محمد کرم الهی مدیرکل امور هنری و دبیر کل سومین جشنواره ملی فیلم ایثار در گفتگو با خبرنگار مهر درباره رویکرد این دوره از جشنواره گفت: سومین جشنواره ملی فیلم ایثار را می‌توان گامی در جهت عبور از یک رویداد صرفا رقابتی به سمت یک جریان فرهنگی و هنری اثرگذار دانست. هدف ما این است که جشنواره علاوه بر معرفی و تجلیل از آثار برگزیده، به بستری برای تولید آثار باکیفیت، گفتمان‌سازی اجتماعی و انتقال مفاهیم ایثار و شهادت به نسل جدید تبدیل شود. در این دوره، تلاش کرده‌ایم نگاه خود را از روایت صرفاً تاریخی و مناسبتی به سمت روایت‌های اجتماعی، انسانی و معاصر گسترش دهیم. به این معنا که ایثار را فقط در لحظه شهادت یا میدان جنگ جست‌وجو نکنیم، بلکه جلوه‌های آن را در زندگی روزمره مردم، خانواده‌ها، فعالیت‌های اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و همدلی نیز ببینیم.
وی افزود: یکی از تغییرات مهم، توجه بیشتر به مخاطب‌شناسی، مشارکت نسل جوان، اثربخشی آثار و استفاده از ظرفیت هنرمندان و صاحب‌نظران در سیاستگذاری جشنواره است. در نخستین نشست شورای سیاستگذاری نیز بر همین موضوعات، از جمله مخاطب‌محوری، اثربخشی آثار، مشارکت نسل جوان و گفتمان‌سازی تأکید شده است.
کرم الهی درباره آثار ارسال شده به جشنواره عنوان کرد: ارزیابی اولیه ما نشان می‌دهد که جامعه سینمایی کشور نسبت به موضوعات این دوره توجه قابل‌توجهی داشته است. یکی از نکات امیدوارکننده، حضور فیلمسازان مستقل و هنرمندانی است که تلاش کرده‌اند با امکانات و شیوه‌های متفاوت تولید، به روایت موضوعات مرتبط با ایثار و شهادت بپردازند. در این دوره، قالب‌های متنوعی از جمله مستند کوتاه و بلند، فیلم داستانی کوتاه، پویانمایی، موشن‌گرافیک، نماهنگ و فیلمنامه مورد توجه قرار گرفته‌اند. از نظر موضوعی نیز علاوه بر روایت‌های مرتبط با شهدا و خانواده‌های ایثارگران، موضوعاتی همچون ایثار اجتماعی، همدلی، فداکاری، نقش زنان در فرهنگ ایثار، شهدای جنگ رمضان و حوادث مرتبط با شهدای کودک میناب و لامرد مورد توجه قرار گرفته‌اند.
جشنواره فیلم ایثار دنبال عبور از روایت‌های کلیشه‌ای است
وی درباره تلاش جشنواره برای روایت خلاقانه و متفاوت از مفهوم ایثار بیان کرد: به اعتقاد ما، یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های جشنواره سوم، بازتعریف مفهوم سینمای ایثار و فاصله گرفتن از محدود کردن این مفهوم به یک قالب روایی مشخص است. ایثار صرفاً به معنای حضور در میدان نبرد یا لحظه شهادت نیست. ایثار می‌تواند در انتخاب‌های انسانی، در مسئولیت‌پذیری اجتماعی، در فداکاری یک مادر، در همراهی یک همسر با جانباز، در نجات جان یک انسان، در خدمت به جامعه و حتی در تصمیم‌های کوچک اما سرنوشت‌ساز زندگی روزمره تجلی پیدا کند. ما به دنبال آثاری هستیم که به جای تکرار مستقیم مفاهیم و شعارها، بتوانند با خلق شخصیت‌های باورپذیر، موقعیت‌های دراماتیک، زاویه دید تازه و زبان تصویری خلاقانه، مخاطب را با مفهوم ایثار درگیر کنند.
دبیر جشنواره افزود: در این نگاه، استقلال هنری فیلمساز اهمیت ویژه‌ای دارد. در نشست‌های سیاستگذاری جشنواره نیز پیشنهاد شده است که سینمای ایثار به‌عنوان یک «فراژانر» با گونه‌ها و زیرگونه‌های متنوع مورد توجه قرار گیرد، یعنی ایثار می‌تواند در قالب درام اجتماعی، خانوادگی، تاریخی، مستند، داستانی و حتی گونه‌های تجربی روایت شود. برگزاری پیش‌نشست‌های علمی با موضوع مبانی نظری و پیشینه‌شناسی سینمای ایثار نیز در همین راستا صورت گرفته است تا این مفهوم از نظر علمی و هنری مورد بازخوانی قرار گیرد.
وی درباره انتخاب موضوعاتی مانند جنگ رمضان، شهدای کودک میناب و لامرد و شهدای ناو دنا اظهار کرد: انتخاب این موضوعات بر مبنای ضرورت ثبت و ماندگار کردن رویدادهای مهم و تأثیرگذار اجتماعی و ملی و توجه به مسئولیت تاریخی هنر در برابر وقایع معاصر صورت گرفته است. ما معتقدیم سینما فقط وظیفه بازنمایی گذشته را ندارد بلکه باید بتواند نسبت به اتفاقاتی که در زمانه خود رخ می‌دهند نیز واکنش هنرمندانه و مسئولانه داشته باشد. در این میان، شهدای کودک میناب و لامرد از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند زیرا با یک تراژدی انسانی مواجه هستیم که ابعاد عاطفی، اجتماعی و تاریخی آن نیازمند ثبت دقیق و روایت مسئولانه است. همچنین شهدای ناو دنا و دیگر شهدای امنیت و پدافند، بخشی از حافظه تاریخی کشور هستند که باید با زبان سینما ثبت و به نسل‌های آینده منتقل شوند. این موضوعات در کنار محورهایی مانند همدلی اجتماعی، وفاق ملی، سبک زندگی شهدا، نقش بانوان و ایثار اجتماعی قرار گرفته‌اند تا جشنواره تصویری جامع‌تر از مفهوم ایثار ارائه دهد. در واقع، هدف ما صرفاً بازگویی یک حادثه نیست؛ بلکه می‌خواهیم ابعاد انسانی، اجتماعی و فرهنگی آن را از دریچه هنر بررسی کنیم.
