فرارو- مکزیک در سالهای اخیر به منظور مقابله با یکی از بحرانهای جدی اجتماعی خود، یعنی قتل زنان و دختران، اقدام به راهاندازی واحدهای تخصصی تحقیقاتی کرده است. بر اساس آمار رسمی، تعداد قربانیان زنکشی از هزار و ۲۲ نفر در سال ۲۰۲۱ به ۷۳۶ نفر در سال گذشته کاهش یافته است؛ اما با این حال، پرونده ملسیا گارسیا، زن ۷۲ سالهای که به قتل رسید و دو متهم آن در نهایت تبرئه شدند، نشان میدهد که پیشرفت در تحقیقات لزوماً به صدور حکم قضایی منجر نمیشود.
طبق گزارش فرارو به نقل از گاردین، پاز رودریگز، دختر گارسیا، صبح روز ۲۰ مارس ۲۰۲۱ با پیامهای نگرانکننده خواهرش مواجه شد که از عدم پاسخگویی مادرش و پارس مداوم سگ او حکایت میکرد. او به سرعت به خانه مادرش در منطقه میلپا آلتا حومه مکزیکوسیتی رفت. پس از ورود به خانه، با کپسولهای گاز پراکنده در آشپزخانه روبهرو شد و در اتاق خواب، پیکر مادرش را مشاهده کرد که روی زمین افتاده و اطرافش خونآلود بود.
پلیس اعلام کرد که شب گذشته مهاجمان به خانه وارد شدهاند، گارسیا را مورد تعرض قرار داده و او را به قتل رساندهاند. رودریگز اظهار میکند که مادرش هیچگاه به کسی آسیب نرسانده و نمیتواند دلیل این خشونت را درک کند. خانواده، پیکر او را در زادگاهش در ایالت اوآخاکا به خاک سپردند. گارسیا یکی از هزار و ۲۲ قربانی زنکشی در مکزیک در سال ۲۰۲۱ بود؛ سالی که تعداد قتلهای عمدی زنان و دختران به بالاترین حد خود رسید.
تشکیل واحد تخصصی مبارزه با زنکشی
رودریگز هنگام مراجعه به دادستانی برای نخستین بار با مفهوم «زنکشی» آشنا شد. پرونده مادرش زیر نظر واحد ویژهای بررسی میشد که یک سال قبل از آن، در دوران مدیریت کلودیا شینباوم، رئیسجمهوری کنونی مکزیک، در مکزیکوسیتی تأسیس شده بود.
ایده تاسیس دادستانی تخصصی زنکشی در سال ۲۰۱۷ و پس از قتل لسبی برلین اوسوریو، زنی ۲۲ ساله که جسدش در یک باجه تلفن یافت شد، به وسیله فعالان فمینیست مطرح شده بود. واکنش دادستان وقت به این پرونده، شامل انتشار نظراتی درباره زندگی شخصی قربانی، اعتراضات زیادی را برانگیخت و فعالان خواستار تأسیس نهادی شدند که با جدیت و حساسیت بیشتری به تحقیق در مورد قتل زنان بپردازد.
در مارس ۲۰۲۰، سایوری هررا رومان، وکیل حقوق بشر و فعال باسابقه، بهعنوان نخستین دادستان تخصصی زنکشی مکزیک منصوب شد. او بیان میکند که این سمت و فضای نهادی مربوط به آن، حاصل سالها تلاش و خواسته جنبشهای زنان بوده است. رومان عنوان میکند که این واحد ابتدا تنها هشت مأمور داشت و حتی امکانات بایگانی هم در دسترسش نبود؛ پروندهها به صورت غیرمتمرکز و در جعبهها نگهداری میشدند. این تشکیلات بهتدریج گسترش یافت و تعداد کارکنان آن به ۸۶ نفر افزایش یافت.
استفاده از فناوری و شواهد در تحقیقات
اکنون واحد زنکشی مکزیکوسیتی از روشهای اطلاعاتی و ابزارهای دیجیتال برای شناسایی مظنونان بهره میبرد. کارآگاهان با بررسی تصاویر دوربینهای مداربسته، تطبیق مسیر حرکت مظنونها و تحلیل دادههای موجود در شبکههای اجتماعی، در صدد پیگیری سرنخهای پروندهها هستند.
