برای نوزادان و خانوادههای آنها، هر روز کشف امید، هر گرم افزایش وزن و هر قدم کوچک در مسیر بهبودی، ارزش و معنای عمیقی دارد؛ مسیری که با نگرانی آغاز میشود، اما میتواند به زیباییهای زندگی، یعنی در آغوش گرفتن نوزاد و بازگشت او به خانه، منجر شود.
روز جهانی نوزاد نارس، فرصتی مناسب برای بیان امید و مقابله با چالشهایی است که این نوزادان، از نخستین روزهای کودکی تجربه میکنند. پیشرفتهای قابل توجه در مراقبتهای پزشکی، تلاشهای شبانهروزی متخصصان و همراهی خانوادهها، شانس زنده ماندن و رشد سالم بسیاری از این نوزادان را به طرز قابل توجهی افزایش داده است. نوزادانی که با وجود تولد زودهنگام، میتوانند آیندهای درخشان را در پیش داشته باشند، زیرا تولد زودرس، پایان یک رویا نیست، بلکه آغاز سفری است که با مراقبت و حمایت میتواند به روزهای زیبا و شاد کودکانه ختم شود.
دکتر محمدباقر حسینی، فوقتخصص نوزادان در گفتوگویی با ایسنا به تفصیل در مورد تعریف تولد نارس گفت: نوزاد نارس به نوزادی اطلاق میشود که زودتر از زمان مقرر به دنیا آمده باشد. نوزادانی که بعد از گذراندن ۳۷ هفته بارداری و در هفته ۳۷ یا بالاتر متولد میشوند، به عنوان نوزاد رسیده یا ترم شناخته میشوند.
علل تولد زودرس، از فشار خون و دیابت تا عفونتهای پنهان
وی با اشاره به اینکه زمان دقیق تولد زودرس در بسیاری از موارد همچنان مشخص نیست، افزود: یکی از مهمترین دلایل شروع انقباضات رحمی که منجر به تولد زودرس میشود، هنوز ناشناخته باقی مانده است. در بسیاری از موارد نمیتوان به وضوح دلیل آغاز انقباضات رحم در هفتههای پیش از موعد را شناسایی کرد. با این حال، برخی عواملی که شناخته شدهاند شامل فشار خون بالا، به ویژه در موارد کنترلنشده، پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری)، دیابت غیرقابل کنترل و بیماریهای زمینهای مادر میباشند.
حسینی ادامه داد: بیماریهای زمینهای مادر نظیر بیماریهای ایمنی، اختلالات گوارشی، مشکلات کلیوی و اختلالات کبدی during دوران بارداری نیز میتوانند ریسک تولد زودرس را افزایش دهند. در برخی حالات، متخصصان زنان به منظور حفظ جان مادر، مجبور به ختم زودهنگام بارداری میشوند.
وی درباره عفونتهای پنهان و تاثیر آنها در تولد زودرس بیان کرد: یکی از عوامل قابل توجه در شروع انقباضات رحمی و تولد زودرس کوریوآمنیونیت یا التهاب و عفونت پردههای جنینی است. با وجود تحقیقاتی که در سطح جهانی در این زمینه انجام شده، هنوز در بسیاری از موارد علت دقیق زایمان زودرس مشخص نیست و کار بر روی شناسایی این عوامل همچنان ادامه دارد.
این فوقتخصص نوزادان بر اهمیت شناسایی زودهنگام عفونتها در دوران بارداری تأکید کرد و افزود: تب در مادر باردار باید جدی گرفته شود و شناسایی عفونتهای خاص در مادران باردار بسیار حیاتی است. تشخیص بهموقع عفونت و شروع درمانهای آنتیبیوتیکی توسط متخصصان زنان میتواند از پیشرفت التهاب و عفونت پردههای جنینی جلوگیری کند و اگر ممکن باشد، تولد نوزاد را به تأخیر انداخته تا فرصت بیشتری برای تکامل جنین فراهم شود.
مشکلات تنفسی، نخستین چالش نوزادان نارس
حسینی گفت: نوزادان نارس با چندین چالش روبهرو هستند که یکی از بزرگترین و جدیترین آنها، مشکلات تنفسی است. ممکن است ریههای نوزاد به سبب تولد زودتر از موعد هنوز آمادگی لازم برای تنفس مستقل را نداشته باشند و به همین علت به حمایتها و تجهیزات تنفسی نیاز پیدا کنند.
