در گفتگو با ایسنا، دکتر محمد هاشمی در زمینه این مسئله بیان کرد: کمبود دارو یک مفهوم پیچیده و چند وجهی است که از دیدگاه بیماران، پزشکان، داروسازان، شرکت‌های توزیع، بیمه‌ها و مسئولین دولتی ممکن است معانی متفاوتی داشته باشد. برای بیمار، کمبود زمانی احساس می‌شود که داروی تجویز شده نه در زمان و نه در مکان لازم در دسترس باشد؛ حتی اگر آن دارو در انبار شرکت توزیع یا در قسمتی دیگر از زنجیره عرضه موجود باشد.

وی ادامه داد: از منظر پزشک، نبود یک داروی خاص یا برند مشخص می‌تواند به عنوان محدودیتی در حق انتخاب درمان تلقی شود؛ در حالی که برای نظام تأمین، وجود داروی ژنریک یا جایگزین معتبر می‌تواند دلیلی بر دسترسی پایدار به ماده مؤثره مورد نظر باشد. داروخانه‌ها نیز ممکن است به دلیل مشکلاتی در تأمین از شرکت توزیع، با عدم دسترسی مواجه شوند؛ در صورتی که این وضعیت لزوماً به معنای کمبود کلی دارو نیست.

هاشمی در خصوص تعریف عملیاتی کمبود دارو از سوی سازمان غذا و دارو توضیح داد: بر اساس ارزیابی این سازمان، کمبود زمانی مورد توجه قرار می‌گیرد که موجودی یک دارو در سطح شرکت‌های توزیع به کمتر از نیاز یک ماه برسد و همزمان گزارشی از کمبود آن از سوی دانشگاه علوم پزشکی مربوطه دریافت گردد. در این ارزیابی، نام ژنریک و شکل دارویی فرآورده ملاک قرار می‌گیرد و علاوه بر آن، وضعیت موجودی، میزان مصرف، برنامه تولید یا واردات و توان تأمین جانشین نیز بررسی می‌شود.

سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید کرد: قرار داشتن یک دارو در وضعیت کاهش موجودی یا احتمال بروز مشکل در تأمین، معادل کمبود بالفعل آن نیست. همچنین، نبود یک برند خاص در شرایطی که همان دارو به صورت ژنریک یا از طریق یک محصول جایگزین معتبر فراهم باشد، به معنای ناکافی بودن دارو تلقی نمی‌شود. بنابراین، برای تحلیل دقیق از آمارها باید بین کمبود واقعی، کاهش موجودی، اقلام در حال کمبود و مشکلات دسترسی در برخی نقاط توزیع تمایز قائل شد.

وی در مورد اعداد مختلفی که در گزارش‌ها و نظرات مختلف، از جمله ارقام ۱۰۰۰، ۷۰۰ یا چند صد قلم دارو مطرح می‌شوند، توضیح داد: این اعداد معتبر تنها زمانی قابل مقایسه هستند که درک واضحی از گروه‌های دارویی، بازه زمانی و معیارهای هر یک وجود داشته باشد. به عنوان مثال، تعداد اقلام حیاتی و ضروری، داروهای با ذخیره محدود، اقلام در معرض کمبود و داروهایی که بر اساس تعریف عملیاتی سازمان با کمبود مواجه‌اند، مفاهیم و گروه‌های آماری متفاوتی هستند. از این رو، نمی‌توان تمامی این ارقام را به‌عنوان تعداد کمبودهای قطعی دارویی در نظر گرفت.

هاشمی به اهمیت استفاده از اطلاعات سامانه‌های نظارتی برای مدیریت بازار دارو اشاره کرد و گفت: سامانه تیتک یکی از زیرساخت‌های کلیدی در رصد زنجیره تأمین دارو محسوب می‌شود و اطلاعات مربوط به ورود و خروج فرآورده‌ها، موجودی شرکت‌های توزیع و وضعیت گردش کالا را در اختیار نظام نظارتی قرار می‌دهد. این اطلاعات، در کنار گزارش‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی و دیگر منابع اطلاعاتی، امکان پایش دقیق‌تر وضعیت تأمین و شناسایی زودهنگام اقلامی که ممکن است در ماه‌های آینده با کمبود مواجه شوند را فراهم می‌آورد.

وی ادامه داد: برنامه‌ریزی در زمینه تولید و واردات نیز جزو اجزای اساسی در مدیریت کمبود دارو است. تولیدکنندگان و واردکنندگان باید برنامه‌های تأمین خود را در یک افق زمانی مشخص ارائه دهند و این برنامه‌ها به صورت پیوسته مورد بررسی و به‌روزرسانی قرار می‌گیرند. میزان مصرف دارو در دوره‌های گذشته، روند درخواست، اهمیت درمانی فرآورده، و ظرفیت تولید یا واردات، از جمله معیارهایی هستند که در ارزیابی کفایت این برنامه‌ها مورد توجه قرار می‌گیرند.

سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به دریافت گزارش‌های دوره‌ای از دانشگاه‌های علوم پزشکی، شرکت‌های توزیع، انجمن‌های تخصصی و نهادهای فعال در زنجیره تأمین اشاره کرد: گزارش‌های دریافتی پس از ارزیابی و تطبیق با اطلاعات موجودی و وضعیت تأمین، تجمیع و تحلیل می‌شوند تا موارد واقعی از گزارش‌های تکراری یا مواردی که ناشی از اختلال مقطعی در توزیع و دسترسی هستند جدا شوند.

هاشمی بیان کرد: تحلیل داده‌های نسخه‌های الکترونیک و بررسی الگوی مراجعه بیماران برای تأمین دارو می‌تواند در درک بهتر وضعیت دسترسی کمک کند. ممکن است بیماران برای دریافت یک دارو به چند داروخانه مراجعه کنند، در حالی که دارو در نقاط دیگری از شبکه توزیع در دسترس باشد. این بررسی می‌تواند به درک تفاوت بین نبود واقعی دارو و دشواری در دسترسی در یک محل یا داروخانه خاص کمک کند.

وی بر ضرورت هماهنگی میان تمام اجزای زنجیره تأمین دارو تأکید کرد و گفت: مدیریت کمبود تنها محدود به شناسایی اقلام با موجودی محدود نیست، بلکه باید مجموعه‌ای از عوامل شامل تأمین مواد اولیه، برنامه‌ریزی تولید، واردات، تخصیص منابع، توزیع و وضعیت مطالبات شرکت‌ها به طور هم‌زمان مورد بررسی قرار گیرند. در مواردی، دارو در زنجیره تأمین وجود دارد، اما مشکلات مالی یا اجرایی می‌تواند مانع از دسترسی مراکز درمانی و داروخانه‌ها شود.

سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید کرد: هدف از توسعه سیستم‌های پایش و تحلیل داده‌ها، دستیابی به تصویری دقیق و قابل اعتماد از وضعیت بازار دارویی و امکان اقدام پیشگیرانه است. هرچقدر که اطلاعات مربوط به مصرف، موجودی، تولید، واردات و توزیع با دقت و سرعت بیشتری جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل شوند، فرایند تصمیم‌گیری برای مدیریت ذخایر و تضمین دسترسی بیماران به دارو نیز هدفمندتر خواهد شد.

انتهای پیام