به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، اگر رهبر انقلاب زنده بودند و کتاب «سخت ولی شیرین» را مطالعه می‌کردند، شاید تقریظی بر آن می‌نوشتند و هم از نویسنده کتاب تجلیل می‌کردند که با نثری روان و جذاب زندگی پرفراز و نشیب یک بانوی رزمنده و ایثارگر را روایت کرده و هم ایثار و رشادت‌های شهناز اشکیان و همسرش سردار مرتضی قربانی را بهانه‌ای برای تجلیل از آنان قرار می‌دادند؛ مثل تقریظ‌هایی که بر «پاییز آمد»، «گلستان یازدهم»، «دختر شینا»، «همسفر آتش و برف» یا «اسم تو مصطفاست» نوشتند.

داستان زندگی شهناز اشکیان فقط به ۳۹۹ صفحه‌ای که توسط فاطمه ولی‌نژاد نوشته شده و نشر مرز و بوم آن را به عنوان سومین جلد از ۱۵ کتاب همسران سرداران دفاع مقدس منتشر کرده، خلاصه نمی‌شود. چون تقریبا هر صفحه‌ای از این کتاب به سبک زندگی جوانانی اختصاص یافته که به عنوان رزمنده و پرستار راهی جبهه شده و بهترین ایام عمر خود را در روزگار جنگ سپری کردند و حالا هر کدام از این خاطرات، درس زندگی برای کسانی است که هر کدام از ایثارگران را الگویی برای خود می‌دانند تا پا جای پای آن مردان الهی و مجاهدان واقعی در تلاقی عشق و جنگ بگذارند.

ولی‌نژاد در مقدمه کتاب نوشت: آنچه در صفحات پیش رو می‌خوانید، تنها قطره‌ای از دریای بی‌انتهای عشق و استقامت و ایثارگری زنان و مردانی است که گمنامی را بیش از هر نام و نشان دیگری می‌پسندند و حالا این قلم، روایتگر چند پرده از زندگی هزار داستان یکی از آن‌ها شده است. خانم زهرا اشکیان که کامش از کودکی با عشق به اهل بیت(ع) برداشته شد و حتی حال و هوایش در دوران مدرسه، راوی شور و حال شیدایی و انقلابی‌اش بود، در آغاز نوجوانی، غیرتمندانه قدم به جبهه کردستان نهاد و تا همین لحظه و هنگام نگارش همین کلمات، همچنان در میدان جهاد عاشقان ایستاده است و به نیابت از همه شهدا و جانبازان و ایثارگران، علمداری می‌کند.

شهناز اشکیان همسر سردار مرتضی قربانی

ایشان که در تمام سال‌های طولانی جنگ، به عنوان امدادگر و ایثارگر در مناطق عملیاتی حضور داشت و جانباز شیمیایی نیز هست، همسر فرمانده بزرگ سپاه پاسداران، سردار مرتضی است که پس از سال‌ها، بخشی از خاطرات لبریز از عشق و احساس و هیجان خود را بیان کرده و کتاب حاضر، حاصل نگارگری روزهای سخت اما شیرین زندگی اوست. (صفحه ۹ و ۱۰)

اشکیان که نخستین دختر خانواده است در دوم اردیبهشت ۱۳۴۵ در اصفهان به دنیا آمد و مدرسه‌ رفتن او و مقابله با بی‌حجابی دختران و معلمان زمان شاه داستانی خواندنی از دوران کودکی اوست. در ۱۵ سالگی، مردانه به امامش لبیک گفت تا راهی جبهه کردستان شود و برای رفتن نیاز به اجازه پدر داشت ولی پدر می‌گفت «ما می‌ریم جبهه که ناموسمون در امان باشه! شما کجا میخواید برید؟» خودش در کتاب اینگونه از آن روزها یاد می‌کند «از همان روزها به مدد قد و قامت درشتم، سنم را هم دو، سه سالی بیشتر می‌گفتم تا بتوانم در هر فعالیتی بازوی نهضت امامم شوم. با عضویت در حزب جمهوری اسلامی و بسیج هر دوره‌ای از خودشناسی و معاد گرفته تا امدادگری و تیراندازی را گذرانده بودم.

