نگار علی-  به منظور تأمین ایمنی پروازها، اداره هوانوردی فدرال ایالات متحده اقدام به توقف کلی پروازها در سرتاسر کشور نمود. این محدودیت پس از حدود ۴ ساعت و ۴۵ دقیقه در ساعت ۲۰:۱۵ به وقت شرق آمریکا لغو گردید، اما اثرات آن فراتر از مرزهای هوایی آمریکا گسترش یافت. در پی درخواست مقامات آمریکایی، سازمان یوروکنترل، مسئول ایمنی ناوبری هوایی در اروپا، پروازهای خروجی از ۴۲ کشور عضو خود به سمت ایالات متحده را به مدت هفت ساعت متوقف کرد.

طبق آمار منتشرشده توسط FAA، در روز حادثه تقریباً ۱۲ هزار و ۴۶۲ پرواز لغو گردید. این سازمان همچنین خبر داده که نزدیک به ۳۵۰۰ هواپیما در پی مدیریت بحران با رعایت اصول ایمنی به آرامی روی زمین فرود آمدند. مقامات آمریکایی تا این لحظه نشانه‌ای از وجود حمله سایبری یا دخالت عوامل خارجی در این اختلال مشاهده نکرده‌اند و تحقیقات درباره علت دقیق نقص تجهیزات همچنان در حال انجام است.

چشم‌انداز آغاز اختلال

شان دافی، وزیر حمل‌ونقل ایالات متحده، توضیح داد که منشأ این اختلال به عملیات نگهداری و نوسازی تجهیزات ارتباطی در یکی از مراکز دورافتاده اداره هوانوردی فدرال وابسته است.

شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا

در این عملیات، شرکت پیمانکار L3Harris مسئولیت جایگزینی خطوط قدیمی مسی با کابل‌های فیبر نوری را بر عهده داشت. این پروژه بخشی از تلاش‌ها برای نوسازی زیرساخت‌های ارتباطی قدیمی ناوبری هوایی ایالات متحده بود که برخی از اجزای آن سال‌ها بدون تغییر عمده مورد استفاده قرار گرفته بودند.

در حین انجام این عملیات، یک روتر جدید نصب شد که پس از شروع به کار خود، طبق اظهار مقامات آمریکایی، به طور غیرعادی درخواست‌های اتصال زیادی به سایر تجهیزات شبکه ارسال کرد. این امر منجر شد تا شبکه ارتباطی مراکز کنترل ترافیک هوایی تحت فشار بالایی از داده‌های ناخواسته قرار گیرد و کارایی آن دچار اختلال گردد.

وزیر حمل‌ونقل بیان کرد که این تجهیزات در هر چهار تا پنج ثانیه بیش از هزار درخواست اتصال ارسال می‌کردند. در نتیجه، ارتباطات میان مراکز کنترل با هواپیماها و برخی داده‌های راداری با اختلال مواجه شد.

با این وجود، هنوز مشخص نیست که آیا مشکل واقعاً ناشی از نقص خود روتر بوده یا اینکه خطای انسانی و نصب نادرست تجهیزات در زمان فعالیت پیمانکار عامل اصلی آن بوده است. شرکت L3Harris نیز اعلام کرده است که در تحقیقاتی که برای بررسی این حادثه در حال انجام است، با مقامات آمریکایی همکاری خواهد کرد.

دلیل صدور دستور توقف پروازها از سوی FAA

اختلال به وجود آمده به معنای قطع ارتباطات رادیویی و راداری به‌طور کامل نبود، اما بخش‌هایی از ارتباطات و اطلاعات حیاتی برای مراکز کنترل پرواز دچار نوسان شد که همین امر نگرانی‌هایی را در خصوص ایمنی پروازها به همراه داشت.

کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی برای هدایت صحیح هواپیماها نیاز دارند تا به‌طور مداوم موقعیت آن‌ها را از طریق سامانه‌های راداری بررسی و با خلبانان در ارتباط باشند. هرگونه اختلال در این ارتباطات می‌تواند توانایی آن‌ها را در مدیریت هم‌زمان تعداد زیادی هواپیما کاهش دهد.