در یکی از عملیاتها، یک مأمور توانست با استفاده از اطلاعات منتشر شده در حساب تیکتاک یک مظنون، مکان احتمالی اختفای او در شهر تیخوانا را شناسایی کند. او با مظنون صحبت کرد و قرار ملاقاتهایی ترتیب داد تا نیروهای پلیس بتوانند او را در محل دستگیر کنند. با این حال، همه پروندهها چنین فرآیند روشنی ندارند. در برخی موارد، با وجود بررسی تصاویر دوربینها و شناسایی افراد مشکوک، کارآگاهان هنوز به شناسایی عامل قتل نرسیدهاند.
در خصوص پرونده گارسیا نیز تحقیقها زمانبر بود. رومان میگوید ترس شاهدان از همکاری با پلیس و تلاش برخی از افراد محلی برای پنهان کردن اطلاعات به پیچیدگی رسیدگی افزوده بود. این پرونده که یکی از نخستین موارد تحت بررسی این واحد بود، پس از چهار سال در نهایت به مرحله پیگرد رسید. در سال ۲۰۲۲، رومان به عنوان دادستان ویژه پیگیری جرایم مرتبط با خشونت علیه زنان در سطح ملی منصوب شد و برندا سلینا بازان وارلا، یکی از کارآگاهان تیم او، مقام دادستانی تخصصی زنکشی مکزیکوسیتی را عهدهدار شد.
وارلا تصمیم گرفت شواهد زیستی پرونده گارسیا را با استفاده از روشهای علمی نوین دوباره ارزیابی کند. آزمایشها و تطبیق دادهها، نمونههای دیانای را به همسایه گارسیا و یکی از دوستان او مرتبط کرد. هر دو مرد در سال ۲۰۲۵ به دست نیروی انتظامی بازداشت شدند.
چالش اصلی؛ فاصله میان تحقیقات و حکم دادگاه
با وجود بازداشت دو مظنون، پرونده در روند قضایی به نتیجهای که خانواده انتظار داشت، نرسید. در ۲۸ ژوئیه، قاضی هر دو متهم را تبرئه کرد. در حکم دادگاه که گاردین آن را مورد بررسی قرار داده، آمده است که نمونه دیانای که از آزمایشها به دست آمده، با حداقل دو مرد مرتبط بوده و با خانواده یکی از متهمان تطبیق شده است؛ اما قاضی به علت جمعآوری و نگهداری نادرست این نمونهها و ضرورت بررسیهای بیشتر، این شواهد را برای صدور محکومیت کافی ندانست.
وارلا بیان میکند که گاهی اوقات تحقیقات بسیار دقیق اجرا میشود و شواهد نیز وجود دارد، اما تفاسیر قاضی از قضیه با واقعیت خشونت رخداده تفاوت دارد. در مارس سال گذشته، برتا آلکالده لوخان، دادستان ارشد مکزیکوسیتی، اعلامیهای جدید صادر کرد که طبق آن، تمامی مرگهای خشونتآمیز زنان باید بهعنوان احتمال زنکشی بررسی شوند. هدف از این دستورالعمل، جلب توجه به زمینه وسیعتر خشونت علیه زنان و جلوگیری از فراموشی نشانههای جرم در مراحل اولیه تحقیقات است.
خانوادهای که همچنان به دنبال عدالت است
رودریگز اکنون ۴۵ سال دارد و مانند مادرش موهایش را بافته و بر دوش میاندازد. او در راهپیماییهای فمینیستی شرکت میکند و پیراهنی به همراه تصویر مادرش و نوشته «عدالت برای ملسیا» بر تن دارد. پس از تبرئه دو متهم، خانواده گارسیا اعلام کردند که بستگان این دو مرد آنها را مورد تهدید و آزار قرار دادهاند. رودریگز بر این باور است که متهمان از حمایتهای نهادهای نظامی برخوردار بودهاند که وظیفهاش مجازات آنها بود. او اکنون به ندرت از خانه خارج میشود و در تلاش است تا با صرفهجویی مالی به اوآخاکا نقل مکان کند تا به آرامگاه مادرش نزدیکتر باشد و احساس امنیت بیشتری کند. او میگوید هنوز در سوگ مادرش به سر میبرد و تبرئه متهمان را ضربهای دیگر به خانواده میداند.
پرنده گارسیا در کنار کاهش آمار رسمی زنکشی، شکاف میان تحقق نهادی، کیفیت تحقیقات و پیآمد نهایی دادرسی را به نمایش میگذارد. ایجاد واحدهای تخصصی میتواند شناسایی مظنونان و ارجاع پروندهها به دادگاه را سامان بخشد، اما در غیاب جمعآوری و نگهداری مؤثر شواهد، رسیدگی قضایی کارآمد و حمایت از خانواده قربانیان، دستیابی به عدالت همچنان با موانع جدی مواجه خواهد بود.
نظرات کاربران