حسین میری‌نسب در مصاحبه‌ای با ایسنا، با اشاره به ویژگی‌هایی که یک فرد سمی از خود بروز می‌دهد، خاطرنشان کرد که می‌توان او را به‌راحتی از یک منتقد سخت‌گیر تمییز داد. وی ادامه داد: به طور خلاصه، هر فرد بدخلق یا سختگیر را نمی‌توان به‌عنوان یک فرد «سمی» طبقه‌بندی کرد. از دیدگاه روان‌شناسی سلامت، یک فرد سمی دارای رفتارهای مکرر و آسیب‌زای هدفمند است که می‌تواند سلامت روحی و حتی جسمی اطرافیانش را تحت تأثیر قرار دهد. به‌عنوان مثال، یک همکار سخت‌گیر ممکن است به مسائل «کاری» بپردازد، در حالی که فرد سمی به «شخصیت و روان» شما متمرکز می‌شود.

نشانه‌های عمده فرد سمی


وی در مورد نشانه‌های فرد سمی اظهار داشت که شناخت این ویژگی‌ها به حفظ آرامش در محیط کار یاری می‌رساند. اولین نشانه، تحقیر به‌جای ارائه نقد سازنده است، به این نحو که فرد به جای توصیف مشکلات کاری، توانایی‌های شما را زیر سؤال می‌برد و به‌طور مکرر در حضور دیگران می‌گوید که حتی از عهده ساده‌ترین وظایف هم برنمی‌آیید. دومین نشانه، دزدی اعتبار و مقصر تراشی است که در این حالت، فرد موفقیت‌های تیم را به نام خود ثبت کرده و در مواقع شکست به‌جای جستجوی راه‌حل، به دنبال مقصر می‌گردد. سومین مورد، شایعه‌پراکنی و گروه‌سازی است که با چرخاندن اطلاعات و صحبت پشت سر همکاران، باعث ایجاد اختلاف میان اعضا می‌شود تا موقعیت قدرت خود را حفظ کند.

این روانشناس ادامه داد: چهارمین نشانه شامل پنهان‌کاری اطلاعات و کارشکنی پنهان است، به‌طوری‌که اطلاعات حیاتی، ایمیل‌ها یا تغییرات برنامه‌ها به‌طور عمد به‌موقع به شما نمی‌رسد تا در برابر مدیران به‌طرز ناخوشایندی به‌نظر برسید. پنجمین رفتار شامل چاپلوسی به مقامات و بدرفتاری با زیردستان است؛ به این معنا که این فرد در برابر مدیران بسیار مودب است، اما با هم‌رده‌ها و کارمندان جدید با بی‌احترامی و قدرت‌نمایی رفتار می‌کند. ششمین نشانه، منفی‌بافی دائمی و تخریب جو کاری است که همواره با شکایات، نابودسازی انگیزه‌ی تیم و تحقیر ایده‌های جدید همراه است و آخرین نشانه، عدم پذیرش مرزها و مسئولیت‌هاست؛ فرد به هیچ وجه اشتباهات خود را نمی‌پذیرد، عذرخواهی واقعی نمی‌کند و به حریم خصوصی و زمان استراحت دیگران بی‌توجه است.

وی همچنین بر نشانه‌های جسمی این پدیده تأکید کرد و گفت: اگر روزهای کاری با اضطراب صبحگاهی، سردرد، درد گردن و شانه، مشکلات گوارشی، بی‌خوابی شبانه و خستگی مفرط همراه باشد و این علائم پس از مواجهه با یک فرد خاص به‌وجود آید، مغز ما زنگ خطر را نسبت به یک رابطه سمی به صدا درآورده است. برای تشخیص تفاوت میان یک همکار سخت‌گیر و یک همکار سمی، نکته این است که همکار سخت‌گیر به‌طور فعالی ما را به چالش می‌کشد، اما به رشد ما کمک می‌کند، در حالی که همکار سمی ما را خسته و فرسوده می‌سازد، چرا که همکار سخت‌گیر سطح انتظار را بالا می‌برد اما همکار سمی به عزت نفس ما آسیب می‌زند.

میری‌نسب ادامه داد: اگر تنها با یک نفر «اختلاف سلیقه کاری» دارید، او باید به‌عنوان سخت‌گیر شناخته شود، اما اگر در مورد او الگوی مکرر تحقیر، دروغ، شایعه‌سازی و خراب کردن آرامش تیم را تشخیص دادید، با یک الگوی سمی مواجه هستید و لازم است که مرزگذاری و مستندسازی را آغاز کنید.

