ «کورولیوف» در شمال مسکو و یک رادیوتلسکوپ اوکراینی در شبه‌جزیره کریمه اشاره کرد که قبلاً تحت کنترل نیروهای روسی درآمده بود.
با این حال، تلاش‌های مسکو برای راه‌اندازی شبکه راس‌وت تنها چالش فضایی برای کی‌یف نیست؛ ارتش روسیه حداقل در سه مورد از موشک‌های بالستیک «اورشنیک» بهره برده است. این سامانه که به سمت فضا پرتاب می‌شود، چندین کلاهک با قابلیت هدایت مستقل را رها می‌کند که در اصل برای حمل کلاهک‌های هسته‌ای طراحی شده‌اند. تمام این حوادث اوکراین را ناگزیر کرده‌اند که دسترسی خود به سیستم‌های فضایی را گسترش دهد و به وابستگی خود به آمریکا و استارلینک پایان دهد، به خصوص پس از آنکه طی هفته‌های اخیر سرعت خدمات استارلینک با محدودیت‌هایی سؤال‌برانگیز مواجه شد.
در عین حال، کی‌یف در حال تلاش برای توسعه یک سیستم پدافند فضایی نوین به منظور مقابله با تهدیداتی چون موشک‌های اورشنیک است. اوکراین تاکنون حداقل سه بار سیستم‌های رهگیری در فضایی نزدیک را آزمایش کرده و به پرتاب ماهواره‌های ملی خود پرداخته است تا به جمع کشورهایی بپیوندد که در پی دستیابی به خودکفایی در فضا هستند؛ این هدف ماه گذشته تحقق یافت، زمانی که اوکراین با همکاری شرکت دانمارکی «گام‌اسپیس» موفق به پرتاب ماهواره آزمایشی «اوبریا نانو» شد. این اقدام را می‌توان اولین گام به سمت ایجاد شبکه ارتباطی مستقل اوکراینی با ظرفیت نهایی حدود ۲۴۵ ماهواره تلقی کرد.
متخصصان بر این باورند که ورود فزاینده جنگ اوکراین به مدار زمین نشانه‌ای جدید از نظامی‌سازی سریع فضایی است، جایی که قوانین بین‌المللی حاکم بر آن مبهم و فاقد ضمانت اجرایی لازم هستند. در سپتامبر گذشته، «تروی مینک» از مقامات ارشد نیروی هوایی ایالات متحده برای اولین بار تأیید کرد که این کشور تسلیحات کنترل فضایی مستقر در مدار را عملیاتی کرده است. این حرکت پاسخی به گزارش‌هایی بود که از مانورهای مکرر ماهواره‌های روسی در نزدیکی دارایی‌های فضایی ایالات متحده و متحدانش حکایت داشت.
چند هفته بعد، مانور تهاجمی ماهواره روسی کاسموس ۲۶۱۲ در نزدیکی ماهواره راداری تجاری شرکت فنلاندی «آیس‌آی» این نگرانی‌ها را تقویت کرد. این ماهواره وظیفه ارسال تصاویر دقیق سه‌بعدی از سطح زمین به ارتش اوکراین را برعهده دارد و کارشناسان اقدام روسیه را به عنوان یک مزاحمت عمدی در مدار ارزیابی کرده‌اند.
دکتر «النا گروسفلد»، کارشناس حوزه فضا و امنیت در دانشگاه دفاعی سوئد، بر این باور است که نبرد فضایی دیگر تنها سناریویی برای آینده نیست، بلکه اکنون دنیا در این واقعیت قرار دارد. از نظر وی، موفقیت نظامی روسیه به طور مستقیم با فضا پیوند خورده و مسکو، عملیات مداری را مقدمه‌ای برای اشتغال درگیری‌های وسیع‌تر زمینی می‌داند، زیرا جنگ‌های امروز نمی‌توانند بدون وابستگی به اطلاعات و موقعیت‌یابی ماهواره‌ای به پیش بروند.
