شمار افرادی که در حادثه واژگونی اتوبوس کارکنان شرکت NGL دهلران جان خود را از دست داده‌اند به ۱۳ نفر رسید. این سانحه در شامگاه شنبه ۲۳ آبان ماه در محور دشت‌عباس به مورموری به وقوع پیوست و به صورت اولیه منجر به کشته شدن هفت نفر و زخمی شدن ۲۵ نفر شد. اما با انتقال مصدومان به مراکز درمانی و وخامت حال برخی از آن‌ها، تعداد جانباختگان افزایش یافت.

به گزارش اعتماد، اتوبوس مورد نظر که حامل کارکنان شرکت NGL دهلران بود، هنگام بازگشت از محل کار، در حدود ساعت ۱۹ و ۲۵ دقیقه به سمت مورموری واژگون شد. این وسیله نقلیه در مجموع برای ۳۰ مسافر ظرفیت داشت. با وقوع این حادثه، تیم‌های امدادی و اورژانس به سرعت به محل اعزام شدند و مصدومان برای دریافت درمان به مراکز پزشکی در آبدانان، دهلران و دزفول منتقل شدند. اکنون انتشار تصاویری از مدارک این اتوبوس در یکی از کانال‌های محلی «آبدانان در گذر زمان» که خبرگزاری ایلنا آن را منتشر کرده است، سؤالات جدیدی درباره وضعیت فنی ناوگان حمل‌ونقل کارکنان و نحوه نظارت بر آن ایجاد کرده است.

بر اساس اطلاعات موجود در تصاویر ادعایی، معاینه فنی منتشر شده برای اتوبوس حادثه‌دیده، مربوط به مدلی از سال ۱۳۸۵ بوده و تاریخ ثبت شده معاینه فنی برای آن ۲۴ آبان ۱۴۰۵ است؛ یعنی یک روز بعد از وقوع این حادثه مرگبار. در صورت تأیید اصالت این مدارک و ارتباط آن‌ها با اتوبوس حادثه‌دیده، این سؤال مطرح می‌شود که چرا تاریخ معاینه فنی خودرو با یک روز فاصله از حادثه ثبت شده است؟ آیا اتوبوس قبل از حادثه دارای معاینه فنی معتبر نبوده یا اینکه معاینه آن پس از وقوع سانحه انجام شده است؟ پاسخ به این سؤالات می‌تواند برخی جوانب پنهان این حادثه را روشن سازد.

با این حال، همچنین ادعا شده است که تاریخ صدور برگه معاینه فنی به معنای تاریخ اعتبار آن نیست و این سند از صحت برخوردار است.

این اتوبوس که مدل ساخت آن به سال ۱۳۸۵ مربوط می‌شود، در زمان وقوع سانحه حدود ۲۰ سال عمر داشت. یکی از تصاویر ادعایی، تاریخ ۲۴ آبان ۱۴۰۵ را برای معاینه فنی ثبت کرده است؛ در حالی که واژگونی اتوبوس شامگاه ۲۳ آبان رخ داد. این اختلاف زمانی موضوعی است که نیاز به بررسی و توضیحات از سوی مراجع صادرکننده معاینه فنی و مسئولان حمل‌ونقل دارد. باید روشن شود آیا تاریخ درج شده در سند به معنای تاریخ صدور گواهی است یا تاریخ دیگری را نشان می‌دهد و آیا این مدارک قطعاً به اتوبوس حادثه‌دیده مرتبط هستند یا خیر! …

علیرغم اینکه عمر بالای یک وسیله نقلیه به خودی خود نشانه‌ای از نقص فنی آن نیست، اما در مورد اتوبوسی که مسئولیت جابه‌جایی روزانه کارکنان یک واحد صنعتی را بر عهده داشته، بررسی وضعیت ترمزها، لاستیک‌ها، سیستم فرمان، شاسی و دیگر تجهیزات ایمنی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با توجه به تعداد بالای قربانیان، تحقیقات در این حادثه نباید تنها به علل واژگونی محدود گردد. وضعیت فنی اتوبوس، تاریخچه تعمیر و نگهداری، اعتبار معاینه فنی قبل از حرکت، صلاحیت راننده و نحوه نظارت شرکت بر پیمانکار حمل‌ونقل از جمله مسائلی است که باید در بررسی‌های کارشناسی در نظر گرفته شود.