وضعیت بیمارستان الله اکبر

یکی از خاطرات این امدادگر در نخستین روزهای حضورش در سنندج اینگونه روایت شده است: محل ماموریت ما، بیمارستان الله اکبر مریوان بود اما عجالتاً باید در سنندج می‌ماندیم. چون جاده‌ها ناامن بود و بدون اسکورت ستون نظامی نمی‌شد راهی مریوان شویم. درمانگاه شهید قاضی سنندج، محل امدادرسانی موقتمان بود تا به مریوان برسیم. همان روز اول، هر آنچه در عمرمان ندیده بودیم، یکجا دیدیم. دقایقی از ساعت ۹ صبح می‌گذشت که غرش جنگنده‌های دشمن و شکستن دیوار صوتی، پرده گوشم را از هم شکافت. اولین روز ماموریت‌مان بود؛ هنوز با شرایط جدید کنار نیامده بودیم و همین بود که تمام تن و بدنمان مثل زمین سنندج زیر بمباران دشمن می‌لرزید. درک این موقعیت جنگی برای ما دختران نوجوان و تازه‌ازشهر رسیده، سخت بود و خبر نداشتیم این هول و واهمه فقط برای سنندج نیست و خدا می‌دانست در خط مقدم جبهه‌ها چه می‌گذرد.

هیاهوی حمله جنگنده‌ها به شهر تمام نشده و تپش قلب‌هایمان آرام نگرفته بود که سیل مجروح به محوطه درمانگاه سرازیر شد. اعتراف می‌کنم که حتی چکیدن خون از بینی کسی، حالم را به هم می‌زد و حالا چشم از حدقه بیرون زده و شکم شکافته و دست و پای بریده را با هم می‌دیدم. ما دخترهای اصفهانی و چند نفری که از تهران و مشهد آمده بودند، بهتمان زده و حتی قدرت پلک‌زدن برایمان نمانده بود. حجم خون جاری شده از پای دختر جوان و روده‌های بیرون زده پیرزن و بدن رنگ خون آن پسر بچه، کابوسی بود که نمی‌شد حتی در خواب دید، چه رسد به بیداری و فریاد مسئول‌مان بود که جانِ رفته را به تن ما بازگرداند: «پس چرا وایسادید نگاه می‌کنید؟»

فرصت فکر کردن برای کسی نمانده بود؛ برای این حجم از مجروح رو به مرگ، باید کاری می‌کردیم و فریادهای او احکاممان را یکی یکی صادر می‌کرد: «بدو، برو سِرم بیار! تو بیا سرِ این تخت رو بگیر! یکی باند بیاره!» دیگر نمی‌فهمیدیم چه می‌کنیم و حتی زمانی برای گریه به پای این همه مصیبت نمانده بود. فقط طول راهروهای بیمارستان را می‌دویدیم بلکه مجروحان، کمتر درد بکشند و اتاق عمل برای زنده ماندن یک نفر هم که شده، زودتر خالی شود. پس از حدود ۱۸ ساعت بدون ذره‌ای استراحت یا حتی یک قطره آب و یک لقمه غذا، ساعت ۴ صبح بود که سرانجام فرصت چند لحظه نشستن پیدا کردیم. دیگر جانی به تنمان نمانده بود. دیدن این همه زخم و جراحت و خون بر بدن بی‌گناه این مردم، برای کشتنمان کافی بود و خبر نداشتیم چه جنایتکارانی در کمین این شهر نشسته‌اند که تازه این اول مصیبت سنندج بود. (۳۶ و ۳۷)

نخستین و آخرین بازدید خواهران از مناطق عملیاتی

یکی از حکایت‌های خواندنی این دختر شجاع و نترس، بازدید از مناطق عملیاتی بود که پس از عملیات محمد رسول الله(ص) عازم مناطق جنگی شدند ولی نه او و نه سایر امدادگرانی که به منطقه آمده بودند نمی‌خواستند اتوی چادرهایشان خراب شود و هیچ‌کدام راضی نبودند که برای در امان‌ماندن از شلیک‌های توپخانه دشمن بر روی زمین برفی بخوابند و این دیدار، نخستین و آخرین باری بود که خانم ها را به مناطق عملیاتی بردند تا مبادا خط اتوی لباسشان خراب شود. (صفحه۵۱)

