به گزارش خبرآنلاین، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین جمهوری اسلامی ایران در سخنانی در نشست رونمایی و بررسی کتاب تاریخ یک همسایگی (روابط ایران و عراق در گذر زمان) که عصر روز پنچ شنبه در نشر ثالث برگزار شده بود، با اشاره به زمان ورود خود به نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۲ اظهار کرد: برای گذراندن دوره دکتری در دانشگاه کلمبیا وارد نیویورک شدم و از طرف مرحوم رجایی خراسانی از من درخواست شد بهعنوان کارمند محلی در نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد فعالیت کنم. نخستین موضوعی که به من ارجاع شد، جنگ ایران و عراق بود.
به گزارش ایسنا، وی افزود: از سال ۱۹۸۲ تاکنون، غصه ظلمهایی را که در سطح بینالمللی و در سازمان ملل متحد به مردم ایران شده، خوردهام و از اینکه ما بهعنوان نمایندگان مردم در خارج از کشور نتوانستیم به اندازهای که شایسته مردم بود از حقوقشان دفاع کنیم، شرمندهام.
ظریف با اشاره به اینکه ورودش به نمایندگی ایران در نیویورک همزمان با آزادی خرمشهر بود، گفت: یکی از نخستین پرسشهایی که برای ما مطرح شد، این بود که با شورای امنیت چه کنیم؟
وزیر امور خارجه پیشین ایران در ادامه با اشاره به مقاله اخیر خود درباره وارونهسازی حقوق و اخلاق بینالمللی در قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت در جریان تجاوز اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، اظهار کرد: آنچه در قطعنامه ۲۸۱۷ اتفاق افتاد، واقعاً شرمآور بود. این قطعنامه به همان اندازه قطعنامه ۴۷۹ شرمآور است.
ظریف با اشاره به ماهیت جنگها در نظام بینالملل گفت: نمیخواهم بگویم سازمانهای بینالمللی بیفایدهاند، اما هیچ جنگی در قرن بیستم و بیستویکم آغاز نشده، مگر اینکه آغازکنندگان آن یا نابود شدهاند یا دستکم به اهداف خود نرسیدهاند.
وی ادامه داد: به همین دلیل بود که در سال ۱۹۲۸ کشورهای جهان در معاهده پاریس جنگ را غیرقانونی اعلام کردند. حقوق بینالملل معمولاً تابعی از سیاست بینالملل است و خاستگاه آن صرفاً مجموعهای از افراد آرمانگرا نیست، بلکه واقعیتهای موجود را منعکس میکند.
وزیر امور خارجه پیشین ایران با اشاره به گسترش جنگ از جبهههای نظامی به کل جامعه و شکلگیری جنگ تمامعیار پس از جنگ جهانی اول، گفت: از آن زمان به بعد، دیگر امکان نداشت جنگی بتواند به اهدافی که برای آن آغاز شده بود، دست پیدا کند. همه جنگها با تصور پیروزی سریع آغاز میشوند.
ظریف با اشاره به حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ اظهار کرد: زمانی که آمریکا جنگ علیه عراق را آغاز کرد، نام عملیات را «ضربه و حیرانی» گذاشتند. معتقد بودند ضربهای چنان شدید وارد خواهند کرد که دولت عراق در پاسخ به آن دچار حیرت میشود. این تصور در ابتدای جنگ درست به نظر میرسید، اما آمریکا ۲۰ سال بعد همچنان درگیر همان جنگ بود.
وی افزود: آمریکا در سال ۲۰۰۱ جنگی را در افغانستان آغاز کرد، اما در سال ۲۰۲۱، یعنی ۲۰ سال بعد، مجبور شد با همان گروهی که برای اخراج آن از افغانستان جنگیده بود، مذاکره کند و آن گروه را به حکومت افغانستان بازگرداند.
ظریف با اشاره به تجاوز اخیر علیه ایران نیز گفت: به قول آقای اوباما، ترامپ جنگی را علیه سلاح هستهای آغاز کرد که وجود نداشت و امروز میخواهد تنگه هرمز را باز کند که باز بود.
وی تأکید کرد: جنگ این امکان را ندارد که آغازکنندگان آن را به خواستههایشان برساند، اما دیپلماتها و سیاستمداران معمولاً پیش از انتخاب راه درست، همه اشتباهات را مرتکب میشوند.
