خبرگزاری مهر،گروه استانها: صبح ۲۵ آبان ۱۳۶۱، اصفهان تنها میزبان یک مراسم تشییع نبود؛ شهری بود که در یک روز باید با ۳۷۰ تن از فرزندان خود وداع میکرد. خیابانها از جمعیت موج میزد، میدان نقش جهان به دریایی از مردم تبدیل شده بود و در میان صدای گریه و نوحه، مادرانی بودند که به دنبال تابوت فرزندانشان میگشتند. پدرانی که قامتشان زیر بار داغ خم شده بود و مردمی که آمده بودند تا آخرین بدرقه را برای جوانانی به جا آورند که در عملیات محرم جان خود را برای دفاع از سرزمینشان فدا کرده بودند.
اما آنچه ۲۵ آبان را به یکی از ماندگارترین روزهای تاریخ اصفهان تبدیل کرد، فقط شمار بالای شهدا و جمعیت تشییعکنندگان نبود؛ رفتار مردمی بود که در اوج اندوه، خانههایشان را برای میزبانی از شهدا گشودند، در آمادهسازی محل خاکسپاری مشارکت کردند و حتی پس از بدرقه پیکر عزیزانشان، بار دیگر جوانان خود را به جبهه فرستادند.
۴۴ سال از آن روز گذشته است اما روایت کسانی که آن روز را دیدهاند، همچنان تصویری زنده از همبستگی، فداکاری و روحیه مقاومت مردم اصفهان ارائه میکند؛ روایتی که در خاطرات خانوادههای شهدا، رزمندگان، شاهدان عینی و تصاویر ثبتشده از آن روز باقی مانده است.
عملیات محرم؛ آغاز روزهایی که اصفهان را در سوگ نشاند
برای بازخوانی حماسه ۲۵ آبان باید به روزهای ابتدایی همان ماه بازگشت؛ زمانی که عملیات محرم در دهم آبان ۱۳۶۱ با رمز یا زینب (س) در منطقه عملیاتی شرهانی و ارتفاعات حمرین آغاز شد.
در این عملیات، رزمندگان یگانهای مختلف از جمله لشکر ۱۴ امام حسین (ع) و لشکر ۸ نجف اشرف حضور داشتند. بارندگی شدید و طغیان رودخانه دویرج، شرایط دشواری را برای رزمندگان ایجاد کرد و عبور از رودخانه به یکی از سختترین مراحل عملیات تبدیل شد.
در جریان این نبرد شمار زیادی از رزمندگان به شهادت رسیدند و استان اصفهان نیز ۷۵۰ شهید تقدیم کرد که پیکر ۳۷۰ نفر از آنان در روز ۲۵ آبان در شهر اصفهان تشییع و خاکسپاری شد و پیکر دیگر شهدا به شهرستانهای استان انتقال یافت.
مادری که ۲۵ آبان را به زلزلهای در اصفهان تشبیه میکند
در میان روایتهای باقیمانده از آن روز خاطره حیدرینبی، همسر و مادر دو شهید به نامهای محمدعلی و اسماعیل، تصویری عاطفی از حال و هوای شهر و حضور گسترده مردم ارائه میکند.
وی در روایت خود از حضور در مراسم تشییع شهدای عملیات محرم، فضای اصفهان را چنان متفاوت و سنگین توصیف کرده که آن روز را به وقوع زلزلهای در شهر تشبیه کرده است؛ زلزلهای که نه ساختمانها، بلکه قلب و جان مردم را لرزانده بود.
حیدرینبی با اشاره به جمعیت عظیمی که برای بدرقه شهدا به میدان امام آمده بودند، از گستردگی مراسم و ازدحام مردم در مسیر تشییع به خبرنگار مهر گفت: جمعیت به اندازهای بود که در گلستان شهدا نیز جای خالی برای ایستادن پیدا نمیشد.
او در آن روز، خود نیز یکی از خانوادههایی بود که با داغ شهادت عزیزانش به مراسم آمده بود؛ خانوادهای که پیش از آن نیز طعم تلخ فقدان را چشیده و اکنون در میان جمعیتی عظیم، شاهد بدرقه پیکرهای جوانانی بود که سرنوشتشان با دفاع از میهن گره خورده بود.
