به نقل از ایسنا با توجه به افزایش احتمال گرفتار شدن در آب‌گرفتگی و سیلاب ناشی از بارش‌های شدید، بازنگری در روش‌های مدیریت آب‌های سطحی در کلان‌شهر تهران بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است؛ راهکاری که نه‌تنها می‌تواند خسارات ناشی از روان‌آب‌ها را کاهش دهد بلکه بخشی از نیاز آبی شهر را نیز تأمین نماید. در این راستا، الگوی «شهر اسفنجی» به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین برای مدیریت پایدار آب، بر افزایش ظرفیت جذب، ذخیره‌سازی و استفاده مجدد از آب باران تأکید دارد.

افزایش سطوح نفوذناپذیر، توسعه نامتوازن ساخت‌وساز، کاهش پوشش طبیعی زمین و تخریب مسیرهای طبیعی جریان آب، از جمله عواملی هستند که می‌توانند با افزایش حجم روان‌آب‌ها، خطر وقوع آب‌گرفتگی و سیلاب شهری را تشدید کنند. این موضوع در تهران که با کم‌آبی و خشکسالی‌های پی‌درپی و همچنین بارش‌های شدید دست به گریبان است، لزوم تغییر رویکرد در مدیریت منابع آب را دوچندان می‌کند؛ رویکردی که به‌جای هدایت سریع آب باران به خارج از شهر، بر حفظ، نفوذ و بهره‌برداری اصولی از آن متمرکز باشد.

حسن عباس‌نژاد - مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران - بر لزوم حرکت به سمت الگوی شهر اسفنجی تأکید کرد و گفت: برای تحقق این رویکرد در تهران، شناسایی دقیق حوضه‌های آبریز شهری، حفاظت از آبراهه‌ها و مسیل‌های طبیعی، توسعه زیرساخت‌های سبز و آبی و هماهنگی میان نهادهای مسئول ضرورت دارد و می‌تواند با کاهش روان‌آب‌های مخرب، تقویت نفوذ و ذخیره آب و بهبود بهره‌وری منابع آبی، در ارتقای تاب‌آوری زیست‌محیطی پایتخت نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.

محسن موسوی خوانساری در گفتگو با ایسنا در خصوص تأثیر اجرای طرح شهر اسفنجی بر کنترل و کاهش سیلاب شهری اظهار داشت: این طرح می‌تواند تأثیرات مثبتی داشته باشد. در این رویکرد به‌جای استفاده صرف از سطوح بتونی و آسفالت در معابر، از مصالح نفوذپذیر و کف‌پوش‌های متخلخل بهره گرفته می‌شود تا آب باران به‌جای ورود به زهکش‌های سطحی، در محل خود به زمین نفوذ کرده و امکان تغذیه آبخوان‌ها فراهم گردد.

وی به این نکته اشاره کرد که بتن‌های نفوذپذیر و سنگ‌فرش‌های متخلخل از جمله مصالح موثر در این زمینه هستند و افزود: این طرح در نقاط مختلف جهان پیاده‌سازی شده و به موفقیت‌هایی نیز دست یافته است. در کشور ما نیز در برخی مناطق تهران، نظیر دره فرحزاد، اقداماتی در این زمینه انجام شده است که به نفوذ بهتر آب به زمین و کاهش سرعت جریان رواناب کمک می‌کند.

این کارشناس حوزه آب تأکید کرد که شهر اسفنجی تنها یکی از راهکارهای مدیریت سیلاب محسوب می‌شود و افزود: گزینه‌های متعددی برای کنترل سیلاب در دسترس است. به‌عنوان مثال، می‌توان سازه‌هایی را در سطح شهر و در مسیرهای عبور سیلاب احداث کرد تا بخش‌هایی از آب‌های ناشی از بارش و سیلاب در آن ذخیره شوند.

موسوی توسعه فضای سبز را به‌عنوان یکی دیگر از راهکارهای مؤثر برشمرد و گفت: نفوذپذیر کردن زمین‌های بایر و رهاشده در داخل شهر نیز می‌تواند به افزایش نفوذ آب و کاهش سطح رواناب کمک کند.

این کارشناس حوزه آب همچنین به ضرورت توجه به شرایط اکولوژیک مناطق پایین‌دست اشاره کرده و بیان کرد: نکته کلیدی این است که در فلات مرکزی ایران و شهرهای واقع در این منطقه، تالاب‌هایی در پایین‌دست موجود است که بقای آن‌ها برای ما بسیار حائز اهمیت بوده و باید اکوسیستم این تالاب‌ها در حالت فعالی باقی بماند.

موسوی خوانساری خاطرنشان ساخت: در عین حال که بخشی از سیلاب باید به‌طور مؤثر مدیریت شود، هدایت بخشی از آن به سمت پایین‌دست و تالاب‌ها نیز بسیار مفید خواهد بود. به‌عنوان مثال، در سیلاب اخیر که در آبان‌ماه رخ داد، تالاب بندعلی‌خان در جنوب تهران توانست بخش قابل توجهی از سیلاب را به خود جذب کند و این امر سبب خوشحالی مردم منطقه شد، زیرا این تالاب پس از گذر مدت‌ها توانست جان تازه‌ای بگیرد. بنابراین هدف مدیریت سیلاب نباید صرفاً محدود به جمع‌آوری و کنترل تمام آب در مناطق بالا دست و داخل شهر باشد، بلکه در بسیاری از موارد جریان سیلاب باید به سمت پایین‌دست حرکت کرده و به تالاب‌ها برسد.

این کارشناس منابع آبی با بیان تجربیات کشورهای مختلف در زمینه مدیریت سیلاب گفت: در کشورهای آسیای شرقی، برای جمع‌آوری و ذخیره سیلاب، مخازن زیرزمینی ساخته می‌شود. در این شیوه، بخشی از آب‌های ناشی از سیلاب در مخازنی که در زیر زمین طراحی شده‌اند، ذخیره می‌شود.

موسوی خوانساری در پایان تأکید کرد: در کشور ما نیز باید با توجه به شرایط هر منطقه تصمیم‌گیری شود. نمی‌توان یک دستورالعمل واحد برای همه مناطق در نظر گرفت و گفت که تمامی سیلاب‌ها باید در داخل شهر جمع‌آوری شوند یا اینکه تمام آن‌ها باید به تالاب‌های پایین‌دست هدایت شوند؛ بلکه مدیریت سیلاب باید براساس ویژگی‌های خاص هر منطقه و شرایط ویژه آن انجام گیرد.

انتهای پیام