اشتباه صدام و تصور پیروزی سریع
وزیر امور خارجه پیشین ایران با اشاره به تجربه ۴۵ سال فعالیت دیپلماتیک خود و برخی اشتباهاتی که در این مسیر مرتکب شده است، گفت: عراق بر چه اساسی به ایران حمله کرد؟ بر این اساس که تصور میکرد به پیروزی سریعی دست پیدا خواهد کرد. در آن زمان نیز مانند امروز، برخی افراد خارجنشین به آمریکاییها و اسرائیلیها وعده پیروزی سریع دادند، اویسی، بختیار و دیگران نیز به صدام وعده پیروزی سریع داده بودند.
ظریف با طرح این پرسش که چرا نخستین قطعنامه شورای امنیت درباره ایران ۶ روز پس از آغاز جنگ تصویب شد؟ اظهار کرد: دلیل آن این بود که در آمریکا و در سطح بینالمللی این اجماع وجود داشت که ایران ظرف یک هفته جنگ را خواهد باخت و حکومت ایران ظرف یک هفته سقوط خواهد کرد.
وی با اشاره به تجاوز ۴۰ روزه اخیر علیه ایران گفت: اگر مقاله روزنامه هاآرتص را بخوانید، میبینید که آمریکاییها انتظار داشتند ظرف چند روز، مردم بزرگی که به خیابانها آمدند و از کشورشان حمایت کردند، علیه کشور خود قیام کنند و جنگ را پایان دهند.
ظریف ادامه داد: به همین دلیل بود که از روز هفتم جنگ ۴۰ روزه، آمریکا به دنبال پایان دادن به جنگ بود.
چرا در قطعنامه ۴۷۹ از آتشبس و عقبنشینی سخنی نبود؟
وزیر امور خارجه پیشین ایران با اشاره به یکی از نکات مهم قطعنامه ۴۷۹ شورای امنیت در جریان جنگ ایران و عراق گفت: نکتهای که در برخی بررسیها به آن توجه نشده، این است که چرا قطعنامه ۴۷۹ برخلاف قطعنامههای دیگر، عبارت کلیشهای «آتشبس» و «عقبنشینی» را ندارد. در این قطعنامه نه از آتشبس سخن گفته شده و نه از عقبنشینی؛ بهجای آتشبس، عبارت «پایان درگیری» به کار رفته و هیچ اشارهای هم به عقبنشینی نشده است.
وی افزود: دلیل این مسئله آن بود که نماینده وقت آمریکا در شورای امنیت، فردی به نام «دانلد مکهنری» بود که در یکی از جلسات غیررسمی مذاکرات گفته بود این سرزمینها، یعنی خوزستان عزیز ما، سرزمینهایی هستند که مورد اختلاف قرار گرفتهاند.
ظریف تصریح کرد: کسانی که چشم به آمریکا دارند که بیاید و ما را نجات دهد، بدانند که آمریکا در آغاز جنگ تحمیلی مانع از آن شد که در قطعنامه شورای امنیت به خروج نیروهای عراقی و بازگشت آنها به مرزهای بینالمللی اشاره شود. تا قطعنامه ۵۱۲ که پس از فتح خرمشهر تصویب شد و نگران ورود ایران به خاک عراق هستند، اشارهای به مرزهای بینالمللی وجود نداشت.
وی با بیان اینکه شورای امنیت به مدت دو سال عملاً به مرخصی رفت و مردم ایران را برای مقابله با این جنایت تنها گذاشت، گفت: همین رفتار را امروز نیز شاهد هستیم، درست مانند قطعنامه ۲۸۱۷. یعنی سه هفته پس از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، شورای امنیت قطعنامه صادر میکند، اما انگار نه انگار که حملهای به ایران صورت گرفته است. در این قطعنامه هیچ اشارهای به حمله آمریکا و اسرائیل و همچنین میناب و لامرد نشده است.
ظریف افزود: همانطور که در طول هشت سال جنگ تحمیلی نیز هیچ اشارهای به استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی نشد. هرچه تلاش کردیم نام نامبارک صدام در این قطعنامهها آورده شود، این اتفاق نیفتاد؛ با وجود اینکه ۶ گزارش دبیرکل سازمان ملل متحد استفاده عراق از سلاحهای شیمیایی را اثبات کرده بود.