وی افزود: در روزهای اولیه پس از تولد، مشکلات تنفسی برای ما یک چالش جدی به شمار میرود و در بخشهای مراقبت ویژه نوزادان، ما از تجهیزات و روشهای کمکتنفسی بهرهبرداری میکنیم تا تنفس نوزادان را حمایت کرده و از بروز عوارض جدی و حتی مرگ ناشی از این مشکلات جلوگیری نماییم.
تغذیه نوزادان نارس با چالشهای خاص همراه است
وی دومین چالش مهم در نوزادان نارس را مسائل مربوط به تغذیه دانست و گفت: به دلیل تولد زودتر از موعد، این نوزادان ممکن است در توانایی مکیدن و بلع کامل در اولین روزهای زندگی خود با مشکل مواجه شوند، بنابراین روشها و آموزشهای خاصی برای تغذیه آنها، مخصوصاً با شیر مادر، ضروری خواهد بود.
حسینی ادامه داد: برای نوزادانی که قابلیت مکیدن دارند، روشهای خاص برای آموزش شیردهی از سینه مادر در نظر گرفته میشود. اما نوزادانی که در سنین بارداری بسیار پایین متولد شدهاند و هنوز قابلیت مکیدن را ندارند، تغذیهشان از طریق لوله معده و با وارد کردن تدریجی شیر مادر به دستگاه گوارش انجام میشود.
وی با اشاره به نقصهای احتمالی در دستگاه گوارش برخی نوزادان نارس بیان کرد: رودههای این نوزادان ممکن است هنوز به تکامل کافی نرسیده و به همین خاطر با مشکلات گوارشی از جمله استفراغ روبهرو شوند. به همین دلیل، تغذیه یکی از چالشهای جدی در مراقبت از این دسته از نوزادان به شمار میرود.
احتمال خونریزی مغزی در نوزادان بسیار نارس
این فوقتخصص نوزادان بیان کرد: نوزادان بسیار کوچک و با وزن کم خطر بیشتری برای خونریزی مغزی دارند و احتمال بروز این عارضه در آنها متصور است. بنابراین سعی میکنیم با استفاده از روشهای مراقبتی مناسب این خطر را به حداقل برسانیم.
نوزادان زیر ۳۲ هفته به مراقبتهای ویژه بینایی نیاز دارند
حسینی با تأکید بر این نکته که نوزادانی که پیش از ۳۲ هفته بارداری متولد میشوند یا وزن زمان تولد آنها کمتر از ۱۵۰۰ گرم است، در سلامتی چشم آسیبپذیرتر هستند، اذعان کرد که هرچند این مشکلات برای تمامی این نوزادان پیش نمیآید، اما برخی از آنها در خطر آسیبهای چشمی قرار دارند.
وی افزود: برای پیشگیری از آسیبهای بینایی، نوزادان واجد شرایط بهطور منظم برای معاینه ناحیه تحتانی چشم و شبکیه ارجاع داده میشوند تا در صورت مشاهده نشانههای آسیب، مداخلات درمانی در زمان مناسب بر اساس نیاز انجام شود.
وی درباره مشکلات شنوایی در نوزادان نارس نیز گفت: احتمال ابتلا به اختلال شنوایی در این نوزادان بیشتر از نوزادان رسیده است، به طوری که در هر یک هزار نوزاد رسیده، حدود سه نوزاد ممکن است از بدو تولد دارای اختلال شنوایی باشند و این احتمال در نوزادان نارس تا حدی افزایش خواهد یافت. لذا انجام تست شنوایی برای این نوزادان از اهمیت ویژهای برخوردار است.
این فوقتخصص نوزادان خاطرنشان کرد: برخی نوزادان نارس ممکن است در آینده با مشکلاتی چون بیشفعالی یا اختلالات تکاملی مواجه شوند که احتمال وقوع این موارد نسبت به کودکان متولد شده در زمان مقرر بیشتر است. با این حال، این مشکلات تنها برای درصد کمی از نوزادان نارس پیش میآید و این بدان معنا نیست که تمامی نوزادان نارس به این مسائل دچار خواهند شد.
