مسئله عرضه بنزین سوپر داخلی و شیوه تعیین قیمت آن همواره سوژهای برای گفتگوهای فراوان بوده است. در حالی که این تصور غالب است که قیمتها در تمامی نقاط یکسان میباشند، واقعیات نشان میدهد که عوامل متعددی از جمله یارانههای دولتی، هزینههای حمل و نقل و مالیات، نقش مهمی در تعیین قیمت نهایی در جایگاههای مختلف ایفا میکنند. این موضوع به سادگی به تفاوتهای محسوس در قیمت فروش دامن میزند.
فرمول پیچیده تعیین قیمت بنزین سوپر داخلی
بر خلاف آنچه ممکن است به نظر بیاید، بنزین سوپر داخلی دارای نرخ فروش یکسانی در تمامی جایگاهها نیست و بسیاری از عوامل بر قیمت نهایی آن اثرگذارند. قیمت خوراک پتروشیمی بر اساس قیمتهای جهانی محاسبه و به پالایشگاهها منتقل میشود. پس از مرحله پروسهسازی به بنزین سوپر، محصول به جایگاهها عرضه میگردد. هر جایگاه با در نظر داشتن حداقل قیمت تعیین شده و هزینههای عملیاتی خود، قیمت نهایی را مشخص میسازد. عواملی مانند فاصله تا پالایشگاه و هزینههای مربوط به حمل و نقل، به همراه تقاضا و شرایط خاص بازار محلی، میتوانند سبب ایجاد تفاوت در قیمتها شوند و وجود یک نرخ واحد و مشخص برای فروش این محصول را در سطح کشور غیرممکن سازند.
تحقیقات نشان میدهد که فرمول قیمتگذاری بنزین سوپر داخلی به شرح زیر است: قیمت نهایی پالایشگاه پس از کسر یارانه ۵۰ هزار تومانی (بر اساس مصوبه هیئت وزیران)، به همراه هزینههای لجستیک و حمل و نقل مستقیم تا جایگاه، محاسبه میشود. سپس، مجموع به دست آمده در ضریب ۱.۳ ضرب شده تا مالیات ۳۰ درصدی به آن افزوده گردد. این فرمول صرفاً به عنوان یک روش محاسبه هزینه در نظر گرفته میشود و به معنای وجود یک قیمت قطعی و الزامی برای تمامی جایگاهها نیست.
بنزین سوپر: جزئیات محاسبه برای مهر ۱۴۰۵
برای روشنتر شدن این فرمول، میتوان به محاسبات نمونه مهر ۱۴۰۵ اشاره نمود. در آن زمان، قیمت “اکس ورک” (قیمت در محل پالایشگاه) برای هر لیتر بنزین سوپر پالایشگاه ستاره خلیج فارس ۱۲۲ هزار تومان محاسبه شده بود. با احتساب یارانه ۵۰ هزار تومانی، این رقم به ۷۲ هزار تومان تقلیل یافت. سپس، با اضافه کردن میانگین هزینه حمل و کارمزد ۷ هزار تومانی، مبنای مالیات به ۷۹ هزار تومان رسید. از آنجا که مالیات ۳۰ درصدی به این مبنا اعمال شد، مبلغی معادل ۲۳ هزار و ۷۰۰ تومان دیگر به آن اضافه گردید و به این ترتیب، نتیجه نهایی به ۱۰۲ هزار و ۷۰۰ تومان، معادل حدود ۱۰۳ هزار تومان رسید. این عدد نتیجهای از مثال محاسبهگر میباشد و نه یک قیمت واحد و قابل تحمیل برای همه جایگاهها. گزارشها نیز نشان میدهند که نرخ فروش هر لیتر بنزین سوپر داخلی در جایگاهها بین ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومان متغیر است که این تفاوت به هزینههای حمل و شرایط خاص بازار ارتباط دارد.
مالیات ۳۰ درصدی بر اساس مبنای ۷۹ هزار تومان، ۲۳ هزار و ۷۰۰ تومان به هر لیتر اضافه میکند که این رقم بیش از سه برابر هزینه و کارمزد ۷ هزار تومانی است. این نکته حاکی از آن است که در حالی که یارانه به عنوان عاملی برای کاهش قیمت مطرح است، مالیات ۳۰ درصدی برخی از اثرات این کاهش را خنثی میسازد؛ به طوری که نقل و انتقال مالیات معادل حدود ۴۷ درصد از یارانه را تشکیل میدهد. این ۳۰ درصد، مالیات بر مجموع به واژه پس از یارانه و هزینه حمل است و نه سهمی از قیمت نهایی. بنابراین، هر افزایشی در هزینههای حمل و نقل به صورت ۱.۳ برابر در نتایج محاسبه منعکس میشود و این امر به تفاوت قیمتها میان جایگاهها کمک میکند.