در روایت این مادر شهید نکته قابل تأمل تنها بزرگی جمعیت نیست بلکه احساسی است که از ترکیب اندوه، شکرگزاری و سربلندی در آن روز شکل گرفته بود.
وی از حال و هوای معنوی مراسم و ذکر و ستایش خداوند در میان آن همه مصیبت یاد کرد و افزود: من زنانی را دیدم که در اوج داغ، تلاش میکردند استواری خود را حفظ کنند.
وقتی مردم خانههایشان را برای میزبانی از شهدا واگذار کردند
یکی از متفاوتترین جلوههای حماسه ۲۵ آبان، همکاری اهالی محلههای اطراف گلستان شهدا برای آمادهسازی محل خاکسپاری ۳۷۰ شهید بود، اقدامی که نشان میداد مشارکت مردم از حضور در مراسم تشییع فراتر رفته و به همکاری عملی برای میزبانی از پیکر شهدا رسیده بود.
اکبر علییاری، مسئول ستاد شهدای اصفهان در سال ۱۳۶۱، در بازگویی خاطرات خود از آن روز در گفتگو با خبرنگار مهر به محدودیت فضای گلستان شهدا و فرصت کوتاهی که برای آمادهسازی محل خاکسپاری وجود داشت اشاره کرده است.
به روایت علییاری، پس از مشخص شدن تعداد پیکرهایی که باید در اصفهان تشییع و خاکسپاری میشدند، مسئولان ستاد شهدا با مشکل کمبود فضا روبهرو شدند و تصمیم گرفتند از ظرفیت خانههای اطراف گلستان شهدا برای گسترش محل دفن استفاده کنند.
وی با یادآوری مراجعه اعضای ستاد به منازل اطراف در عصر روز ۲۳ آبان گفته است که موضوع تخلیه خانهها و آمادهسازی محل را با اهالی در میان گذاشتند؛ اما واکنش ساکنان محله فراتر از انتظار بود و آنان با اشتیاق برای همکاری اعلام آمادگی کردند.
علییاری با اشاره به اینکه حدود ۱۶ خانه در محدوده کوچه لسانالارض تا پشت تکیه لسانالارض برای این منظور تخلیه و آمادهسازی شد، از مشارکت مستقیم اهالی در این اقدام یاد کرده است.
به گفته وی، مردم نهتنها خانههای خود را برای فراهم شدن فضای خاکسپاری در اختیار گذاشتند، بلکه برخی از آنان شخصاً در آمادهسازی و تخریب بخشهایی از منازل مشارکت کردند تا امکان میزبانی از پیکر شهدا فراهم شود.
سه کیلومتر جمعیت؛ خیابانهایی که به مسیر بدرقه تبدیل شدند
حاج عبدالله اکبری یکی دیگر از حاضران در مراسم تشییع ۲۵ آبان، در روایت خاطرات خود از گستردگی جمعیت در خیابانهای اصفهان سخن گفته است.
وی با یادآوری مسیر حرکت مردم در خیابانهای جی و احمدآباد، جمعیت حاضر را چنان گسترده توصیف کرده که بیش از سه کیلومتر از مسیر مملو از تشییعکنندگان بوده است.
اکبری در بازگویی این خاطره با خبرنگار مهر از رسیدن جمعیت به میدان امام و گستردگی بیسابقه حضور مردم یاد کرده و گفت هنگامی که به میدان رسیدند، تا چشم کار میکرد جمعیت دیده میشد.
این تصویر، ابعاد اجتماعی واقعه را روشنتر میکند. مردم از محلههای مختلف برای حضور در مراسم آمده بودند و خیابانهایی که در روزهای عادی محل رفتوآمد شهروندان بود، در آن روز به مسیری برای بدرقه صدها شهید تبدیل شد.
حماسهای که مردم آن را آفریدند
مرتضی آرسته، از پیشگامان انقلاب اسلامی در اصفهان و از حاضران در حماسه ۲۵ آبان نیز در بازگویی خاطرات خود با خبرنگار مهر بر نقش مردم در شکلگیری این حماسه تأکید کرده است.