وی در مورد احتمال تکرار تولد زودرس در بارداریهای بعدی مادرانی که سابقه تولد نوزاد نارس دارند، بیان کرد: عوامل ژنتیکی نیز میتوانند در تولد زودرس نقش داشته باشند و در خانوادههایی که سابقه تولد نوزاد نارس وجود دارد، احتمال تکرار این موضوع در بارداریهای بعدی بالاتر است، اما این احتمال به معنای قطعیت وقوع آن نیست.
حسینی بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره نوزادان نارس و خانوادههای آنها تأکید کرد و گفت: اولین نکته این است که جامعه باید بداند نوزادانی که زودتر از ۳۷ هفته بارداری به دنیا میآیند، شرایط خاصی دارند و خانوادههای آنها نیز روزهای دشوار و پر تنش را سپری میکنند. بنابراین، لازم است این خانوادهها درک و حمایت لازم را دریافت کنند.
وی ادامه داد: بستری شدن نوزاد در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) نه تنها برای خود نوزاد مهم است، بلکه خانواده و نزدیکان او را نیز درگیر میکند. ما از مادر میخواهیم که از روزهای نخست در کنار نوزاد باشد، در بیمارستان بماند و در مراقبت از فرزندش مشارکت کند. هرچه حضور و مشارکت مادر بیشتر باشد، این موضوع به نفع نوزاد خواهد بود و میتواند به بهبود سریعتر و ترخیص زودتر او کمک کند.
شیر مادر برای نوزاد نارس نقش دارو دارد
این فوقتخصص نوزادان اظهار داشت: ما از مادران میخواهیم حتماً برای نوزادانشان شیر بدوشند و آن را در اختیار آنها قرار دهند، زیرا شیر مادر برای این نوزادان، فقط یک ماده غذایی نیست، بلکه نقش یک محافظ و تقویتکننده سیستم ایمنی را دارد و میتواند در حفظ سلامت و نجات جان نوزاد تأثیرگذار باشد.
وی ادامه داد: هر چه مادر در بیمارستان بیشتر حضور داشته باشد، شیر بیشتری بدوشد و در تغذیه نوزاد خود مشارکت کند، کمک بیشتری به بهبود سلامت نوزاد خواهد کرد.
مراقبت کانگورویی، تماس پوست با پوست مادر و نوزاد
حسینی روش مراقبت آغوشی یا کانگورویی را یکی از اقدامات مؤثر در مراقبت از نوزادان نارس توصیف کرد و گفت: در این روش، مادر نوزاد را بر روی سینه خود قرار میدهد تا تماس مستقیم پوست با پوست بین مادر و نوزاد برقرار شود. این شیوه یکی از مراقبتهای کلیدی و نجاتبخش برای نوزادان بسیار کموزن و زودمتولد است.
وی همچنین افزود: مشارکت مادر در شیردهی، تعویض پوشک و سایر امور مراقبت نیز به توانمندسازی او در نگهداری از فرزندش کمک شایانی میکند و نقش بسزایی در روند مراقبت از نوزاد دارد.
وی همچنین خاطرنشان کرد که حمایت خانواده و اطرافیان از مادران با نوزاد نارس حیاتی است و جامعه باید مطلع باشد که نوزادان نارس با چه مشکلاتی مواجه هستند و خانواده آنها چه شرایط دشواری را از سر میگذرانند. از این رو، این خانوادهها به حمایت عملی اطرافیان احتیاج دارند.
نوزاد نارس فقط به انکوباتور نیاز ندارد، آغوش خانواده و مراقبت تخصصی، دو بال برای ادامه زندگی
دکتر مجید محلهای، فوق تخصص نوزادان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا به مناسبت روز جهانی نوزاد نارس، تأکید کرد که مراقبتهای تخصصی از نوزادان متولد شده پیش از موعد ضروری است و اظهار داشت: مراقبت از این نوزادان در بخش مراقبتهای ویژه (NICU) شامل مجموعهای از اقدامات تخصصی و شبانهروزی است که هدف آن حفظ حیات، پیشگیری از عوارض ناشی از نارس بودن و فراهم آوردن شرایط مناسب برای رشد و تکامل نوزاد است.
