سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به پاکستان و استقبال کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی (اکو) از ابتکار دو روزه تهران به منظور خاتمه دادن به جنگ، مجدداً دیپلماسی منطقهای را در کانون تحولات تنش بین ایران و آمریکا قرار داده است. این تحرکات و سفر عراقچی امروز سهشنبه به سلطنت عمان در شرایطی انجام میگیرد که افق توافق همچنان مبهم باقی مانده و احتمال از سرگیری درگیریها همچنان وجود دارد و میانجیگران منطقهای کوشیدهاند تا از فروپاشی مسیرهای دیپلماتیک جلوگیری کنند.
به نقل از دنیای اقتصاد، عراقچی در حین سفر به پاکستان و شرکت در نشست وزیران خارجه اکو، از حمایت اعضای این سازمان از پیشنهاد ایران برای خاتمه کامل و دائمی جنگ سخن گفت. کشورهای حاضر در بیانیه پایانی این نشست ضمن استقبال از این درخواست، بر ضرورت آرامش، مذاکرات و حمایت از میانجیگریهای پاکستان و قطر تأکید کردند.
میانجیگری بهویژه در ترتیبات امنیتی منطقه
اهمیت سفر عراقچی فراتر از پیگیری پیشنهاد ایران برای خاتمه جنگ است. وزیر امور خارجه کشورمان در سخنرانی خود در اجلاس اکو، تحولات اخیر را از منظر امنیت منطقه و تأثیرات آن بر اقتصاد و انرژی مورد بررسی قرار داد. او بر لزوم تقویت همکاریهای انرژی تاکید کرده و خواستار ایجاد سازوکاری پایدار برای حفاظت از جریانهای انرژی و کاهش آسیبپذیری کشورهای منطقه در برابر بحرانهای ژئوپلیتیک شد.
تأکید عراقچی بر ضرورت گفتوگوهای جامع با تمرکز بر کشورهای منطقه در مورد ترتیبات امنیتی خلیج فارس و تنگه هرمز نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. این موضع میتواند بخشی از تلاشهای تهران برای ارتباط دادن پایان بحران کنونی به موضوعی گستردهتر در حوزه معماری امنیت منطقه محسوب شود؛ رویکردی که بر اساس آن، امنیت آبراههای حیاتی نمیتواند صرفاً تحت تأثیر تصمیمات قدرتهای فرامنطقهای باشد. این مسأله به ویژه با توجه به نقش عمان در مدیریت مشترک تنگه هرمز، دارای اهمیت و بخش مهمی از برنامه سفر به مسقط و ملاقات با بدر البوسعیدی است.
ارتباطات در روزهای مبهم
پاکستان در وضعیت کنونی از موقعیتی فراتر از یک میانجی برخوردار است. عراقچی در گفتوگوی خود با تلویزیون پاکستان، به تداوم تلاشهای اسلامآباد برای حل و فصل اختلافات ایران و آمریکا اشاره کرد و مذاکرات را پیچیده و دشوار توصیف نمود و بر اعتماد تهران به این کشور تأکید کرد. وزیر امور خارجه پاکستان نیز از ادامه ارتباطات اسلامآباد با بازیگران اصلی برای یافتن راهحلی مسالمتآمیز خبر داد.
سفر عراقچی به مسقط جهت دیدار با همتای عمانی نیز در این راستا قابل ارزیابی قرار میگیرد؛ مجموعهای از مشاورهها که هدف اصلی آن حفظ ارتباطات منطقهای و ممانعت از تبدیل شرایط شکننده کنونی به دور جدیدی از جنگ است.
اهمیت مرزهای شرقی در معادله فشار
نقش پاکستان برای تهران محدود به میانجیگری سیاسی نمیشود. با توجه به اینکه محدودیتهای دریایی و مالی به ابزارهای اصلی فشاری علیه اقتصاد ایران تبدیل شدهاند، تنوعبخشی به مسیرهای زمینی تجارت و ترانزیت اهمیت بیشتری یافته است. محدودیتهای تردد در برخی از گذرگاههای مرزی نشان میدهد که آسیبپذیری مسیرهای زمینی میتواند به یکی دیگر از ابعاد فشار اقتصادی تبدیل شود. در این میان، پاکستان به علت موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای تجاری و ترانزیتی خود، میتواند در حفظ دسترسی ایران به بازارهای منطقهای و توسعه مسیرهای جایگزین نقشی تعیینکننده ایفا کند.
از این رو، تقویت همکاریهای مرزی، گمرکی و ترانزیتی با اسلامآباد، بهطور همزمان دارای کارکرد اقتصادی و استراتژیک خواهد بود. در همین حین، قطر نیز از ادامه تلاشهای خود برای کنترل بحران اطلاع داده است.
محمد بنعبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه این کشور، به رایزنیهای دوحه با تهران و واشنگتن اشاره کرده و تأکید کرده که این تلاشها تا کنون مانع از خروج اوضاع از کنترل شده است. او با وجود دشواریهای دستیابی به توافق ایدهآل، بر ضرورت دستیابی به توافقی قابل قبول برای کاهش تنش تأکید کرده است. تماس تلفنی عراقچی و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در خصوص راههای حل بحران نیز نمایانگر تداوم مشاورهها در سطح بینالمللی است.
در مجموع، سفر عراقچی به پاکستان و عمان را میتوان بخشی از تلاشهای تهران برای حفظ ابتکار دیپلماتیک در سایه رویکردهای متضاد ترامپ تلقی کرد که نه تنها منجر به توافقی مشخص نگردیده بلکه خطر بازگشت به جنگ را نیز از میان برنداشته است. در این وضعیت معلق، دیپلماسی بیشتر به عنوان ابزاری برای مدیریت بحران و جلوگیری از تشدید تنش عمل میکند تا دستیابی سریع به توافق.
نظرات کاربران