در چنین شرایطی، مسئولان شرکت NGL و پیمانکار حمل‌ونقل باید در مورد جزئیات اتوبوس، تاریخ آخرین معاینه فنی قبل از حادثه و چگونگی تأیید صلاحیت این وسیله نقلیه برای جا به جایی کارکنان، شفاف‌سازی کنند. حادثه دهلران اکنون دو موضوع مهم را به مسئولان ارائه می‌دهد؛ اول، شناسایی علت دقیق واژگونی و دوم، بررسی زنجیره نظارتی بر اتوبوسی که ۱۳ نفر از سرنشینان آن جان خود را از دست دادند. پاسخ به این سؤالات می‌تواند روشن کند که آیا در کنار عوامل احتمالی جاده‌ای و انسانی، ضعف در نظارت بر وضعیت فنی ناوگان نیز در وقوع این حادثه مؤثر بوده است؟

از هفت کشته تا ۱۳ جانباخته

تعداد قربانیان این حادثه در ساعت‌های اولیه پس از واژگونی چندین بار تغییر کرد. در گزارش‌های ابتدایی، تعداد جانباختگان هفت نفر و تعداد مصدومان بیش از ۲۰ نفر اعلام شد. پس از ادامه عملیات نجات و انتقال مصدومان به مراکز درمانی، تعداد جانباختگان ابتدا افزایش یافته و در نهایت فرماندار آبدانان از فوت ۱۲ نفر خبر داد که این آمار در نهایت به بالای ۱۲ کشته رسید.

روابط عمومی اورژانس پیش‌بیمارستانی استان ایلام، هویت ۱۲ جانباخته این حادثه را به ترتیب «امین محمدولی، محمدرضا محمدی، سعید غلامی، لطف‌الله مرادی، روح‌الله علیجانی، فریبرز هادی‌زاده، سجاد نصراللهی، بهرام طهماسبی، محمد رحیمی، موسی رحیمی، احمد تقی‌زاده و ایوب حسنوند» اعلام کرده است. با وجود افزایش شمار قربانیان، هنوز علت قطعی واژگونی اتوبوس مشخص نشده و بررسی جزئیات حادثه ادامه دارد.

این در حالی است که برخی رانندگان محلی به محل وقوع سانحه اشاره کرده و از سابقه حادثه‌خیز بودن آن پیچ سخن گفته‌اند. اما برای تعیین نقش وضعیت جاده، شرایط فنی اتوبوس، وضعیت راننده و دیگر عوامل احتمالی در وقوع حادثه، نیاز به بررسی کارشناسی است.

شرکت اویکو نیز اعلام کرده که هرگونه گزارش رسمی درباره علت حادثه وجود ندارد و تا زمان انتشار گزارش رسمی پلیس نمی‌توان هیچ نهاد یا سازمانی را مقصر دانست.

دادستان آبدانان از آغاز یک بررسی قضایی برای شناسایی علت واژگونی و احتمال قصور یا تخلفات افراد و نهادهای مرتبط خبر داده است. نتایج این بررسی‌ها می‌تواند ابعاد مسئولیت عوامل احتمالی در وقوع این حادثه را روشن کند.

فراتر از یک تصادف

سانحه واژگونی اتوبوس کارکنان NGL دهلران دوباره مسئله ایمنی سرویس‌های حمل‌ونقل کارگران و مسئولیت پیمانکاران و بهره‌برداران را به بحث کشانده است. جابه‌جایی روزانه نیروی کار در مسیرهای جاده‌ای، به ویژه در مناطقی که فاصله میان محل سکونت و فعالیت صنعتی زیاد است، نیازمند رعایت استانداردهای ایمنی ناوگان، نظارت بر وضعیت فنی خودروها، صلاحیت رانندگان و ایمن‌سازی مسیرهای تردد می‌باشد.

تا زمان انتشار این گزارش، علت نهایی واژگونی مشخص نشده است، اما افزایش تعداد جانباختگان از هفت به ۱۳ نفر، ضرورت پاسخگویی درباره شرایط تردد کارکنان و روشن شدن ابعاد ایمنی این مسیر را دوچندان کرده است. ۱۳ کارگر در حادثه واژگونی اتوبوس کارکنان شرکت NGL دهلران جان باختند؛ واقعه‌ای که بار دیگر وضعیت ایمنی محورهای مواصلاتی استان ایلام و شرایط حمل‌ونقل کارگران در مناطق صنعتی را تبدیل به موضوعی جدی نموده است.