وی افزود: موفقیت درمان به سن بارداری، وزن هنگام تولد، وضعیت بالینی نوزاد و امکانات مرکز درمانی وابسته است و مراقبت از نوزاد نارس هر ساعت و گاهی هر دقیقه میتواند سرنوشت او را تغییر دهد.
وی بیان کرد: نظارت دقیق بر دمای بدن، پایش مداوم علائم حیاتی، پیشگیری و درمان عفونتها و تأمین نیازهای تغذیهای از طریق شیر مادر، لوله معده یا سرمهای وریدی از جمله این اقدامات میباشد.
محلهای افزود: حمایت تنفسی با استفاده از روشهای مختلف مانند اکسیژندرمانی، دستگاههای کمکتنفسی و در صورت نیاز، تهویه مکانیکی فراهم میشود. همچنین عوارض ناشی از نارس بودن، نظیر خونریزی مغزی، مشکلات گوارشی و اختلالات بینایی بهطور مداوم تحت نظارت و مراقبت قرار میگیرند.
وی تأکید کرد که مراقبت از نوزاد نارس تنها به ارائه درمانهای پزشکی محدود نمیشود و مراقبتهای تکاملی، کاهش استرس و درد، حفظ ارتباط عاطفی نوزاد با والدین، تشویق به تغذیه با شیر مادر و استفاده از روش مراقبت آغوشی کانگورویی نیز بخشی مهم از برنامه درمانی است. در واقع، نوزادان نارس فقط به انکوباتور احتیاج ندارند، بلکه به یک تیم درمانی متخصص، مراقبت علمی و آغوش محبتآمیز خانواده نیازمند هستند.
مدت بستری نوزادان نارس به شرایط بالینی آنها بستگی دارد
رئیس بخش مراقبتهای ویژه نوزادان مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی زهرا مردانیآذر در مورد مدت زمان بستری نوزادان نارس توضیح داد: نمیتوان زمان مشخصی برای بستری بودن تمامی نوزادان نارس تعیین کرد، زیرا برخی ممکن است تنها چند روز یا چند هفته به مراقبت بیمارستانی نیاز داشته باشند، در حالی که نوزادان بسیار نارس یا آنهایی که دارای وزن تولد بسیار کم هستند، ممکن است هفتهها و حتی تا زمان تقریبی تولد طبیعی خود، یعنی در حدود هفته چهلم بارداری، در بیمارستان بمانند.
وی افزود: ترخیص نوزاد از بخش مراقبتهای ویژه بسته به رسیدن به وزن مشخص نیست بلکه باید بتواند دمای بدن خود را بهطور مستقل تنظیم کند، تغذیه کافی و ایمن داشته باشد، علائم حیاتی پایدار نشان دهد و از لحاظ وضعیت بالینی نیز امکان ترخیص را کسب کند.
وی خاطرنشان کرد: هدف مراقبتهای ویژه از نوزادان تنها نجات آنها نیست، بلکه هدف ما کاهش عوارض کوتاهمدت و بلندمدت از طریق مراقبت علمی و منسجم و فراهم آوردن بهترین فرصت برای رشد و تکامل سالم این نوزادان است.
محلهای به ضرورت پیگیریهای پزشکی پس از ترخیص نوزادان نارس از بیمارستان نیز اشاره کرد و گفت: تمامی نوزادان نارس به پیگیریهای منظم پزشکی نیاز دارند و باید تحت نظر پزشک متخصص کودکان یا فوق تخصص نوزادان قرار گیرند. البته نوع و میزان این پیگیریها بستگی به سن بارداری و وضعیت بالینی نوزاد دارد.
وی خاطرنشان کرد که برخی عوارض ناشی از نارس بودن ممکن است در زمان بستری آشکار نشوند و ماهها یا حتی سالها بعد خود را نشان دهند. بنابراین ترخیص از بخش مراقبتهای ویژه نیز پایان مراقبتهای پزشکی نیست و آغاز یک مرحله جدید از نظارت و تضمین سلامتی و رشد کودک است.