وی ادامه داد: نخستین باری که در یک قطعنامه به استفاده عراق از سلاح شیمیایی علیه اکراد عراقی اشاره شد، قطعنامه ۶۸۸ بود که چندین ماه پس از حمله عراق به کویت تصویب شد. یعنی در تمام طول جنگ، شورای امنیت در برابر استفاده از سلاح شیمیایی علیه مردم ایران، مردم سردشت، سربازان ایرانی و مردم عراق در حلبچه سکوت کرد.
ظریف با اشاره به اسناد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) گفت: حتی اسناد سیا نشان میدهد که پس از استفاده عراق از سلاح شیمیایی در حلبچه، رئیس سیا به اعضای این سازمان دستور داده شد این جنایت را به گردن ایران بیندازند. تاریخ در حال تکرار شدن است.
روایت ظریف از اشتباه شخصی خود در سیاست تحریم شورای امنیت
وزیر امور خارجه پیشین ایران در ادامه با اشاره به برخی ازاشتباهات خود در دوران فعالیت دیپلماتیک گفت: من هم جزو کسانی هستم که اشتباه کردهام. وقتی وارد نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد شدم، ۲۲ سال داشتم؛ جوانی که بهتازگی از دانشگاه سانفرانسیسکو مدرک کارشناسی ارشد گرفته بود و برای ادامه تحصیل در دانشگاه کلمبیا به نیویورک آمده بود.
وی افزود: آقای رجایی خراسانی به من گفت که پس از دو سال، شورای امنیت تشکیل جلسه داده و ما دستورالعملی از تهران نداریم که چه باید بکنیم.
ظریف با اشاره به اختلافنظرهای آن زمان درباره ادامه جنگ پس از آزادسازی خرمشهر اظهار کرد: در آن مقطع اختلافنظرهایی وجود داشت. بیانیه نخست امام« ره» این بود که با آزادسازی خرمشهر جنگ پایان پیدا کند، اما برخی دوستان معتقد بودند جنگ باید ادامه یابد.
وی ادامه داد: دستورالعملی از تهران برای ما در ارتباط با جلسه شورای امنیت نیامده بود. آقای رجایی خراسانی من را صدا کرد. روز اول حضورم بود و حتی کتوشلوار هم نداشتم؛ چون نمیدانستم برای حضور در سازمان ملل باید با کتوشلوار رفت. با همان کاپشن دانشجویی به نمایندگی رفته بودم و روز بعد کتوشلوار خریدم.
ظریف گفت: ایشان گفت دستورالعملی از تهران نرسیده و شورای امنیت قرار است تشکیل جلسه دهد. من هم گفتم متنی مینویسم تا بگوییم شورای امنیت دو سال کجا بوده و بر اساس آن، ما شورای امنیت را تحریم میکنیم. منظورم صرفاً تحریم همان یک جلسه بود، اما این تصمیم به سیاست جمهوری اسلامی ایران برای ۶ سال تبدیل شد.
وی با اشاره به اینکه در آن زمان متنی مفصل درباره غیرقانونی بودن اقدام شورای امنیت نوشته بودم، اظهار کرد: در آن متن نوشتم زمانی که سرزمین ما در اشغال بود، شما هیچ تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی نمیدیدید، اما حالا که سرزمین ما از اشغال خارج شده، ناگهان نگران صلح و امنیت بینالمللی شدهاید و جلسه تشکیل دادهاید.
ظریف افزود: این تصمیم برای عبور از آن مرحله اتخاذ شد، اما به سیاست کشور برای ۶ سال بعد تبدیل شد. بنابراین، باید به این مسئله توجه کنیم که تصمیمگیران نیز ممکن است بر اساس تصورات نادرست از پیروزی سریع دچار اشتباه شوند.
هزینه اشتباه قدرتهای بزرگ برای تمام جهان
وزیر امور خارجه پیشین ایران با بیان اینکه اشتباه صدام در حمله به ایران تنها نمونه چنین خطایی نبود، گفت: این اشتباه نه نخستین بار توسط صدام اتفاق افتاد و نه آخرین بار بود. وقتی صدام این اشتباه را مرتکب شد، دود آن به چشم مردم ایران و عراق رفت و وقتی آمریکا این اشتباه را انجام داد، امروز میبینیم دود آن به چشم همه دنیا رفته است.