وی در پایان به اصلی‌ترین ترفندهایی که افراد سمی برای آسیب زدن به روان دیگران استفاده می‌کنند، اشاره کرد و گفت: این افراد در محیط کار معمولاً داد و فریاد نمی‌زنند و مشاجرات علنی نمی‌کنند. قدرت آنها در جابه‌جایی‌های سرد و مکرر است، استراتژی‌هایی که به‌آهستگی باعث می‌شود فرد به خود، حافظه و توانایی‌هایش شک کند.

هفت ترفند متداول در افراد سمی
این روانشناس تصریح کرد: ویرایش واقعیت، اولین ترفند شناخته‌شده است؛ فرد در ابتدا عملی انجام می‌دهد یا سخنی می‌گوید و سپس آن را انکار کرده و می‌گوید «من چنین چیزی نگفته‌ام، تو غلط یادته»، «تو خیلی حساس هستی». در نتیجه، قربانی به‌مرور زمان به حافظه و قضاوت شخصی خود بی‌اعتماد می‌شود و برای درک واقعیت به همان فرد سمی نیاز پیدا می‌کند. تحقیر تحت قالب شوخی به این گونه است که در جمع به‌طور خنده‌دار می‌گوید «فقط شوخی کردم، چرا ناراحت شدی؟ جنبه‌ات پایین است». این کار هم اعتبار شما را در نظر دیگران کاهش می‌دهد و هم امکان اعتراض را می‌بندد و اگر ناراحت شوید، به شما لقب «بی‌جنبه» می‌دهد.

وی ادامه داد: سکوت تنبیهی و نادیده‌گرفتن به‌معنای عدم پاسخ به سلام و پیام‌هاست، در جلسات به نظرات شما بی‌توجهی می‌کند و شما را از تصمیم‌گیری‌ها و گروه‌ها حذف می‌سازد. این طرد خاموش اضطراب و احساس بی‌ارزشی شدیدی را ایجاد می‌کند، بدون اینکه شواهدی از رفتار نامناسب باقی بماند. به شما می‌گوید «مدیر از کار تو راضی نیست، این را به من گفت» و به مدیر می‌گوید «او در پشت سر تو صحبت می‌کند» و سپس خود را به‌عنوان ناجی و دلسوز معرفی می‌کند و اینگونه تیم را به دو دسته تقسیم کرده و خود را در مرکز قدرت نگه می‌دارد.

میری‌نسب ادامه داد: قربانی‌نمایی و ایجاد احساس گناه به‌این صورت رخ می‌دهد که پس از اعتراض به رفتارشان، به سرعت نقش شاکی و متهم عوض می‌شود، به این صورت که می‌گویند «من با این همه زحمتی که کشیدم، باز هم بدهکار شدم؟»، «با این همه خوبی که به تو کردم؟»، به‌طوری‌که به‌جای طلب حق خود، مشغول دلجویی از ایشان می‌شوید. کاهش اهمیت موفقیت و بزرگ کردن اشتباهات به‌معنای این است که موفقیت شما را به‌عنوان یک شانس، کار ساده یا حاصل تلاش دیگران توصیف می‌کند «این که چیزی نبود، هر کسی انجام می‌داد»، اما کوچک‌ترین خطای شما را بارها به‌بحث می‌گذارد و در جمع تعریف می‌کند. هدف این رفتار فرسایش عزت‌نفس شغلی است.

وی همچنین به هفتمین ترفند اشاره کرد که شامل پنهان‌کاری اطلاعات و به‌دنبال مقصر گشتن است؛ در مواقع شکست، هرگز نمی‌گوید «اشتباه کردم»، بلکه بیان می‌کند «تقصیر فلانی بود». قدرت این ترفندها در تکرار بی‌پشتوانه آنهاست نه در شدت مکرر؛ شبیه به چکه کردن تدریجی آب بر روی سنگ که هر قطره به‌تنهایی بی‌اهمیت است، اما در گذر زمان باعث فرسودگی روانی، اضطراب، بی‌خوابی و حتی دردهای جسمی مانند سردرد و مشکلات گوارشی می‌شود. فرد سمی به طور مستقیم به شما حمله نمی‌کند، بلکه موجب می‌شود که خودتان به خودتان آسیب بزنید؛ به حافظه‌ی خود شک کنید، خود را مقصر بدانید و خود را سرزنش کنید.

این روانشناس در خاتمه گفت: شناسایی دقیق این نشانه‌ها و ترفندها نشان‌دهنده این است که مواجه با یک فرد سمی نیازمند مراقبت و هوشیاری است، چون هدف این افراد تخریب آشکار نیست بلکه وادار کردن قربانی به تردید در توانایی‌ها و حافظه خود اوست.

انتهای پیام