یکی دیگر از داستان‌های این بانوی امدادگر، جا ماندن وی از خودروی امداد در یکی از روستاهای اطراف مریوان است و بلایی که کومله بر سر پایش آورد، خواندنی است. خودش این گونه تعریف کرد که از لابه لای حرف‌های اهالی روستا متوجه شده که کومله با سرنیزه و به طمع این طعمه، علوفه را شخم می‌زدند و همین سرنیزه، پوست و گوشت پایش را شکافته و قدرت ضربه به قدری بود که حتی استخوان ساقش شکسته بود. او از هجوم درد، توان تکان خوردن نداشت و همچنان شرح جنایت کومله را می‌شنیده که پیش از رفتن، انبار غلات و آذوقه مردم را به انتقام پنهان کردن او، غارت کرده و تهدید کرده بودند راحتشان نخواهند گذاشت. زمانی که این خبر به گوش سردار متوسلیان رسید، دستور داده بود که هر طور شده باید این خواهر بسیحی، سالم به مریوان بازگردانده شود.

ازدواج در واویلای جنگ

اگرچه مرتضی قربانی پسرعموی مادرش و همسایه آنها بود ولی خانم اشکیان به خاطر جبهه و جنگ توجهی به ازدواج نداشت تا این که سردار علی فضلی در منطقه، واسطه خیر شده و این ازدواج سر می‌گیرد. اشکیان می‌گوید: انگار سرنوشتم در دل همین واویلای جنگ گام به گام رقم می‌خورد و در همان روزها، عملیات بزرگ بیت‌المقدس آغاز شد و ما راهی بیمارستان شرکت نفت آبادان شدیم. بیش از هفت ماه از شکستن حصر آبادان می گذشت و باز به خاطر فاصله کمی که با خط مقدم داشت، بی وقفه هدف توپخانه و بمباران دشمن بود و چیزی از میدان جنگ کم نداشت. شهر به طور کامل تخلیه شده بود. صدای آژیر آمبولانس‌ها و وضعیت قرمز و غرش جنگنده‌ها، لحظه‌ای قطع نمی‌شد و ما باید در این سمفونی وحشتناک مرگ، برای زنده‌ماندن جوانانمان از جان می‌گذشتیم. (صفحه ۹۵)

فاطمه ولی‌نژاد نویسنده کتاب سخت ولی شیرین

از دوران نامزدی و روزهای شیرین عقد می‌گذریم! و اشاره‌ای به خرید عروسی‌اش می‌کنیم که اشکیان این‌گونه تعریف کرد: نخستین بار بود با نگاه باز و روشنش به این عالم روبه‌رو می شدم. شرم و حیا به ویژه از طرف من باعث می‌شد کمتر با هم صحبت کنیم. اگر او هم پیش‌قدم می‌شد جدیت و خجالت من، چندان مجالی برای هم‌صحبتی نمی‌داد و با این حال تاکید داشت لباس عروس و لوازم آرایش و سایر وسایل را تمام و کمال تهیه کنیم. من همچنان در حال و هوای جهاد و شهادت می‌خواستم از هر آنچه زینت دنیا بود، چشم‌پوشی کنم و او می‌خواست برای عروسش سنگ تمام بگذارد و از هر چیزی بهترینش را برایم می‌خرید. (صفحه ۹۹)

آغاز زندگی و میدان مسابقه برای شهادت

شروع زندگی این زوج و رفتن به آشیانه‌ خوشبختی آنها هم خواندنی است: منزل نوعروسانه‌ام خارج از شهر اهواز و بخشی از ساختمان تدارکات لشکر بود که با یک موکت فرش شده بود و با همان گاز رومیزی و چند دست ظرف و ظروف و یک یخچال کوچک مجهز شد. دو اتاق در انتهای سالن تدارکات با نئوپان، از بقیه ساختمان جدا شده بود و در همان لحظه ورود، از مارمولک‌های بزرگی که به سقف چسبیده بودند، دلم از ترس تکان خورد. باوم نمی‌شد شب با این همه مارمولک یک‌جا بخوابم و وقتی «نور علی نور» شد که اولین صبح زندگی مشترکمان با یک شوک بزرگ شروع شد. مرتضی با یک جمله به سمت در رفت: «خب خانمم من دارم می‌رم.»