وی با اشاره به حضور گسترده مردم در مراسم تشییع، این روز را یکی از نقاط برجسته تاریخ اصفهان دانسته است.
در روایت آرسته، آنچه اهمیت دارد، تنها شمار شهدا یا ابعاد مراسم نیست؛ بلکه روحیه مردمی است که با وجود داغ سنگین شهادت ۳۷۰ نفر از فرزندان شهر، همچنان در صحنه حضور داشتند و اجازه ندادند اندوه ناشی از این واقعه به عقبنشینی و توقف حرکت عمومی تبدیل شود.
او همچنین به نقش مردم در آمادهسازی و همراهی در مراسم اشاره کرده است؛ مشارکتی که از ساعات پیش از تشییع آغاز شد و تا بدرقه و خاکسپاری شهدا ادامه یافت.
آرسته با یادآوری این روز، ۲۵ آبان را بخشی از حافظه جمعی اصفهان میداند، روزی که مردم این شهر با حضور خود نشان دادند پیوند آنان با رزمندگان و خانوادههای شهدا، پیوندی عمیق و فراتر از مناسبتهای رسمی است.
چشمهایی که از بالای بازار مسگرها حماسه را ثبت کردند
در کنار خاطرات خانوادهها و حاضران در مراسم، تصاویر ثبتشده از ۲۵ آبان نیز بخش مهمی از اسناد تاریخی این واقعه را تشکیل میدهد. مهدی جانیپور، عکاس پیشکسوت دفاع مقدس از جمله افرادی است که بخشی از لحظات این روز را ثبت کرده است.
وی در بازگویی خاطرات خود از آن روز به حضور در بالای بازار مسگرها و ثبت تصاویر جمعیت عظیمی اشاره کرده که برای تشییع پیکر ۳۷۰ شهید در خیابانهای اصفهان حضور داشتند.
جانیپور با یادآوری فضای آن روز گفته است که خیابانها مملو از مردم بود و جمعیتی که برای بدرقه شهدا آمده بودند، صحنههایی کمنظیر را رقم زده بودند.
از نگاه این عکاس، ثبت این لحظات تنها یک فعالیت حرفهای نبود؛ بلکه مسئولیتی برای حفظ خاطره نسلی بود که در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ کشور، در کنار رزمندگان و خانوادههای شهدا ایستاده بودند.
پس از تشییع ۳۷۰ شهید، جوانان دیگری راهی جبهه شدند
شاید مهمترین بخش حماسه ۲۵ آبان، اتفاقی باشد که پس از مراسم تشییع رخ داد، زمانی که شهر هنوز در سوگ فرزندان شهید خود بود، اما روند اعزام نیرو و پشتیبانی از جبههها ادامه داشت.
محمدتقی امینی، از فرماندهان گروهان زرهی نجف اشرف در عملیات محرم، در گفتگو با خبرنگار مهر در بیان حاطرات خود از آن روز به اعزام نیروهای جدید به جبهه اشاره کرده است.
به روایت وی، عصر همان روز که مردم پیکر ۳۷۰ شهید را تشییع کرده بودند، یک لشکر از استان اصفهان برای حضور در جبهههای نبرد اعزام شد.
این همزمانی، یکی از ویژگیهای کمنظیر ۲۵ آبان است؛ روزی که خانوادههای بسیاری عزیزان خود را از دست داده بودند، اما همچنان جوانان دیگری برای دفاع از کشور آماده حرکت بودند.
۲۵ آبان؛ میراثی فراتر از یک مناسبت تاریخی
امروز ۲۵ آبان در تقویم مناسبتهای استان به عنوان روز حماسه و ایثار مردم اصفهان شناخته میشود؛ روزی برای یادآوری نقش خانوادههای شهدا، رزمندگان، ایثارگران و مردمی که در سالهای دفاع مقدس، سهمی بزرگ در دفاع از کشور بر عهده داشتند. با گذشت بیش از چهار دهه از آن واقعه بسیاری از شاهدان آن روز سالخورده شدهاند و شماری از خانوادههایی که عزیزان خود را در عملیات محرم از دست دادند، دیگر در میان ما نیستند؛ اما خاطرات آنان همچنان بخشی از حافظه تاریخی شهر است.
نظرات کاربران