به نقل از خبرگزاری مهر، شبکه خبری الجزیره در یکی از گزارشهای خود به دستاوردهای ایران در مقوله نشاندن پهپادهای آمریکایی در روزهای اخیر اشاره کرده و نوشت که با وجود محدودیتهای اطلاعاتی در این خصوص، میتوان نسبت به چگونگی تحقق این موفقیت به شکل بهتری تصور کرد. به عبارتی، میتوان پهپادها را همچون یک رایانه پرنده تصور نمود که به حسگرهایی برای اندازهگیری جنبش و ارتفاع مجهز است و احتمال دارد با یک ایستگاه زمینی در ارتباط باشد که فرمانها و دادهها را مبادله میکند. در بین انواع پهپادها، برخی نیاز مداوم به دخالت انسان دارند در حالیکه نسخههای دیگر میتوانند بر اساس مسیرهای از پیش تعیین شده حرکت کرده یا بهصورت خودکار تصمیمگیری کنند.
شناسایی و نظارت بر پهپادها
قبل از اینکه یک منبع به تأثیرگذاری بر روی پهپاد مبادرت ورزد، ضروری است که ابتدا آن را شناسایی و پیگیری کند. در این مرحله، ابزارهایی نظیر رادار، دوربینهای حرارتی و گیرندههایی که سیگنالهای بیسیم را رصد میکنند، برای شناسایی پهپادهای کوچک به کار گرفته میشوند.
این هماهنگی در شناسایی دارای اهمیت بالایی است؛ چرا که شناسایی یک پهپاد کوچک ممکن است به سادگی امکانپذیر نباشد. حتی پایش ارتباطات نیز نمیتواند به شناسایی پهپادهایی که سیگنالهای قابل پیگیری تولید نمیکنند، کمک کند. به همین دلیل، برای شناسایی درست یک پهپاد به ترکیبی از چندین روش نیاز است.
اختلال در ارتباطات پهپادها
بعد از تعیین موقعیت پهپاد توسط سامانههای پایش زمینی، یکی از سادهترین راهها برای غیرفعال کردن آن، ایجاد اختلال در ارتباطاتش است. این روش را میتوان به تلاش برای شنیدن صدای کسی در میان یک جمعیت پر سروصدا تشبیه کرد. هنگامی که ارتباط بین پهپاد و ایستگاه کنترل دچار اختلال میشود، امکان دارد که فرمانها دیگر به پهپاد نرسند و یا تصویر ویدیویی مهمی که اپراتور به آن وابسته است، قطع شود.
در چنین شرایطی، دستگاه مختلکننده به یک هدایتگر جایگزین تبدیل نمیشود، بلکه پهپاد بر اساس طراحی و برنامهریزی مشخص خود اقدام میکند. ممکن است که به محل اولیه برگردد، برای فرود اقدام کند، منتظر برقراری مجدد ارتباط بماند یا بهطور خودکار مأموریت خود را ادامه دهد.
نوع دیگری از اختلال، به سیگنالهای ناوبری ماهوارهای مثل «جیپیاس» مربوط میشود. این سیگنالها با قدرتی کم به زمین میرسند و تداخل رادیویی میتواند آنها را از دسترس پهپاد خارج کند و در نتیجه، یکی از منابع کلیدی برای تشخیص موقعیت خود را از دست بدهد.
از فریب ناوبری تا اعمال کنترل کامل
روش فریب ناوبری بیشتر از آنکه به مسدود کردن اطلاعات بپردازد، به ارائه اطلاعات جعلی که ظاهراً صحیح هستند، میپردازد. در این فرآیند، سیستم ناوبری پهپاد سیگنالهای تقلبی دریافت میکند و به همین خاطر تصور میکند که در موقعیتی متفاوت از مکان واقعی خود قرار دارد. در این حالت، نرمافزار پروازی که تحت شناسایی و هدایت قرار دارد، ادامه وظایف خود را انجام میدهد، اما بر اساس اطلاعات نادرست اقدام میکند.
مسیر سوم شامل مداخله در سامانه کنترل میشود. اگر یک مهاجم از ضعفهای موجود در فرایند احراز هویت این فرمانها بهرهبرداری کند، ممکن است پهپاد به دستورات غیر از آنچه از طرف اپراتور خودش صادر شده است، پاسخ دهد. به واقع، سامانههایی موجود هستند که میتوانند سیگنالهای کنترل را شبیهسازی کنند و بر رفتار برخی از پهپادها تأثیر بگذارند و آنها را به سمت دلخواه خود هدایت نمایند.