کرم الهی در پاسخ به این پرسش که با توجه به فاصله زمانی کوتاه برخی از این رویدادها، آیا هنرمندان فرصت کافی برای پژوهش، تحقیق و تولید آثار عمیق و مستند درباره آنها داشته‌اند، گفت: طبیعتاً تولید یک اثر عمیق و ماندگار درباره یک واقعه تاریخی یا اجتماعی، نیازمند زمان، پژوهش، دسترسی به اسناد و گفتگو با شاهدان و خانواده‌های مرتبط است. ما میان ثبت فوری یک واقعه و تولید یک اثر سینمایی پژوهش‌محور تفاوت قائل هستیم. گاهی ثبت تصاویر اولیه و مستندات میدانی در همان روزهای نخست اهمیت تاریخی پیدا می‌کند اما تبدیل این تصاویر به یک اثر سینمایی کامل و برخوردار از عمق روایی، به زمان بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل در سیاستگذاری این دوره تلاش کرده‌ایم از ظرفیت هر ۲ گروه استفاده کنیم؛ هم فیلمسازانی که در لحظه وقوع حوادث تصاویر و روایت‌های اولیه را ثبت کرده‌اند و هم مستندسازان و سینماگرانی که می‌توانند با تحقیق، پژوهش و استفاده از اسناد معتبر، روایت کامل‌تری ارائه دهند. ما انتظار نداریم که همه آثار در فاصله کوتاه زمانی به بلوغ یک اثر تاریخی و پژوهش‌محور برسند. آنچه اهمیت دارد، صداقت در روایت، اصالت تصاویر، اعتبار اطلاعات و پرهیز از شتاب‌زدگی در بازنمایی رنج انسان‌هاست. در عین حال، توسعه نشست‌های علمی، کارگاه‌های تخصصی و ظرفیت پژوهشی جشنواره می‌تواند به ارتقای کیفیت این روایت‌ها کمک کند.
معیار داوری‌ها چیست؟
وی درباره تفاوت داوری بخش «مستند مستقل مردمی» و «روایت حرفه‌ای» توضیح داد: این تفکیک با هدف ایجاد فرصت برابر برای ۲ نوع متفاوت از روایتگری انجام شده است. در گروه «مستند مستقل مردمی» اهمیت اصلی با اصالت روایت، ارزش ثبت تاریخی، صداقت در بازنمایی واقعه و نگاه مستقیم مردم و خانواده‌های ایثارگران است. بسیاری از این تصاویر ممکن است با تلفن همراه و بدون امکانات حرفه‌ای فیلمسازی ثبت شده باشند اما از نظر تاریخی و انسانی ارزشمند باشند. در مقابل، در گروه «روایت حرفه‌ای» علاوه بر اعتبار محتوایی و پژوهشی، مولفه‌های تخصصی سینما مانند ساختار روایی، کارگردانی، تصویربرداری، تدوین، طراحی صدا و کیفیت فنی و هنری اثر اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. بنابراین، قرار نیست یک فیلم ثبت‌شده با تلفن همراه را با همان معیارهای فنی یک مستند حرفه‌ای ارزیابی کنیم. هر گروه باید متناسب با ماهیت، امکانات و ظرفیت‌های خود مورد بررسی قرار گیرد. البته در هر ۲ گروه، رعایت اخلاق حرفه‌ای، صحت اطلاعات، اصالت تصاویر و احترام به حریم خصوصی خانواده‌های شهدا و ایثارگران ضروری است. این تفکیک در واقع فرصتی برای شنیده شدن صداهایی است که شاید در ساختار معمول تولید سینمایی امکان حضور نداشته باشند.
دبیر جشنواره در پایان درباره معیار انتخاب آثار گفت: از نگاه ما، کیفیت هنری و محتوای اثر ۲ مؤلفه جدا از یکدیگر نیستند و نمی‌توان یکی را جایگزین دیگری کرد. جشنواره فیلم ایثار یک رویداد موضوعی است و طبیعتاً آثار باید با مفاهیم و اهداف جشنواره ارتباط معنادار داشته باشند؛ اما صرف پرداختن به موضوع ایثار و شهادت نمی‌تواند به‌تنهایی امتیاز یک اثر محسوب شود. ما به دنبال آثاری هستیم که بتوانند یک مفهوم ارزشمند را با زبان درست سینما به مخاطب منتقل کنند. در ارزیابی آثار، چند مؤلفه از جمله کیفیت محتوایی، خلاقیت در روایت، ساختار هنری و سینمایی، اصالت و اعتبار پژوهشی و اثربخشی اجتماعی اهمیت اساسی دارد.
سومین جشنواره ملی فیلم ایثار با رویکرد تعمیق فرهنگ ایثار و مقاومت و با حضور هنرمندان و سینماگران سراسر کشور، آذر به میزبانی شهر تبریز برگزار خواهد شد.
نظرات کاربران