وی افزود: قیمت سوخت، هزینههای زندگی، تورم و رکود، همه در جهان تحت تأثیر قرار گرفتهاند. تفاوت اشتباه کشورهای بزرگتر با کشورهای کوچکتر در میزان و تعداد قربانیان است؛ قربانیانِ اشتباهات کشورهای بزرگتر بسیار گستردهتر هستند.
تکرار رفتار شورای امنیت در برابر تجاوز به ایران
ظریف با اشاره به عملکرد شورای امنیت در جنگ ایران و عراق و مقایسه آن با شرایط کنونی گفت: سازمانهای بینالمللی نیز تغییر چندانی نکردهاند. همان شورای امنیتی که در برابر تجاوز سکوت کرد، در برابر استفاده از سلاحهای شیمیایی سکوت کرد و گزارشهای دبیرکل را نادیده گرفت، امروز نیز همان رفتار را تکرار میکند.
وی با اشاره به گزارش رسمی دبیرکل سازمان ملل درباره آغاز جنگ ایران و عراق اظهار کرد: افراد مختلف درباره آغاز جنگ اظهارنظرهای متفاوتی کردهاند، اما دوستان ما نباید حرفهای این و آن را باور کنند. گزارش رسمی دبیرکل سازمان ملل میگوید اتفاقات زیادی رخ داده، اما هیچیک از این اتفاقات توجیهکننده حمله گسترده عراق در ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ علیه ایران نیست.
ظریف این گزارش را «قاطع» توصیف کرد و گفت: با این حال، شورای امنیت سازمان ملل متحد همین گزارش را نیز نادیده گرفت.
وی تأکید کرد: قطعنامه ۲۸۱۷ از نظر غیرحقوقی، غیراخلاقی، غیرانسانی و مغایرت با منشور ملل متحد، هیچ تفاوتی با قطعنامه ۴۷۹ ندارد. هر دو از یک جنس هستند. یعنی قدرتهای سلطهگر همچنان همان قدرتها هستند.
وزیر امور خارجه پیشین ایران با بیان اینکه نحوه رفتار کشور باید بر اساس تأمین منافع ملی باشد، گفت: ما نه به صدام علاقهای داشتیم که صلح کردیم نه به دیگران داریم، بلکه در بهترین شرایط باید برای تأمین منافع خود اقدام کنیم.
اگر در مقطعی دست بالا را در جنگ داشتیم، این دلیل نمیشود که تا روز آخر دست بالا را خواهیم داشت
ظریف در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر ضرورت اتکا به توان داخلی اظهار کرد: ما فقط باید بدانیم که روی پای خودمان بایستیم؛ نه در جنگ و نه در صلح کسی از ما دفاع نمیکند. خودمان باید وقتشناس باشیم.
وی گفت: زمان بهسرعت میگذرد. پیروزی امروز میتواند شکست فردا باشد. این سنت خداوند است؛ «وَتِلْکَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ».
ظریف با بیان اینکه زمان در حال عبور است، برای توضیح این مسئله به تحولات قرهباغ اشاره کرد و افزود: یک روز ارمنستان قرهباغ را گرفت و آذربایجان هیچ کاری نمیتوانست انجام دهد، اما ۲۸ سال بعد آذربایجان آن را پس گرفت و نزدیک بود دولت ارمنستان سقوط کند. این قانونی الهی است.
وی ادامه داد: اگر ما امروز در جنگ دست بالا را داریم، همانطور که در مقطع فتح فاو و مجنون دست بالا را در جنگ داشتیم، این دلیل نمیشود که تا روز آخر جنگ نیز دست بالا را خواهیم داشت. این مسئله نیز باید از آموختههای ما از جنگ باشد.
وزیر امور خارجه پیشین ایران گفت: نه در جنگ باید به کسی اطمینان کنیم، نه در دیپلماسی به کسی اطمینان کنیم و نه تصور کنیم شرایط همواره یکسان باقی میماند.
ظریف در پایان با تأکید بر اینکه مردم بزرگترین سرمایه ایران هستند، اظهار کرد: در بهترین شرایط و با تکیه بر بزرگترین سرمایه خودمان، یعنی مردم، باید از بهترین زمان برای خروج از شرایط جنگی استفاده کنیم. مردم در جنگ عراق، در جنگ اخیر و در فاصله ۴۰ ساله میان این دو جنگ نشان دادهاند که بزرگترین سرمایه ما هستند. انشاءالله این اتفاق خواهد افتاد.
۳۱۰۳۱۰
نظرات کاربران