نقطه ضعف ممکن است در خارج از بدنه پهپاد نیز وجود داشته باشد؛ بهطور مثال، در دستگاه اپراتور، سامانه مدیریت یک ناوگان پهپادی یا نرمافزارهای مرتبط با آن. پهپاد بخشی از یک سیستم اطلاعاتی کامل است و نفوذ به یکی از اجزای آن میتواند بر بخشهای متعدد کل سیستم تأثیرگذار باشد.
توانمندیهای ایران در عرصه جنگ الکترونیک
با این حال، نفوذ در سامانهها در هر یک از این سطوح، به سادگی امکانپذیر نیست؛ چرا که پهپادها همواره به ابزارهای حفاظتی مجهز هستند. به عنوان مثال، رمزنگاری اطلاعات ارتباطی، از محتوای آنها محافظت میکند و فرآیند احراز هویت به تأیید هویت فرستنده فرمانها و صحت آنها کمک میکند.
برخی از سامانههای ارتباطی برای مقابله با اختلالات از فناوریهایی نظیر پرش فرکانسی استفاده میکنند؛ به این معنا که فرستنده و گیرنده بهطور همزمان میان فرکانسهای متنوع جابهجا میشوند. این شیوهها مختل کردن ارتباط را دشوار میسازند، هرچند که کاملاً ایمن نیستند.
سامانههای ناوبری نیز میتوانند با ترکیب اطلاعات حسگرهای اینرسی که شتاب و چرخش را اندازهگیری میکنند یا با استفاده از دوربینها و نشانههای زمینی، وابستگی خود را به سیگنالهای ماهوارهای کاهش دهند. با این حال، این جایگزینها نیز با محدودیتهایی مواجه هستند؛ بهعنوان مثال، خطاهای مربوط به ناوبری اینرسی در گذر زمان تجمع مییابند و دید دوربینها ممکن است تحت تأثیر شرایط نوری و جوی قرار گیرد.
هر روش مذکور هزینهها و خطرات مختص خود را در بر دارد و هیچ پهپادی در برابر هر سامانه جنگ الکترونیکی، به ویژه سامانههای یکپارچه، بهطور کامل ایمن نیست.
الجزیره اعلام مینماید که امتیاز اصلی ایران، تواناییهای سامانههای پدافند هوایی و جنگ الکترونیک آن در ترکیب رصد و شناسایی سیگنالهای الکترونیکی با توانایی اثرگذاری بر ارتباطات یا سامانه ناوبری پهپاد است.
اطلاعات دقیقی در دست نیست که نشان دهد کدام سامانه ایرانی یا چه قابلیت فنی خاصی موجب بهدست آوردن کنترل پهپاد در این رخدادها شده است؛ اما به سه توانمندی مرتبط میتوان اشاره کرد.
اولین عامل، اختلال در سامانههای ناوبری و ارتباطات است. گزارشی که توسط بازرس کل وزارت دفاع آمریکا در سال ۲۰۲۰ منتشر شد، به اطلاعاتی اشاره دارد که بر اساس آن، ایران دارای مهارتهایی برای اختلال در سیگنالهای جیپیاس و ارتباطات ماهوارهای است.
علاوه بر این، ایران توانایی شناسایی سیگنالها قبل از ایجاد اختلال در آنها را نیز دارد. این کشور در رزمایشهای سال ۲۰۲۴ نیز اعلام نمود که قادر به هماهنگی استفاده از رادارها، پهپادها، سامانههای پردازش اطلاعات و جنگ الکترونیک است.
درنتیجه، الجزیره به پایان میرسد که نبرد پهپادها به نوعی جنگی دائمی و بیپایان میان دو طرف متخاصم تبدیل شده است و هر طرف بهطور مداوم به بهبود توانمندیهای خود برای انطباق با روشهای طرف مقابل میپردازد. همچنین، پهپادها به طور فزایندهای به سمت پنهانکاری پیش میروند و تجهیزات جنگ الکترونیک نیز به دقت بیشتر و تواناییهای شنود بهتری دست مییابند.
نظرات کاربران