گروسفلد اشاره می‌کند که این تنش‌ها پیش از آغاز جنگ اوکراین نیز وجود داشته و مقامات ارشد نیروی فضایی ایالات متحده در سال ۲۰۲۱ از تلاش‌های مداوم روسیه و چین برای اختلال در عملکرد ماهواره‌های آمریکایی خبر داده بودند. این حملات به طور لزوماً متوجه انهدام فیزیکی نبوده، اما با توجه به وابستگی عمیق طرفین به فضایی برای ارتباطات و شناسایی، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
به نظر این کارشناس، یکی از اهداف مانور اخیر روسیه علیه ماهواره فنلاندی، فرسودگی مصرف سوخت برای تغییر مسیر آن و در نتیجه کاهش عمر مفیدش بوده است. دیگر تاکتیک‌های معمول مسکو شامل ارسال پارازیت، اختلال لیزری و قرار دادن ماهواره‌های ناظر در نزدیکی تجهیزات رقبا است.
فراتر از این تنازعات، چالش اصلی ناکارآمدی قوانین بین‌المللی در کنترل تسلیحات فضایی است. «ویکتوریا سامسون»، مدیر برنامه امنیت و پایداری فضا در بنیاد دنیای امن، بر این باور است که افزایش سریع حضور بازیگران دولتی و شرکت‌های خصوصی همچون اسپیس‌ایکس ایلان ماسک و بلو اوریجین «جف بزوس»، به پیچیدگی بحران دامن می‌زند. در حالی که بیشتر کشورها ماهواره‌های خود را با پرتابگرهای اسپیس‌ایکس به فضا می‌فرستند، اقدامات اخیر ایلان ماسک در محدود کردن سرعت استارلینک برای اوکراین، زنگ هشداری جدی بود که بسیاری از کشورهای در حال توسعه را به بازنگری در سطح وابستگی به شرکت‌های خصوصی واداشت.
سامسون ورود شرکت‌های خصوصی به کانون درگیری‌های نظامی را رویدادی مهم در دهه اخیر می‌داند و خاطرنشان می‌کند که رقابت‌های فضایی شفاف‌تر از همیشه در حال انجام است. این تنش‌ها تنها به مسئله استارلینک محدود نمی‌شود و اختلال‌های روسیه در سامانه‌های ناوبری جی‌پی‌اس بر فراز دریای بالتیک و همچنین وقفه‌های گاه‌وبیگاه ایالات متحده در انتقال اطلاعات ماهواره‌ای ضد موشک به اوکراین، به نگرانی‌های جدی دامن زده است. عواقب این بی‌اعتمادی به انتقال کشورها به سوی راهکارهای بومی بوده است، به نحوی که امروز علاوه بر روسیه با سامانه راس‌وت، کشورهای اروپایی نیز به دنبال ایجاد شبکه ارتباطی مخصوص به خود هستند.
«فدیر ونیسلاوسکی»، رئیس کمیته فرعی امنیت ملی در پارلمان اوکراین، بر این باور است که دستیابی به یک شبکه ماهواره‌ای مستقل برای کشورش یک ضرورت امنیتی است و نخستین گام آن با پرتاب ماهواره اوبریا نانو برداشته شده است. وی تأکید می‌کند که اختلال‌هایی که متوجه سیستم‌های فرماندهی و کنترل ارتش اوکراین شده، نشان می‌دهد که کی‌یف نباید در این حوزه ریسک کند.
علاوه بر این، تهدید سرزمین اوکراین ناشی از پرواز موشک‌های بالستیک اورشنیک در ارتفاعات خارج از جو، ضرورت توسعه پدافند فضایی را دو چندان کرده است. با دور ماندن پایگاه‌های پرتاب روسی از تیررس موشک‌های اوکراینی، کی‌یف سه آزمایش برای سیستم‌های رهگیری ماورای جو، از جمله پرتاب از هواپیماهای بلندپرواز، انجام داده است. ونیسلاوسکی بر این باور است که ورود این سیستم‌ها به چرخه تولید اولویت دارد، اما اذعان کرده است که با توجه به بار مالی سنگین جنگ، تأمین منابع آن با چالش‌های جدی مواجه خواهد بود. با این حال، رقابت جدید قدرت‌ها بر سر تسلط بر مدار زمین بی‌وقفه ادامه دارد.
نظرات کاربران