به همین علت، FAA تصمیم به توقف پروازهای خروجی در سراسر کشور به‌جای پذیرش ریسک‌های ناشی از ادامه عملیات تحت شرایط ناپایدار گرفت.

این دستور به این معنا نبود که همه هواپیماهای در حال پرواز در آسمان متوقف شده‌اند. هواپیماهایی که پیش از صدور دستور در حال پرواز بودند، از طریق ارتباطات و سیستم‌های پشتیبان و تحت نظارت کنترل‌کنندگان به فرودگاه‌ها راهنمایی شدند.

FAA همچنین اعلام کرد که در زمان بروز اختلال، حدود ۳۵۰۰ هواپیما در حال پرواز بوده که همگی موفق به فرود آمدن شدند. همچنین پروازهای امدادی، نظامی و خدمات ضروری همچنان بدون توقف به فعالیت خود ادامه دادند.

اتاق کنترل ترافیک فرودگاه

چگونه اختلال آمریکا منجر به توقف پروازها در اروپا شد؟

از جمله نتایج مهم این رویداد، تأثیر آن بر پروازهای بین‌قاره‌ای بود. زیرا بخش زیادی از پروازهای اروپا به مقصد ایالات متحده به سیستم کنترل ترافیک هوایی این کشور وابسته هستند؛ ادامه پروازها در شرایط اختلال می‌توانست باعث بروز مشکلاتی در هماهنگی و مدیریت ترافیک هوایی شود.

پس از درخواست FAA برای هماهنگی، سازمان یوروکنترل تصمیم گرفت موقتاً پروازهای خروجی از ۴۲ کشور عضو خود به مقصد فرودگاه‌های ایالات متحده را متوقف کند.

این محدودیت از ساعت ۲۲ روز جمعه ۱۳ نوامبر به وقت جهانی آغاز شد و تا ساعت ۵ صبح روز شنبه ۱۴ نوامبر ادامه یافت. بنابراین، پروازهای آمریکا از کشورهای عضو یوروکنترل به مدت هفت ساعت دچار محدودیت شدند.

با این حال، این تصمیم به معنای مسدود شدن فرودگاه‌های اروپا یا توقف تمامی پروازهای این قاره نبود، چرا که پروازهای داخلی اروپا و مسیرهایی که مقصدشان ایالات متحده نبود، از این محدودیت مستثنی بودند.

شرکت‌های هواپیمایی نیز ناگزیر از تغییر در برنامه پروازی شدند و برخی از پروازها به تعویق افتادند و همچنین تعدادی لغو شدند. در کانادا نیز برای مدیریت ترافیک هوایی محدودیت‌هایی در فرودگاه‌های اصلی مانند تورنتو، مونترال، کلگری و ونکوور اجرا گردید.

مسافران در فرودگاه‌های اروپا

تعداد پروازهای تحت تأثیر: چه خبر است؟

پیامدهای اختلال فقط محدود به تعدادی ساعت توقف پروازها نبود، بلکه حتی پس از بازگشت سیستم به حالت عادی، شرکت‌های هواپیما با مشکلات مرتبط با جابه‌جایی هواپیماها، تنظیم برنامه خدمه پرواز و مدیریت مسافران جا مانده مواجه شدند.

بنابر آمار رسمی FAA، در روز جمعه تقریباً ۱۲ هزار و ۴۶۲ پرواز لغو شدند که البته این رقم شامل تمام لغوهای ثبت شده در آن روز می‌شود و نمی‌توان تمامی آن‌ها را به‌طور مستقیم مرتبط با دستور توقف سراسری دانست.

علاوه بر این، شرکت‌های هواپیمایی با هزاران مورد تأخیر نیز روبرو شدند. برخی از هواپیماها در فرودگاه‌های غیر از مقاصد اصلی خود فرود آمدند و بسایری دیگر قادر به انجام پروازهای برنامه‌ریزی‌شده در زمان مقرر نبودند.