نمی فهمیدم چه می‌گوید و من باید اینجا چه کنم؟ چهار کیلومتر خارج از شهر اهواز بودم و تا چشم کار می‌کرد فقط انبوه گندمزار پیدا بود. باید تنها در سالن تدارکات می‌ماندم با چند نفر از افراد لشکر، بدون هیچ همدم و همسایه و مغازه‌ای، با این همه جانور مشمئزکننده که به سقف خانه چسبیده و همسری که حتی یک روز هم کنارم نمانده و عازم خط مقدم شده بود. او رفت و من ماندم و بهت غمگینی که به دلم چنگ می‌زد. مدام با خودم می‌گفتم: «اون همه عجله برای ازدواج چی بود؟ این گذاشتن و رفتن چیه؟» (صفحه ۱۰۳)

شاید بتوان زندگی همسر این فرمانده دفاع مقدس را تا زمان ازدواج در این چند جمله خلاصه کرد: « حقیقت این بود که من از پشت میز مدرسه به میدان جنگ رفته و پس از چند ماه لمس تیر و ترکش و زندگی با مرگ، مردی از دیار جبهه به خواستگاری‌ام آمده و در کمتر از یک هفته، مَحرمش شده بودم و این همه تغییر، به این سادگی‌ها قابل پذیرش نبود. هنوز از حضور همسرم حیا می‌کردم و همچنان همه معنای زندگی را در جبهه و جهاد و شهادت می‌دیدم. غرش هواپیماها و تگرگ بمب و خمپاره روی سرمان بود و حجله شهدا یکی پس از دیگری سرِ هر کوچه عیان می‌شد و چطور می‌توانستم در این میدان مسابقه برای شهادت و با این همه حجاب حیا که دورم پیچیده بود، به یک هم‌نشینی رویایی با همسرم فکر کنم؟ (صفحه ۱۲۰)

مشکلات خانه‌به‌دوشی خانواده قربانی از این استان مرزی به استانی دیگر یا سکونت در مناطق جنگی، داستان‌های خواندنی این کتاب است که تقریبا در هر فصل آمده ولی تصور کنید با این همه مشکلات، دختری داشته باشند که همیشه گریه می‌کند و به قول خانم اشکیان «ناآرامی‌های دخترم شب و روزم را به هم دوخته بود.» او درباره تولد اولین فرزندش در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۲ نوشت: دلم می‌خواست هنگام تولد اولین فرزندم (مرتضی) کنارم باشد... از همان روزهای نخست بارداری با هم عهد بسته بودیم که اگر پسر باشد، نامش را حسین بگذاریم و اگر دختر شد، زینب و حالا زینب با یک دنیا زیبایی در آغوشم آرام گرفته بود. فرشته‌ای با چشمانی درشت و رنگی و موهای پرپشت مشکی که انگار خدا به پاداش دریای ترس و وحشت و رنجی که در بارداری غرقم کرده بود، این پری را به ما هدیه داده بود که حتی دل‌کندن از تماشای صورت ماهش سخت بود و مانده بودم پدرش با چه دلی می‌خواهد او را بگذارد و برود. (صفحه ۱۵۷)

ترسناک‌ترین شب خانم اشکیان

قطع برق محل سکونت فرماندهان تیپ لشکر پنج نصر همچون سردار شوق، سردار قالیباف، سردار کاظم حسینی و سردار عظیمی در آن گرمای سوزان تابستان در اهواز توسط منافقین یکی از خاطرات خواندنی خانم اشکیان است که این توطئه منافقین باعث گرمازدگی و بیماری خانواده‌های آنان شده بود یا حمله گرگ‌ها در یک شب برفی در راه اصفهان به قدری وحشتناک بود که خانم اشکیان می‌گوید هیچ شبی در عمرش به این اندازه نترسیده بود. چون بیش از سه ساعت در محاصره گرگ‌ها در داخل خودرو گرفتار بودند تا بالاخره آقامرتضی با نیروی کمکی از یکی از روستاها به فریادشان می‌رسند.

