فرارو- جنگ ایران می‌تواند فرصتی برای بازنگری اساسی در نقش نظامی آمریکا در خاورمیانه فراهم کند؛ بازنگری‌ای که به کاهش شمار نیروها و تجهیزات آمریکایی، تغییر ساختار پایگاه‌های نظامی و واگذاری بخشی از نفوذ واشنگتن به کشورهای منطقه منجر شود. بکا واسر، متخصص سیاست دفاعی، و دینا اسفندیاری، پژوهشگر خاورمیانه در بلومبرگ اکونومیکس، در مقاله‌ای در نیویورک‌تایمز استدلال می‌کنند کاهش نفوذ آمریکا لزوماً به معنای شکست راهبردی این کشور نیست و حتی می‌تواند زمینه‌ساز حضور نظامی پایدارتر و شکل‌گیری ساختار امنیتی مستقل‌تر در خلیج فارس شود.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامهٔ نیویورک‌تایمز، بر پایهٔ این تحلیل، واشنگتن بارها تلاش کرده است حضور نظامی خود را در خاورمیانه کاهش دهد، اما تحولات منطقه‌ای آن را دوباره به میدان بازگردانده است. جنگ ایران، با وجود هزینه‌ها و پیامدهای گسترده‌اش، ممکن است فرصتی ایجاد کرده باشد تا آمریکا به‌جای بازسازی الگوی پیشین استقرار نظامی، نقش خود را بر اساس واقعیت‌های جدید جنگ و منافع اصلی‌اش تنظیم کند.
جنگ ایران، آسیب‌پذیری پایگاه‌های آمریکا را آشکار کرد
بر اساس مقاله، راهبرد دولت دونالد ترامپ در خاورمیانه با تناقض‌هایی روبه‌رو بوده است. ترامپ در دوران رقابت‌های انتخاباتی از مداخلهٔ نظامی در خارج از کشور انتقاد می‌کرد و سند راهبرد امنیت ملی آمریکا در سال ۲۰۲۵ نیز تهدید ایران را کاهش‌یافته ارزیابی کرده بود؛ با این حال، دولت او وارد جنگی گسترده شد که به تقویت موقعیت رهبری جمهوری اسلامی و پاسخ نظامی تهران انجامید.
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه، تقریباً تمام پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه آسیب دیده‌اند. به ارزیابی واسر و اسفندیاری، این خسارات نشان داده است زیرساخت‌هایی که دهه‌ها برای نمایش و اعمال قدرت نظامی آمریکا ساخته شده‌اند، در برابر تهدیدهای جدید آسیب‌پذیرند.
ایران با توسعهٔ موشک‌های میان‌برد و دوربرد و گسترش پهپادهایی که در میدان‌های نبرد از اوکراین تا خلیج فارس به کار گرفته شده‌اند، توانایی خود برای هدف‌قراردادن مواضع آمریکا را افزایش داده است. بر اساس آمار نقل‌شده در مقاله، موشک‌ها و پهپادهای ایران دست‌کم به ۸۱ هواگرد آمریکایی آسیب زده‌اند. همچنین دست‌کم ۲۱ نظامی آمریکایی کشته و نزدیک به ۹۰۰ نفر زخمی شده‌اند. هزاران ایرانی، از جمله شمار زیادی غیرنظامی و شهروندان و نیروهای نظامی کشورهای دیگر منطقه نیز در جریان جنگ جان باخته‌اند. بر پایهٔ هشدار نویسندگان، بازسازی پایگاه‌های آسیب‌دیده با همان الگوی گذشته، بدون درنظرگرفتن تغییر ماهیت تهدیدها، می‌تواند هزینه‌ای سنگین و ریسک امنیتی بالایی داشته باشد.
حضور کوچک‌تر، پراکنده‌تر و مشروط‌تر
واسر و اسفندیاری پیشنهاد می‌کنند آمریکا به‌جای بازسازی گستردهٔ تأسیسات پیشین، به سمت حضور نظامی محدودتر و انعطاف‌پذیرتر حرکت کند. در این الگو، واشنگتن می‌تواند بخشی از نیروها و تجهیزات خود را به پایگاه‌های کوچک‌تر و پراکنده‌تر در نقاطی دورتر از برد تهدیدهای ایران، از جمله غرب عربستان سعودی، اردن و اسرائیل، منتقل کند. نیروهای آمریکایی نیز می‌توانند به‌جای استقرار دائمی و گسترده، در صورت نیاز به‌صورت چرخشی در این مراکز حضور یابند.
البته چنین تغییری مستلزم توافق با کشورهای میزبان است. آمریکا باید دربارهٔ دسترسی به پایگاه‌ها، حریم هوایی و امکان اجرای عملیات از خاک شرکای منطقه‌ای به توافق‌های مشخصی برسد. نویسندگان همچنین احتمال می‌دهند واشنگتن از کشورهای خلیج فارس بخواهد بخش عمدهٔ هزینه‌های ایجاد و نگهداری این زیرساخت‌ها را تأمین کنند؛ الگویی که در گذشته نیز سابقه داشته است. با این حال، این تغییر به معنای کنارگذاشتن توانایی آمریکا برای اعمال قدرت در منطقه نیست. واشنگتن همچنان به امکان اجرای عملیات نظامی، به‌ویژه در صورت تلاش ایران برای بازسازی توان نظامی خود پس از جنگ، نیاز خواهد داشت.