این حادثه در حالتی رخ داد که ایلام یکی از استان‌هایی است که افزایش شمار جانباختگان تصادفات رانندگی در آن مورد توجه کمیسیون ایمنی راه‌های کشور قرار گرفته است؛ کمیسیونی که حالا برای رفع نواقص جاده‌ای و ایمن‌سازی محورهای پرحادثه، یک ماه مهلت تعیین کرده است. تعیین مهلت برای اصلاح نقاط حادثه‌خیز اگرچه اقدامی در جهت ارتقاء ایمنی راه‌ها محسوب می‌شود، اما سؤال اینجاست که چرا باید پس از وقوع حوادث مرگبار و از دست رفتن جان شهروندان، ضرورت اصلاح زیرساخت‌ها در دستور کار قرار بگیرد؟ آیا نقاط پرخطر جاده‌ها پیش از وقوع چنین حوادثی شناسایی نشده بودند و اگر شناسایی شده بودند، چرا اقدامات اصلاحی به موقع محقق نشد؟

ایلام در فهرست استان‌های پرتلفات

«سیاوش محبی»، رییس پلیس راه راهور فراجا در تشریح جزئیات نشست کمیسیون ایمنی راه‌های کشور، از بررسی وضعیت تصادفات رانندگی در شش ماهه نخست سال و شرایط استان‌هایی که با افزایش جانباختگان مواجه بوده‌اند، خبر داد. به گفته وی، استان‌های خراسان جنوبی، گیلان، همدان، کرمان شمالی، خوزستان و ایلام در زمره استان‌هایی بودند که وضعیت تصادفات و راهکارهای افزایش ایمنی محورهای مواصلاتی آن‌ها در این نشست مورد بررسی قرار گرفت.

در این جلسه که به تاریخ بیستم آبان ماه با حضور مدیران کل راه و شهرسازی و معاونان عمرانی استان‌های مربوطه برگزار شد، مهم‌ترین موضوعات، نواقص زیرساختی، بهبود ایمنی جاده‌ها و چگونگی کاهش تصادفات و تلفات رانندگی بود. همچنین مقرر گردید برای رفع نواقص جاده‌ای و ایمن‌سازی محورهای حادثه‌خیز استان‌های پرتلفات، اقدامات لازم در یک بازه زمانی یک ماهه انجام شود.

همزمانی نام ایلام در فهرست بررسی‌های انجام شده، در شرایطی است که واژگونی اتوبوس کارکنان شرکت NGL دهلران و فوت ۱۳ نفر از سرنشینان آن بار دیگر نیاز به بررسی ایمنی مسیرهای تردد در این استان را به وضوح نشان داده است. هرچند علت دقیق واژگونی هنوز مشخص نشده و نمی‌توان بدون ارزیابی کارشناسی وضعیت جاده را عامل مستقیم حادثه دانست، اما بررسی وضعیت زیرساختی محور دشت‌عباس به مورموری، علائم هشدار دهنده، حفاظ‌های جاده‌ای و سابقه تصادفات در این مسیر باید بخشی از تحقیقات کارشناسی را شامل شود.

یک ماه مهلت برای رفع نواقص؛ قبل از حادثه

رییس پلیس راه راهور فراجا در بخش دیگری از اظهارات خود به بررسی دو تصادف پرحادثه در ماه‌های اخیر اشاره کرد: «یکی از این حوادث مربوط به ماه چهارم امسال در استان سمنان بوده که هشت کشته بر جای گذاشت. حادثه دیگر نیز در آزادراه باغچه استان خراسان رضوی روی داده که در آن پنج نفر جان خود را از دست دادند.»