حمد شفای همسر

محشر شب‌های شهرک شهید بهشتی که از معرکه خط مقدم هم بدتر بود، حکایت دیگری از این بانوی فداکار است یا آن شبی که آقامرتضی از خواب پریده و تصور کرده بود که در خط مقدم است و عراقی‌ها حمله کرده‌اند. بارها خانم اشکیان دچار بیماری شده بود ولی شاید آن ایامی را که به شدت بیمار بوده و همسرش باید هرچه سریعتر خودش را به جبهه می‌رسانده را فراموش نکند که آقامرتضی فقط یک سوره حمد به نیت شفای همسرش به کتری آب خوانده و به منطقه رفته و همان قرصی که سردار قربانی به همسرش داده و سوره حمدی که خوانده باعث بهبودی او شده باشد.

خانم اشکیان یک روز هم به درمانگاه حضرت ولی عصر(عج) در اهواز رفت تا دندانش را بکشد و همان زمان دشمن بعثی، مخازن نفتی و شهرک بهشتی را بمباران کرد و دندانپزشک لحظه بمباران، دندان کشیده اشکیان را رها کرد و جان خود را نجات داد و مصیبت این دندان تا مدت‌ها بلای جان او شده بود.

روایت پدر همسر قربانی هم از روایت‌های خانواده اشکیان است که که وقتی دشمن از سلاح شیمیایی استفاده کرد، پدر خانم اشکیان ماسک خود را به یکی از رزمندگان داده و خودش شیمیایی شده بود و دخترش مثل شمع دو ماه به دور پدر چرخیده و از او پرستاری کرد تا بهبود یافت؛ هرچند پزشکان از او قطع امید کرده بودند.

روایت برادرش مرتضی هم خواندنی است که به خواهر می‌گوید «من نزدیک بود شهید بشم، الان باید خوشحال باشی که فقط دستم قطع شده. می‌دونی چند نفر شهید شدن؟ حالا که من سُر و مُر و گنده جلوتم!» یا برادر دیگرش، رحیم که وقتی مرحوم آیت‌الله مشکینی علت حضورش در جبهه را از او جویا می‌شود، می‌گوید که «ما پنج تا برادر هستیم، من اومدم خمس برادرهام باشم و در راه خدا شهید بشم.» و بالاخره شهید هم می‌شود.

یکی از ماموریت‌های خانم اشکیان این بود که خبر شهادت بعضی از فرماندهان را به همسران آنان بدهد؛ کاری سخت و تلخ که خاطره آن فراموش‌نشدنی است. او که مدتی با خانواده حسن انجیدنی فرمانده تیپ امام موسی کاظم(ع) از لشکر پنج نصر همسایه بود، مجبور شد خبر اسارت این سردار را به همسرش برساند که در سال ۶۲ در عملیات خیبر به اسارت دشمن درآمد و در سال ۶۹ به وطن بازگشت.

شاید بتوان روایت‌هایی که خانم اشکیان در این کتاب از شهدای دفاع مقدس تعریف می‌کند را در کتاب‌هایی کوچک به چاپ سپرد؛ مثل ضمانت سردار شوشتری جانشین آقامرتضی در لشکر پنج نصر که واسطه شده بود تا خانم اشکیان همسرش را ببخشد که چهار ساعت در بیابان و زیر باد و باران او را تنها گذاشته و رفته بود. چرا که وقتی قربانی وارد پادگان شد، آنقدر درگیر کار شد که کلا فراموش کرده بود که همسرش خارج از پادگان و در بیابان چشم به راه اوست.

چرخ و فلک‌بازی فرماندهان

یکی دیگر از روایت‌های خواندنی کتاب «شیرین ولی سخت» داستان چرخ و فلک‌بازی فرماندهانی است که با دستور سردار قربانی مجبور می‌شوند به همراه خانواده سوار بر چرخ و فلک‌های شهر بازی مشهد شوند: دیدار خانواده‌های شهدا و مجروحان که به پایان رسید، عازم مشهد شدیم. یکی، دو روز اول تمام وقتمان در حرم امام رئوف سپری شد. پس از این همه دغدغه و دلهره، سخت تشنه زیارت بودیم و روز سوم آقا مرتضی غافلگیرمان کرد. پیشنهاد داد بچه‌ها را به شهر بازی ببریم اما این مردها تازه از خط مقدم بازگشته و خاطرات خاکریز و زخم و خون همرزمانشان هنوز در خیالشان غوغا می‌کرد. همه طفره رفتند و یکی با صدای گرفته نظر داد «خب یه نفر داوطلب بشه بچه‌ها رو ببره شهربازی، بقیه بریم حرم.»