به همین دلیل، حتی بعد از لغو دستور توقف، بازگشت شبکه پروازی به حالت عادی به مدت زیادی زمان نیاز داشت. مسئولان آمریکایی از مسافران خواستند پیش از مراجعه به فرودگاه، وضعیت پرواز خود را از وب‌سایت شرکت هواپیمایی چک کنند.

آیا حمله سایبری دلیل توقف پروازها بود؟

ساعات اولیه انتشار این خبر، احتمال وجود حمله سایبری یا خرابکاری در زیرساخت‌های هوانوردی ایالات متحده مطرح گردید؛ چون اختلال در یک شبکه ارتباطی حیاتی و توقف سراسری پروازها می‌توانست نگرانی‌های بزرگی در مورد امنیت زیرساخت‌های حیاتی به وجود آورد.

با این حال، مقامات آمریکایی در بررسی‌های اولیه خود هیچ نشانه‌ای از حمله سایبری یا دخالت عوامل خارجی گزارش نکرده‌اند.

شان دافی همچنین خاطرنشان کرد که این حادثه ناشی از یک مشکل فنی در الزامات مخابراتی بوده و ارتباطی با سیستم جدید هوش مصنوعی FAA به نام SMART نداشته است.

از این رو، در حینی که آخرین اطلاعات در ۱۶ نوامبر منتشر شد، فرضیه اصلی به نقص تعمیر یا اختلال ناشی از ارسال حجم غیرعادی داده‌ها اشاره می‌کرد. اما برای روشن شدن علت دقیق این رویداد، انتظارات به تحقیقات FAA و پیمانکار آن بستگی دارد.

کی پروازها به حالت عادی بازگشتند؟

FAA در روز جمعه ۱۳ نوامبر، در حدود ساعت ۱۵:۳۰ به وقت شرق آمریکا از وقوع اختلال فنی خبر داد. بدین ترتیب دستور توقف پروازهای خروجی صادر شده و پس از چند ساعت، این دستور در ساعت ۲۰:۱۵ همان روز لغو گردید.

با وجود اینکه حریم هوایی دوباره باز شد، به سرعت به حالت عادی نمی‌رسد. شرکت‌های هواپیمایی باید هواپیماهای جابه‌جا شده را به فرودگاه‌های اصلی بازگردانند، برنامه خدمه پرواز را هماهنگ کنند و وضعیت مسافران جا مانده را مدیریت کنند.

در روز شنبه ۱۴ نوامبر، مقامات آمریکایی نیز اعلام کردند که عملیات پروازی دوباره آغاز شده است، اما مسافران باید تاخیرها و لغوهای احتمالی برخی پروازها را انتظار داشته باشند.

در آخرین اطلاعیه FAA در تاریخ ۱۵ نوامبر، تأکید شده است که سیستم به حالت پایدار رسیده و پروازها به‌تدریج به شرایط عادی برمی‌گردند. این سازمان همچنین اعلام کرد که برای جلوگیری از تکرار این حادثه، قابلیت منجر به اختلال را در حدود ۶۰ روتر مشابه غیرفعال کرده است.

اختلال ۱۳ نوامبر نشان داد که نقص در یک بخش از زیرساخت ارتباطی کنترل ترافیک هوایی می‌تواند به سرعت تأثیر عمیقی بر شبکه وسیعی از پروازهای داخلی و بین‌المللی داشته باشد.

این حادثه، مشکل فنی در شبکه ارتباطی ایالات متحده را به توقف پروازهای موجود در این کشور و محدودیت هفت‌ساعته پروازها از اروپا به سمت ایالات متحده منجر کرد. اگرچه مقامات آمریکایی اعلام کرده‌اند که نشانه‌ای از حمله سایبری وجود ندارد و تمام هواپیماهای درگیر در این حادثه به سلامت فرود آمده‌اند، اما ابعاد اختلال و شمار زیاد پروازهای لغوشده بار دیگر ضرورت نوسازی زیرساخت‌های کلیدی هوانوردی را نمایان ساخت.

۲۲۷۲۲۷