تردید کشورهای خلیج فارس درباره تعهدات امنیتی آمریکا
یکی از پیامدهای جنگ، افزایش تردید کشورهای عربی خلیج فارس دربارهٔ قابل‌اتکابودن آمریکا به‌عنوان تضمین‌کنندهٔ اصلی امنیت آن‌هاست. به نوشتهٔ نویسندگان، کشورهای منطقه پیش از جنگ نیز نسبت به تعهدات واشنگتن نگرانی‌هایی داشتند، اما این نگرانی‌ها پس از آن عمیق‌تر شد که قدرتی که قرار بود امنیت آن‌ها را تضمین کند، وارد جنگی طولانی شد که قلمرو، ثبات و اقتصاد همین کشورها را در معرض تهدید قرار داد.
بلومبرگ اکونومیکس برآورد کرده است اقتصاد عربستان سعودی در جریان جنگ نزدیک به دو درصد کوچک شده است. ادامهٔ درگیری نیز فشار مالی بیشتری بر اقتصادهای منطقه وارد می‌کند. در چنین شرایطی، کشورهای خلیج فارس تلاش می‌کنند روابط امنیتی خود را متنوع‌تر کنند. نویسندگان به پیمان مکه اشاره می‌کنند که در تابستان امضا شد و همکاری دفاعی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را در چارچوبی مشترک قرار داد. به باور آنان، چنین ابتکارهایی هنوز در مراحل ابتدایی هستند، اما می‌توانند گامی به سوی ایجاد ساختار امنیتی منطقه‌ای باشند؛ ساختاری که در آن کشورهای خاورمیانه کنترل بیشتری بر دفاع و آیندهٔ خود داشته باشند و صرفاً به یک قدرت خارجی متکی نباشند.
هزینهٔ کاهش نفوذ آمریکا
واگذاری بخشی از نفوذ آمریکا در خاورمیانه بدون هزینه نخواهد بود. کاهش حضور نظامی می‌تواند توان واشنگتن برای شکل‌دادن به تحولات منطقه را محدود کند و کشورهای خلیج فارس را به سمت همکاری با قدرت‌های دیگر سوق دهد. از سوی دیگر، ایجاد شبکه‌ای از پایگاه‌های کوچک‌تر و پراکنده‌تر نیز به سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های جدید نیاز دارد؛ موضوعی که با تمایل دولت آمریکا برای کاهش هزینه‌های حضور در خاورمیانه در تضاد قرار می‌گیرد.
نویسندگان همچنین هشدار می‌دهند تغییر ساختار استقرار نیروها ممکن است با نارضایتی برخی پایتخت‌های خلیج فارس روبه‌رو شود. اگر واشنگتن بدون هماهنگی کافی سیاست خود را تغییر دهد، ممکن است در آینده برای دریافت مجوز استفاده از پایگاه‌ها یا حریم هوایی با محدودیت بیشتری مواجه شود. این وضعیت، به گفتهٔ آنان، اهمیت روابط نظامی آمریکا با اروپا را نیز یادآوری می‌کند؛ منطقه‌ای که واشنگتن در آن هم به دنبال کاهش حضور است، اما همچنان برای اعمال قدرت در خاورمیانه به همکاری و زیرساخت‌های متحدان اروپایی نیاز دارد.
واسر و اسفندیاری در نهایت استدلال می‌کنند کاهش نفوذ آمریکا می‌تواند معامله‌ای قابل‌قبول برای همهٔ طرف‌ها باشد: واشنگتن با کاهش استقرار دائمی نیروها، خطرات متوجه نظامیان و تجهیزات خود را محدود می‌کند و به هدف دیرینهٔ کاهش تعهدات منطقه‌ای نزدیک‌تر می‌شود؛ کشورهای خلیج فارس نیز فرصت می‌یابند توان دفاعی مستقل‌تری ایجاد کنند، بدون آنکه لزوماً به قطع همکاری با آمریکا نیاز داشته باشند.
با این حال، تحقق چنین الگویی مستلزم گفت‌وگوی مستمر و هماهنگی با شرکای منطقه‌ای است. آمریکا نمی‌تواند انتظار داشته باشد هم‌زمان حضور نظامی خود را کاهش دهد و تمام نفوذ گذشته را حفظ کند. جمع‌بندی مقاله این است که جنگ ایران، با وجود پیامدهای سنگین، فرصتی برای بازنگری در سیاست آمریکا در خاورمیانه ایجاد کرده است. حضور نظامی کوچک‌تر، ایمن‌تر و متناسب‌تر با شرایط جنگ مدرن، در کنار افزایش مسئولیت‌پذیری امنیتی کشورهای منطقه، ممکن است جایگزینی پایدارتر از بازگشت به الگوی پیشین سلطه و استقرار گستردهٔ آمریکا باشد.
نظرات کاربران