مالیات ۳۰ درصدی: تأثیر بر قیمت نهایی و قانون ارزش افزوده
نرخ مالیات ۳۰ درصدی که بر محاسبه بنزین سوپر داخلی اعمال میشود، طبق نرخ خاص مالیات و عوارض بنزین تعیین شده در قانون مالیات بر ارزش افزوده است. این قانون در تاریخ ۲ خرداد ۱۴۰۰ به تصویب مجلس رسید و در ۱۲ خرداد همان سال به تأیید شورای نگهبان رسید و از دی ۱۴۰۰ به مرحله اجرا درآمد. طبق بند «الف» ماده ۲۶ این قانون، نرخ مالیات و عوارض برای انواع بنزین و سوختهای هواپیما ۳۰ درصد تعیین شده که این نرخ با نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده متفاوت است.
در خرداد ۱۳۹۶، حسین امیری خامکانی، نایب رئیس کمیسیون انرژی مجلس، به بررسی لایحهای اشاره کرده بود که در آن ۳۰ درصد از قیمت هر لیتر بنزین به مالیات اختصاص داده میشد، اما تأکید داشت که این مالیات در محتویات قیمتهای تکلیفی آن زمان (مثل یک هزار تومانی) محاسبه میگردید و به قیمت نهایی افزوده نمیشد. در حالی که در فرمول مورد بحث در این گزارش، مالیات ۳۰ درصدی پس از کسر یارانه و با محاسبه هزینه حمل بر مبنای ۷۹ هزار تومان افزوده میشود و به هیچ وجه میزان ۳۰ درصد قیمت نهایی جایگاه نمیباشد. این تغییر در شیوه محاسبه، از تغییر نظام قیمتگذاری و نحوه تعیین مالیات در ادوار مختلف ناشی شده است.
نرخهای ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومانی؛ تأیید مسئولان
مسئولان نیز به درستی نرخهای اعلام شده برای بنزین سوپر داخلی را تأیید کردهاند. حمید حبیبی، مدیر بازرگانی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در تاریخ ۳ آبان اعلام کرد که قیمت هر لیتر بنزین سوپر در جایگاههای عرضه بین ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومان قراردارد. وی توضیح داد که جایگاهها بنزین سوپر را به صورت مستقیم از پالایشگاهها خریداری و هزینه حمل و نقل آن را لحاظ میکنند و قیمت فروش نیز بر اساس رقابت و متناسب با هزینههای حمل و نقل تعیین میگردد. او همچنین اشاره کرد که عرضه بنزین سوپر بدون سهمیه و تولید آن در پالایشگاههای ستاره خلیج فارس و شازند از سر گرفته شده است.
کرامت ویس کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در همان روز تأکید کرد که تولید و توزیع بنزین سوپر داخلی بخشی از سیاستهای هیئت وزیران است و دولت قسمتی از هزینههای آن را بر عهده گرفته است. وی همچنین اظهار داشت که ۵۰ جایگاه برای تحویل مستقیم بنزین سوپر از پالایشگاه ستاره خلیج فارس قرارداد بستهاند. تا تاریخ ۲۰ آبان، تعداد این جایگاهها به ۸۴ مورد در ۱۷ استان بالغ شده است.
تفاوت میان بنزین سوپر وارداتی و داخلی؛ ماجرای قیمت ۱۴۰ هزار تومانی در اصفهان
پس از انتشار ویدیویی مبنی بر فروش بنزین سوپر با قیمت ۱۴۰ هزار تومان در اصفهان، بررسیها نشان میدهد که این سوخت، وارداتی و از موجودیهای قبلی میباشد. این بنزین وارداتی تحت پوشش یارانه دولتی بنزین سوپر داخلی نیست و عدم وجود یارانه به همراه تقاضای بازار منطقه، از دلایل اصلی این قیمت بالاست. بنابراین، نباید قیمت ۱۴۰ هزار تومانی را به عنوان علامتی از افزایش قیمت بنزین سوپر داخلی تعبیر کرد؛ زیرا فرمول قیمتگذاری بنزین سوپر داخلی تنها شامل محصولاتی است که در داخل تولید میشود و این دو نوع به لحاظ نظام قیمتگذاری و یارانههای معطوف به خود تفاوت دارند.
نکته قابل توجه این است که برخی از اطلاعات مانند قیمت ۱۲۲ هزار تومانی “اکس ورک” پالایشگاه، یارانه ۵۰ هزار تومانی دقیق و جزئیات حملونقل ۷ هزار تومانی، به صورت رسمی توسط شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام نشدهاند و مبنای آنها شنیدهها و محاسبات دیگر منابع خبری بوده است.
نظرات کاربران