پیشنهادش شاهد حال و روزی بود که هنوز در جبهه‌ها جا مانده و آقا مرتضی در جایگاه فرمانده می‌خواست زندگی خانواده‌های رزمندگانش با دیگر مردم عادی تفاوتی نداشته باشد که با قاطعیت تکلیف را مشخص کرد «یعنی چی؟ خب همگی با هم می‌ریم شهربازی. پدرها خودشون باید بچه‌هاشون رو ببرن!» همه دور هم ایستاده بودیم. از نگاه تک‌تکمان تعجب می‌چکید و هر کدام از مردها به نوبت شروع کردند:

- آخه حاج آقا ما تازه از جبهه اومدیم...

- این همه بچه‌های مردم شهید شدن...

- ما رومون نمی‌شه بریم شهربازی وقتی اینقدر جوونامون شهید شدن...

به حرف‌های همه با آرامش گوش می‌داد و انگار جواب تمام این جملات در جیب درایت فرماندهی‌اش بود که با لحنی مطمئن و کلماتی شمرده شروع کرد: «خب ما هم رفتیم برای شهادت، ولی قسمت نشد. اونا به آرزوشون رسیدن خوش به سعادتشون! آرزوی ما هم هست، حالا ببینیم کِی قسمت می‌شه شهید بشیم ولی تا وقتی شهادت روزی‌مون بشه باید زندگی کنیم.» سپس به چشمانشان دقیق شد و پرسید «حالا چون شماها شهید نشدید، زن و بچه‌هاتون باید حسرت به دل بمونن؟ تو هیچ کاری نباید افراط کنید. باید زندگی کنید. ما هم هر وقت روزی‌مون شد شهید می‌شیم. خانواده‌های شما که دیگه نباید حسرت نشستن کنار پدر، رو دلشون بمونه».

هیچ‌کدام خبر نداشتیم شهادت‌نامه تمام این جوانان یک‌به‌یک امضا شده است و شاید این سفر، آخرین کنار هم بودن‌های این مردان عاشق و خانواده‌هایشان بود؛ سردار عسکری یکی، دو ماه بعد در ۱۰ تیر ۱۳۶۵ شهید شد. سردار شیر سوار در سوم دی ۱۳۶۵ در هفت‌تپه و گردان ویژه شهدا به شهادت رسید. سرداران نوبخت و طوسی در ۱۸ فروردین ۱۳۶۶ در شلمچه شهید شدند و تا سال‌ها حتی پیکرشان پیدا نشد. سردار حاج‌بصیر هم در دوم اردیبهشت ۱۳۶۶ در عملیات کربلای ۱۰ در منطقه ماوت به شهادت رسید.

آن روز آقا مرتضی موفق شد با همین چند کلمه، همه را قانع کند که به اتفاق هم راهی شهربازی شدیم. ابتدا گشت و گذار در باغ وحش و بعد نوبت شهربازی بود و نمی‌دانستیم غافلگیری اصلی همین جاست. پای چرخ و فلک ایستاد و با نشاطی که همیشه در لحن و کلامش پیدا بود، پیشنهاد داد: «هر خانواده برن یه کابین سوار بشن.» تا همین جا هم به اجبار آمده بودند و چرخ و فلک، دیگر به خرجشان نمی‌رفت. صدای همه به اعتراض بلند شد. هیچ‌کدام روی سوار شدن نداشتند و آقامرتضی جواب جبهه‌بندی‌شان را با جدیت داد: «این یه دستوره! همه باید سوار بشن! هر خانواده یه کابین.»

