پیادهروی در میان خرابههای پمپئی فراتر از صرف مشاهدهی خانهها و دیوارنگارههای بهجا مانده از یک تمدن باستانی است. مسافران در این مکان با مردههایی مواجه میشوند که به دلایلی خاص، گویی در لحظهی مرگ برای همیشه توقف کردهاند. در حالی که تصور عمومی به قربانیان مومیاییشده مربوط میشود، چهرههای بارز این محدوده در واقع قالبهای گچی هستند. این افراد در حین فوران کوه وزوو در سال ۷۹ میلادی جان خود را از دست دادند و بدنهایشان به تدریج از بین رفت.
باستانشناسانی که در قرن نوزدهم مشغول تحقیق بودند، از گچ برای پر کردن حفرههای ایجاد شده در اثر پوسیدگی بدنها در زیر خاکسترهای سختشدهی شهر بهره گرفتند. خاکستر آتشفشانی در اطراف بدنها سخت شده و پس از فروپاشی بافتها، فضای خالی که نشاندهنده شکل بدن بودند، باقی ماند. این روش تزریق گچ به حفرهها توانست ظاهر و حالت بدن قربانیان را بازسازی کند و نسخههای گچی از آخرین لحظات زندگی آنها ایجاد نماید. این قالبها در نهایت به نماد داستانهای تراژیک و گاه خانوادگی تبدیل شدند.
یکی از صحنههای معروف در یک اقامتگاه مطرح است که چهار پیکر در زیر یک پلکان کنار هم جمع شدهاند. مورخان برای سالها این گروه را به عنوان یک خانواده در نظر گرفتند و پیکری که یک کودک را در آغوش دارد بهعنوان مادر خانواده شناسایی شد. اما بررسیهای ژنتیکی که در نشریهی Current Biology منتشر شد، این روایت قدیمی را تغییر داده است. آزمایش DNA مواد اسکلتی که به قالبها چسبیده بود، نشان داد که چهار قربانی از «خانهی دستبند طلایی» احتمالا همگی مرد بوده و هیچ رابطهی خویشاوندی میان آنها وجود ندارد.
دیوید کاراملی، انسانشناس دانشگاه فلورانس و یکی از نویسندگان این پژوهش، بیان کرد: «این تحقیق نشان میدهد که تحلیلهای ژنتیکی میتوانند به شدت بر روی روایتهای شکلگرفته از دادههای باستانشناسی تأثیر بگذارند.» او همچنین افزود: «یافتهها میتوانند تصورات نادرستی مانند ارتباط زیورآلات با زنانگی یا نزدیک بودن فیزیکی به عنوان نشانههایی از روابط خانوادگی را به چالش بکشند.» به گفتهی نیکولا دیویس در گاردین، مردی که دستبند به دست داشت، با موهایی تیره و پوستی تیره بود. ریشههای اجدادی سه نفر از چهار فرد زیر پلکان به شمال آفریقا یا شرق مدیترانه میرسید.
تحلیل DNA همچنین به روشن شدن یک صحنه معروف دیگر که در قالبهای گچی حفظ شده بود، یاری رسانید. دو نفر که در آغوش یکدیگر در «خانهی کریپتوپورتیکوس» قرار داشتند، پیدا شدند. مورخان احتمال میدادند که این قربانیان خواهران، مادر و فرزند یا دو عاشق باشند. اما دادههای ژنتیکی دو فرض نخست را رد کردند، زیرا یکی از آن دو مرد بوده و هیچ نسبت مادری بین آنها وجود ندارد. آلیسا میتنیک، باستانژنتیکشناس مؤسسهی انسانشناسی تکاملی ماکس پلانک و یکی دیگر از نویسندگان این پژوهش، گفت: «ما توانستیم برخی از روایتهای پیشین که بر اساس نحوهی قرارگیری افراد در کنار یکدیگر شکل گرفته بودند را رد کنیم یا به چالش بکشیم؛ این نتیجه راه را برای تفسیرهای جدید از هویت احتمالی آنها هموار میسازد.»
