به گزارش ایسنا، تازه‌ترین گزارش ستاد رسانه‌ای فضای مجازی کشور در خصوص وضعیت کیفی و کمی اخبار جعلی و تکذیب‌شده در بازه زمانی ۱۳ تا ۲۰ آبان‌ماه ۱۴۰۵ منتشر گردید. بررسی ۱۰ شایعه پربازدید در این دوره نشان می‌دهد که کل بازدیدهای تکذیبیه‌ها و اصلاحیه‌های وابسته، از مجموع بازدید خبرهای جعلی فراتر رفته است. این شایعه‌ها عمدتاً به موضوعاتی مرتبط با سیاست خارجی و مذاکرات ایران و آمریکا، عملکرد نهادهای حکومتی، مسائل اجتماعی و انتشار تصاویر و ویدئوهای غیرمستند اشاره داشتند.

تعداد بازدیدهای تکذیبیه‌ها از خبرهای جعلی بیشتر بود

طبق این گزارش، ۱۰ خبر جعلی در مجموع حدود ۸۴ میلیون و ۱۰۰ هزار بازدید ثبت کرده‌اند در حالی که مجموع بازدیدهای تکذیبیه‌ها و اصلاحیه‌های مرتبط به تقریباً ۱۰۸ میلیون و ۶۰۰ هزار رسیده است؛ یعنی حدود ۲۴ میلیون و ۴۰۰ هزار بازدید بیشتر، یا تقریباً ۲۹ درصد بالاتر از بازدیدهای خبرهای جعلی.
به‌طور متوسط، بازدید هر خبر جعلی حدود ۸ میلیون و ۴۰۰ هزار و متوسط بازدید هر تکذیبیه یا اصلاحیه به حدود ۱۰ میلیون و ۹۰۰ هزار رسیده است. در تمام ۱۰ مورد، تعداد بازدیدهای ثبت‌شده برای تکذیبیه از بازدیدهای خبر جعلی بیشتر بوده است. از نظر بازنشر نیز اختلاف چندانی میان دو گروه وجود نداشته و تکذیبیه‌ها تقریباً ۳۱ هزار و ۹۰۰ بار و خبرهای جعلی حدود ۳۱ هزار و ۳۰۰ بار بازنشر شدند.

تکذیب‌ها سریع، اما ماندگاری برخی شایعه‌ها چندروزه است

اکثر تکذیب‌ها به فاصله زمانی کوتاهی از انتشار اخبار جعلی صادر شدند. بر پایه داده‌های کلی این بازه، تقریباً ۸۶ درصد تکذیب‌ها طی یک روز و نزدیک به ۴۷ درصد نیز در کمتر از سه ساعت منتشر گردیده‌اند. در بررسی ۱۰ شایعه پر بازدید، هفت مورد ظرف چند ساعت و سه مورد طی یک روز تکذیب شدند. سریع‌ترین تکذیب‌ها به ادعای ناکامی میانجیگری‌ها در مذاکرات ایران و آمریکا و ادعای دیدار محسن رضایی با جی‌دی ونس در دوحه مربوط می‌شوند که همگی یک ساعت پس از انتشار، تکذیب شدند.

با این وجود، خبرهای جعلی بین یک تا چهار روز در گردش بودند و میانگین ماندگاری آن‌ها به ۲٫۲ روز رسید. چهار شایعه یک روز، یک شایعه دو روز، چهار شایعه سه روز و یک شایعه چهار روز در گردش بودند. بیشترین ماندگاری مربوط به ویدئوی ساختگی درباره برداشت از حساب مردم به دستور رئیس قوه قضائیه بود.

سیاست خارجی و مذاکرات در کانون شایعه‌ها

در میان موضوعات پرتکرار، شایعه‌های مرتبط با سیاست خارجی و مذاکرات ایران و آمریکا سهم بسزایی داشتند؛ از خبر جعلی دیدار محسن رضایی با جی‌دی ونس و ناکامی در میانجیگری‌ها تا ادعای مذاکره پیرامون بازگشایی تنگه هرمز به ازای آزادسازی ۸ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران. همچنین انتشار اخبار جعلی در روزنامه نیویورک تایمز درباره برنامه ایران برای استفاده از سلاح شیمیایی و در روزنامه تایمز درباره توزیع قرص‌های یُد در مناطق نزدیکی مراکز هسته‌ای نیز در این فهرست قرار داشتند.

در عرصه داخلی نیز، انتشار تصاویر غیرمستند از شنای مردم ایلام در خیابان‌های پرآب و آبگرفتگی مترو در تهران، اظهارات نادرست حمید رسایی در خصوص عدم محکومیت مدیران رسانه‌ها به دلیل نشر اکاذیب، ویدئوی ساختگی مرتبط با رئیس قوه قضائیه و خبر جعلی مبنی بر حذف شرط اجتهاد از وزیر اطلاعات در کمیسیون امنیت ملی از جمله موارد بررسی‌شده بودند. خبر جعلی توزیع قرص‌های یُد در نزدیکی مراکز هسته‌ای، با نزدیک به ۱۰ میلیون و ۶۳۲ هزار بازدید، به‌عنوان پربازدیدترین خبر جعلی این فهرست شناخته شد. تکذیب این خبر جعلی نیز با حدود ۱۳ میلیون و ۷۵۳ هزار بازدید، در رتبه نخست تکذیبیه‌ها قرار گرفت.

خبرگزاری‌ها و نهادهای دولتی در تکذیب شایعه‌ها فعال بودند

در میان رسانه‌های فعال در انتشار تکذیبیه‌ها، خبرگزاری‌های صداو سیما، مهر، تسنیم و میزان به ترتیب بالاترین نقش را در تکذیب اخبار جعلی هفته سوم آبان ایفا کردند. نهادهایی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، وزارت امور خارجه، وزارت بهداشت، قوه قضائیه و مجلس شورای اسلامی نیز از نهادهای فعال در پاسخ به شایعات و اخبار جعلی مرتبط با حوزه مربوطه خود بودند.

رسانه‌ها و سیاستمداران خارجی از منابع اصلی تولید اخبار جعلی

بررسی منبع تولید و انتشار اخبار جعلی نشان می‌دهد که رسانه‌ها و سیاستمداران خارجی بیشترین سهم را در تولید این اخبار داشته‌اند.
روزنامه نیویورک تایمز، روزنامه تایمز، شبکه عبری کان، میدل ایست‌آی و برخی صفحات اینستاگرامی وابسته به سلطنت‌طلبان و جریان‌های معاند از جمله منابع شناسایی‌شده در تولید و انتشار اخبار جعلی علیه ایران بودند. همچنین تقریباً ۳۵ درصد از اخبار جعلی که از سوی رسانه‌های داخلی تولید شده، دوباره بازنشر گردیده‌اند که به‌منظور حفظ اعتبار این رسانه‌ها، از ذکر نام آن‌ها خودداری شده است.

انتهای پیام