بر اساس گزارش خبرگزاری مهر و به نقل از روابط عمومی خانه سینما، مراسم نشست «عصر فیلمنامه» که به نمایش و تحلیل فیلم «بلفاست» اثر کنت برانا اختصاص داشت، با حضور محمود اربابی رئیس بانک فیلمنامه، عزیزالله حاجی‌مشهدی منتقد و کارشناس سینما و مهدی سجاده‌چی فیلمنامه‌نویس در سالن سیف‌الله داد خانه سینما برگزار گردید.

محمود اربابی در آغاز این نشست بر ضرورت توجه به تفاوت نظام‌های ارزشی و نگاه‌های مخاطبان به فیلم تأکید کرد و گفت: هر یک از ما نگاهی خاص به جهان اطراف خود داریم و ممکن است برداشت ما از رویکرد کنت برانا در این فیلم متفاوت باشد. سؤال اصلی من این است که چرا برانا در سن شصت سالگی به سراغ یک موضوع اینچنینی رفته و چگونه دیدگاه‌هایش را برای تماشاگران بیان کرده است.

او افزود: کنت برانا نه تنها فیلمنامه را نوشته بلکه نقش کارگردانی این اثر را نیز عهده‌دار است و این دو جنبه در فیلم به‌طور محسوسی یکی شده‌اند. از این رو، لازم است بررسی کنیم که چه دلیلی موجب شده تا او داستان را از منظر یک کودک روایت کند. پاسخ به این سؤال می‌تواند به ما کمک کند تا بفهمیم آیا این انتخاب به انتقال موثر دیدگاه‌های کارگردان به بیننده کمک کرده یا خیر.

رئیس بانک فیلمنامه همچنین خاطرنشان کرد: اگر برانا شخصیتی دیگر را برای روایت انتخاب می‌کرد، آن شخصیت ممکن بود موضعی مشخص در برابر یکی از دو گروه در حال تنش داشته باشد؛ اما با انتخاب یک کودک به‌عنوان شخصیت محوری، او امکان می‌دهد تا روایت از داوری آگاهانه و جانبدارانه دور بماند. کودک هنوز به مرحله‌ای نرسیده که بتواند از یکی از این دو گروه حمایت کند و او تنها براساس درک و تفسیر خود از رویدادهای اطرافش عمل می‌کند. به نظر من، برانا انتخاب مناسبی برای روایت این داستان داشت.

اهمیت هنری «بلفاست» به انتخاب زاویه دید آن بازمی‌گردد

عزیزالله حاجی‌مشهدی در ادامه به بررسی مضمون و رویکرد فیلم «بلفاست» پرداخت و بیان داشت: بخش قابل توجهی از محبوبیت این اثر به نگاه خاص برانا به باورها و گرایش‌های مذهبی برمی‌گردد. در این فیلم کاراکترهایی را می‌بینیم که با چمدان‌هایی در دست به سرزمین مادری‌شان پشت می‌کنند و در انتظار فرصتی برای بازگشت در شرایطی آرام و صلح‌آمیز هستند. یکی از سؤالات کلیدی فیلم این است که چگونه می‌توانیم کنار هم زندگی کنیم و در صلح باشیم. برانا در اینجا بر این ایده تأکید می‌کند که کافی است انسان‌ها خوب و صادق باشند و قابل پذیرش یکدیگر.

او با اشاره به انتخاب یک کودک ۹ ساله به‌عنوان شخصیت اصلی فیلم یادآور شد: انتخاب این کودک بازتابی از دوران کودکی خود برانا به‌شمار می‌آید. فیلم با تصاویری رنگی آغاز می‌شود که نشان‌دهنده محیطی روشن و آباد است؛ اما پس از پایان عنوان‌بندی، روایت به صحنه‌های سیاه‌وسفید تغییر می‌کند تا به دوران گذشته برگردد. علی‌رغم سیاه‌وسفید بودن این تصاویر، لحظات خوش و شاداب نیز در فیلم به تصویر کشیده شده و جهان شخصیت اصلی در امن‌ترین نقطه زندگی‌اش قرار دارد. این نقطه، محله او و به‌طور خاص خیابان پانزدهم بلفاست است.

حاجی‌مشهدی تأکید کرد که زاویه دید در ساختار روایی فیلم از اهمیت فراوانی برخوردار است و گفت: «بلفاست» پنجره‌ای تاریخی را از نگاه یک کودک باز می‌کند. کارگردان تنها به تجزیه و تحلیل یک واقعه تاریخی بسنده نمی‌کند، بلکه به چگونگی نگاه به وقایع تاریخی اهمیت می‌دهد. ارزش هنری این فیلم تا حد زیادی مربوط به انتخاب همین زاویه دید است. در سینما، دوربین به ما نشان می‌دهد که چگونه باید جهان فیلم را ببینیم و در اینجا ما از منظر بادی، شخصیت محوری فیلم، به کشف حقیقت‌ها می‌پردازیم و باید از قضاوت‌های فراتر از درک او پرهیز کنیم.

«بلفاست» فیلمی سراسر پنهان‌کاری است

مهدی سجاده‌چی در ادامه با بررسی بازنمایی گروه‌های مذهبی و بسترهای تاریخی تنش‌های ایرلند اظهار داشت: در این فیلم ایرلندی‌ها به عنوان پروتستان‌ها و شخصیت‌های منفی داستان به تصویر کشیده می‌شوند. ارتش جمهوری‌خواه ایرلند از سال ۱۹۶۹ فعالیت خود را آغاز کرد که بی‌تردید با اقداماتی خشن همراه بود. همچنین بین سال‌های ۱۸۴۵ تا ۱۸۴۹، صدها هزار ایرلندی به دلیل قحطی جانشان را از دست دادند و واقعیت این فاجعه به‌طور مستقیم به تصمیم‌گیری‌های بریتانیایی‌ها مرتبط بود. چرا باید یک ایرلندی فراموش کند که نیاکانش به دلیل گرسنگی جان باخته‌اند؟ فیلم «بلفاست» با نگاهی نرم و سازشکارانه به چنین مسائلی می‌نگرد، گویی در این جهان هیچ مصیبت و فاجعه‌ای رخ نداده است که با واقعیت تاریخی تناقض دارد.

این فیلمنامه‌نویس با اشاره به انتقاداتش درباره کیفیت فیلم و نحوه بازنمایی شخصیت‌ها اضافه کرد: به نظر من، «بلفاست» فیلم قابل قبولی نیست؛ اگرچه پیش از مراسم اسکار در جوایز بفتا توجه‌ برانگیز بوده و به نظر می‌رسد این توجه بر قضاوت اسکار نیز تأثیر گذاشته است. انتخاب این موضوع از منظر کودکی که هنوز به درک عمیقی از جهان نرسیده، به‌خوبی انتخابی صحیح نیست.

سجاده‌چی تأکید کرد: از نگاه یک کودک، کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها به یک اندازه شبیه به هم به نظر می‌رسند، ولی به اعتقاد بنده، این شیوه روایت نوعی فریب اجتماعی است. نکات کلیدی و دیدگاه‌های مهم فیلم معمولاً از زبان شخصیتی بیان می‌شود که جودی دنچ نقش او را ایفا می‌کند.

این فیلمنامه‌نویس به‌عنوان جمع‌بندی در مورد شخصیت اصلی فیلم خاطرنشان کرد: داستان «بلفاست» درباره یک نزاع است و شخصیت محوری‌اش یک کودک است. به عقیده من، این انتخاب خود یکی از نقاط ضعف فیلم به شمار می‌آید که می‌توان به آن اشاره کرد.