وی درخصوص مواردی که باید در این پیگیریها بررسی شود توضیح داد: ارزیابی منظم رشد جسمی شامل وزن، قد و دور سر، بررسی وضعیت تغذیه و دریافت مواد مغذی، ارزیابی تکامل عصبی و حرکتی، کنترل مهارتهای شناختی و زبانی، بررسی سلامت بینایی و شنوایی و ارزیابی وضعیت کلی سلامت کودک از جمله مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
این فوق تخصص نوزادان ادامه داد: در نوزادان بسیار نارس یا دارای وزن تولد پایین، غربالگری و پیگیری مشکلاتی همچون اختلالات بینایی (ROP)، اختلالات شنوایی، بیماریهای مزمن ریوی و مشکلات تکاملی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی تشخیص زودهنگام اختلالات تکاملی و مداخله بهموقع را بسیار حیاتی دانست و افزود: در صورت بروز تأخیر در مهارتهای حرکتی، گفتاری یا شناختی، اقدامات توانبخشی و مداخلات تکاملی در زمان مناسب میتوانند تأثیرات مثبتی بر آینده کودک بگذارند.
محلهای همچنین بر سایر نکات مهم مراقبتی پس از ترخیص تأکید کرد و گفت: واکسیناسیون بهموقع، تغذیه با شیر مادر، تأمین ویتامینها و مکملهای لازم و آموزش والدین از اهمیت بالایی برخوردار است.
مراقبت از نوزاد سالم از زمان تصمیم زوجین برای فرزندآوری آغاز میشود
رئیس بخش مراقبتهای ویژه نوزادان مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی زهرا مردانیآذر درباره روشهای کاهش خطر تولد نوزاد نارس گفت: پیشگیری از تولد زودرس یکی از اهداف مهم در مراقبتهای بهداشتی مادر و کودک است و این اقدامات باید حتی قبل از بارداری آغاز گردد.
وی به اهمیت بررسی وضعیت سلامت مادر قبل از بارداری اشاره کرد و گفت: شناسایی بیماریهای زمینهای مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماریهای کلیوی و اختلالات تیروئید حائز اهمیت است و کنترل این بیماریها پیش از بارداری میتواند خطر عوارض زایمان زودرس را کاهش دهد.
برای موفقیت در این زمینه، اصلاح کمبودهای تغذیهای، مصرف اسیدفولیک، رسیدن به وزن مناسب، اجتناب از سیگار و قلیان و پرهیز از مواد مخدر و الکل از جمله اقداماتی است که باید انجام شود.
محلهای بیان کرد که مراقبتهای منظم و اصولی در دوران بارداری نیز نقش بسزایی در کاهش خطر تولد زودرس دارند. در این مراقبتها ارزیابی مداوم سلامت مادر و رشد جنین باید مورد توجه قرار گیرد و عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری، عفونتها، مشکلات مربوط به جفت و اختلالات رشد جنین باید بهموقع شناسایی شوند.
وی ادامه داد: شناسایی مادرانی که سابقه زایمان زودرس یا سقط در سهماهه دوم بارداری دارند اهمیت دارد. در این افراد، موارد خاصی نظیر بررسی طول دهانه رحم با سونوگرافی و در برخی موارد استفاده از درمانهایی مانند پروژسترون یا سرکلاژ (دوختن دهانه رحم) لازم خواهد بود.
مادران علائم هشداردهنده زایمان زودرس را جدی بگیرند
وی به اهمیت آگاهی مادران از علائم زایمان زودرس اشاره کرد و گفت: انقباضات منظم و دردناک رحم، احساس فشار در ناحیه لگن، کمردرد مداوم، خونریزی یا مایع از واژن بهویژه پیش از هفته سیوهفتم بارداری نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
محلهای با توصیف شرایط نوزادان بستری در بخش مراقبتهای ویژه خاطرنشان کرد: هنگامی که به این بخش وارد میشویم، با نوزادانی مواجه هستیم که ممکن است وزن برخی از آنها به یک کیلوگرم هم نرسد، اما هر کدام از آنها دارای دنیایی از امید و ظرفیت برای زندگی هستند.
وی افزود: ما بهعنوان پزشکان و کادر درمان وظیفه داریم با دانش، تجربه و تعهد خود از این فرصتهای زندگی حمایت کنیم. امید دارم روزی فرا رسد که هیچ نوزادی به دلیل نبود امکانات یا عدم دسترسی به مراقبتهای تخصصی، شانس زندگی سالم را از دست ندهد.
انتهای پیام
نظرات کاربران