تغییر قالبها در گذر زمان
جوزپه فیورلی، باستانشناس ایتالیایی، اقدام به ساخت قالبهای گچی در دهه ۱۸۶۰ کرد، در زمانی که بیش از یک قرن از آغاز کاوشهای پمپئی گذشته بود. او با الگوبرداری از قربانیانی که بدنهایشان در طول زمان تحلیل رفته بود، ۱۰۴ نسخهی گچی ایجاد کرد. در سال ۲۰۱۵، پژوهشگران دریافتند که هیچ یک از این قالبها اسکلت کاملی ندارند، اگرچه برخی از آنها ممکن است شامل قطعات استخوانی باشند. مطالعهی اخیر همچنین نشان میدهد که قالبها در گذشته بهطرز قابلتوجهی دستکاری شده و در برخی موارد، به طور خلاقانه ترمیم گردیدهاند. مرمتگرانی که ویژگیهای خاصی از شکل بدنها را برجسته یا تغییر دادهاند، در واقع برداشت عمومی از قربانیان پمپئی را شیفت دادهاند.
تنوع اقوام در پمپئی
دستکاریهای قبلی، ضرورت تحلیل ژنتیکی را برای باستانشناسان به منظور شناخت بهتر قربانیان تشدید میکند. تیم پژوهشی به بررسی مجموع ۱۴ قالب پرداخت و موفق به استخراج DNA از پنج مورد گردید. این یافتهها نه تنها تفاوتهای غیرمنتظرهای از نظر جنسیت و روابط خویشاوندی را آشکار کرد، بلکه نشاندهندهی تنوع نژادی در پمپئی نیز بوده است. در قرن نخست میلادی، امپراتوری روم از جزایر بریتانیا تا شمال آفریقا گسترش یافته و پمپئی در نزدیکی یک بندر قدیمی و با فعالیت قرار داشت که کشتیهای مصر به طور مرتب به آن وارد میشدند.
کیتی برت، محقق مطالعات کلاسیک دانشگاه کرنل که در این پژوهش مشارکت نداشت، موقعیت بندری و فعالیت کشتیهای مصر را در گفتوگویی با اشلی استریکلند از سیانان توضیح داد. استیون تاک، مورخ دانشگاه میامی در اوهایو که به این گروه پژوهشی مرتبط نبود، به سیانان گفته است که رومیان باستان عموماً مردم از سرزمینهای دیگر را بهعنوان اسیر و برده در میآوردهاند. وسعت امپراتوری، تجارت دریایی و نقل و انتقال اجباری انسانها میتواند دلیل تنوع نژادی دیدهشده در دادههای ژنتیکی پمپئی باشد. مطالعهی جدید در نهایت سوگیریهای نهفته در برداشتهای پیشین درباره جنسیت، روابط و خاستگاه قربانیان را روشن ساخته است.
محدودیتهای تشخیص از ظاهر قربانیان
دیوید رایش، متخصص ژنتیک از دانشگاه هاروارد و یکی از نویسندگان این پژوهش، بیان داشت: «نتایج بهدستآمده نشان میدهد که دربارهی برخی رویدادها اطلاعات ما واقعاً اندک است.» رایش همچنین اضافه کرد: «وقتی از ابزارهای علمی معاصر استفاده میکنید، ناگهان جزئیات جدیدی را میبینید که بسیار متفاوت از بازسازیهای قبلیاند؛ تاریخ، به روایت مشهور، سرزمینی ناشناخته و عجیبه و در بسیاری موارد، بسیار متفاوت است.» او در پایان اضافه کرد: «گاهی ممکن است آنچه به نظر میرسد، واقعاً همان نباشد.» پس از نزدیک به ۲۰۰۰ سال، تحلیلهای ژنتیکی باقیمانده در قطعات استخوان نشان میدهد که حتی وضعیت دستها، نوع زیورآلات و نزدیکی پیکرها برای شناسایی هویت، جنسیت یا روابط خانوادگی قربانیان کافی نیست.
کشف لوکس باستانشناسان | حمامی شگفتانگیز در پمپئی بهدست آمد
گردشگران در پمپئی باستانی با محدودیتهایی مواجه میشوند
نظرات کاربران