از چهره همه نارضایتی فریاد می‌زد و چاره‌ای جز اطاعت از فرمانده نمانده بود. خانواده‌ها یکی‌یکی سوار شدند. نوبت به کابین ما که رسید، آقامرتضی من و زینب را سوار کرد و همین که صادق را در آغوشم می‌نشاند، با لبخندی مهربان سفارش کرد: «مراقب بچه باش.» زنجیر کابین را محکم بست و من با تعجب پرسیدم: «مگه خودتون نمیاید؟» مطمئن شد زنجیر به خوبی قفل شده باشد، با اشاره سر پاسخم را داد و من متحیرتر دوباره پاپیچش شدم: «شما همه را سوار کردید، حالا خودتون نمیاید؟» می‌دیدم دلش می‌خواهد کنار همسر و فرزندانش باشد، اما فرماندهی، هزار نکته باریک‌تر از مو لازم داشت که به نرمی پاسخم را داد: «من فرمانده‌شون هستم؛ درست نیست تو این موقعیت جنگ سوار چرخ و فلک بشم، اما اونا باید بدونن که به وقتش بجنگند، به وقتش هم کنار خانواده‌هاشون باشن.» (۲۵۶ تا ۲۵۸)

از جهاد خودکفایی تا چند مدال طلا

جنگ هشت ساله به پایان رسید و همه به زندگی خود برگشتند ولی سردارانی مثل قربانی و همسرش همچنان خود را در سنگر دفاع می‌دیدند. همین تفکر بود که او را بعد از جنگ مشغول جهاد خودکفایی در بحث دامداری و کشاورزی و مرغداری در کرمانشاه و بعدها در اصفهان کرد و برای ایثارگران صندوق قرض‌الحسنه راه انداخت. سردار قربانی در زمان آزادی اسرای دفاع مقدس مسئول تبادل اسیران بود و از نیروهای بعثی شنیده بود که صدام برای سرش جایزه تعیین کرده بود.

مرتضی علاوه بر فرماندهی سپاه چهارم بعثت و فرماندهی قرارگاه نجف، فرمانده لشکر بدر هم بود؛ لشکری که از مبارزان عراقی تشکیل شده بود و همین مساله به همسایگی خانواده با ابومهدی المهندس منجر شده بود. قربانی که فرمانده لشکر ۱۴ امام حسین(ع) و وارث شهید خرازی شده بود، بخش فرهنگی را در لشکر ایجاد کرد و دوره‌هایی بسیاری برگزار کرد؛ از دوره‌های عقیدتی و حفظ قرآن و شرح نهج البلاغه تا کلاس‌های تیراندازی، شنا، تنیس، بسکتبال و والیبال. برگزاری برنامه‌های فرهنگی و ورزشی باعث شد تا اشکیان هم در دانشگاه قبول شود و در رشته تیراندازی هم به مقام قهرمانی کشور رسید و چند مدال طلا گرفت.

قربانی در سال‌های پس از جنگ در شهرک شهید دقایقی در شرق تهران سکونت گزید و همسایه‌هایی مثل سرداران محسن رضایی، علی فضلی، قاسم سلیمانی، احمد کاظمی و حسن طهرانی‌مقدم و غلامعلی رشید پیدا کرد که هر کدام از این خانواده‌ها خاطراتی را از خود به یادگار گذاشتند.

پس از این که سردار قربانی در سال ۱۳۷۸ موزه ستاد کل نیروهای مسلح را تاسیس کرد و طرح اولیه ۵۶ پروژه را به همراه دیگر فرماندهان در راستای حفظ و صیانت از آثار و افتخارات دفاع مقدس نوشتند، خانم اشکیان هم مسئولیت معاونت استان‌های سازمان مشارکت زنان را به عهده گرفت تا اطلاعات تمامی زنان از سال ۱۳۴۲ و از دوران طاغوت و زندان‌های ساواک تا سال‌های دفاع مقدس را جمع‌آوری کند.

تا این اواخر خانم اشکیان خبر نداشت زمانی که به همراه دیگر امدادگران و پرستاران به مجروحان رسیدگی می‌کرده و لباس‌های آنان را می شسته، دچار عارضه شیمیایی شده است. آن‌ها نمی‌دانستند که باید لباس‌های مجروحان شیمیایی را از بین ببرند نه این که در رخت‌شورخانه اهواز با دست بشویند و زمانی هم که دست‌هایشان زخم می‌شد، تصور می‌کردند که به خاطر مواد شوینده است درحالی که سال‌ها بعد گاز خردل ریه او را سوزانده و گاز تاول‌زا هم بسیاری از منافذ ریه او را بسته بود به گونه‌ای که دکتر به او گفته بود که ۵۰ درصد از ریه‌اش درگیر شده است.