به گفته محبی، ایمنی محل وقوع این دو حادثه با حضور مسئولان راهداری مورد ارزیابی قرار گرفته و بخشی از نواقص شناسایی شده نیز اصلاح شده‌اند، اما در خصوص مواردی که هنوز نیاز به اقدام اصلاحی دارند، بر ضرورت رفع سریع آن‌ها تأکید شده است. این اظهارات دوباره یکی از سؤالات مهم در زمینه ایمنی جاده‌ها را مطرح می‌کند که چرا در برخی موارد، اصلاح نواقص زیرساختی بعد از وقوع تصادف‌های مرگبار در اولویت قرار می‌گیرد؟ اگر نقاط حادثه‌خیز و نواقص جاده‌ای قابل شناسایی بوده‌اند، انتظار می‌رود اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع چنین حوادثی انجام شود.

اعلام مهلت یک ماهه برای اصلاح نواقص هم تنها در صورتی می‌تواند به کاهش تلفات منجر شود که با برنامه عملی مشخص، تأمین اعتبار، نظارت مداوم و انتشار گزارش‌های عملکرد دستگاه‌های مسوول همراه باشد. در نشست کمیسیون ایمنی راه‌های کشور، مسائلی چون شناسایی و ایمن‌سازی نقاط حادثه‌خیز، بهبود وضعیت حفاظ‌های جاده‌ای و افزایش هماهنگی میان نهادهای مسئول نیز مورد توجه قرار گرفت. وزیر راه و شهرسازی نیز بر لزوم همکاری بین دستگاه‌ها و اجرای اقدامات عملی برای افزایش ایمنی راه‌ها تأکید نمود.

مسیر تردد کارگران زیر ذره‌بین

حادثه واژگونی اتوبوس کارکنان نفت دهلران، تنها یک تصادف جاده‌ای نیست که بررسی آن به شناسایی علت واژگونی محدود می‌شود. این حادثه تأکید بر نیاز به بررسی شرایط سرویس‌های حمل‌ونقل کارکنان واحدهای صنعتی و نفتی دارد؛ از وضعیت فنی اتوبوس و صلاحیت راننده گرفته تا نحوه نظارت بر پیمانکار حمل‌ونقل، ساعات کار رانندگان و ایمنی مسیرهای رفت و آمد. کارکنانی که ناچارند برای رسیدن به محل کار روزانه مسافت‌هایی را در جاده‌های بین شهری طی کنند، باید از حداقلی‌ترین استانداردهای ایمنی در حمل‌ونقل بهره‌مند باشند.

در این زمینه، مسئولیت بررسی ایمنی تنها به عهده راننده نیست و وضعیت ناوگان، عملکرد شرکت‌های پیمانکار و نظارت نهادهای مرتبط نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد. اکنون که ایلام در فهرست استان‌های دارای افزایش شمار جانباختگان قرار دارد و کمیسیون ایمنی راه‌های کشور برای رفع نواقص جاده‌ای مهلت یک‌ماهه تعیین کرده است، محورهای پر تردد و حادثه‌خیز این استان باید در اولویت اقدامات اصلاحی قرار گیرند. محور دشت‌عباس به مورموری نیز با توجه به حادثه وحشتناکی که در آن رخ داده، نیازمند بررسی دقیق کارشناسی است.

مصوبه‌ای که باید به نتیجه برسد

در پایان نشست کمیسیون ایمنی راه‌های کشور، مقرر شد گزارش اقدامات انجام شده و میزان پیشرفت برنامه‌های ایمن‌سازی یک ماه بعد در جلسه بعدی این کمیسیون مورد بررسی قرار گیرد. اما تنها برگزاری جلسه و تعیین مهلت نمی‌تواند تضمین‌کننده کاهش تصادفات باشد. آنچه حائز اهمیت است، شناسایی نقاطی است که باید اصلاح شوند، نهاد مسئول اجرای هر مصوبه، منابع مورد نیاز و میزان پیشرفت واقعی اقدامات. مرگ ۱۳ نفر در واژگونی اتوبوس کارکنان نفت دهلران، نیاز به پاسخگویی درباره ابعاد حادثه و بررسی وضعیت ایمنی مسیر را در کانون توجه قرار داده است.

اکنون باید دید که آیا مهلت یک‌ماهه کمیسیون ایمنی راه‌های کشور به اصلاح واقعی محورهای پرخطر منجر می‌شود یا این مصوبه نیز به فهرست تصمیماتی تعلق می‌گیرد که اهمیت آن پس از بروز حوادث و افزایش آمار جانباختگان دوباره یادآوری می‌شود.