تینا مزدکی_محققان با بررسی ساختارهای میکروسکوپی مربوط به ماهی «مکنده آبی» در رودخانه میسوری ایالات متحده، توانستند به این نتیجه برسند که این نوع می‌تواند عمری تا ۱۳۰ سال داشته باشد. این عدد به وضوح بیش از سه برابر تخمین‌های قبلی بوده و برخی از این ماهیان هنوز زنده‌اند و در پایان قرن نوزدهم به دنیا آمده‌اند.

  • ماهی مکنده آبی (Cycleptus elongatus) امکان دارد که تا ۱۳۰ سال عمر کند، در حالی که پیشتر برآورد می‌شد که طول عمر این گونه حدود ۴۰ سال باشد.
  • برخی از ماهی‌هایی که اکنون وجود دارند، در اواخر قرن نوزدهم، در زمانی که مونتانا به ایالت تبدیل شد، متولد شده‌اند.
  • محققان از طریق شمارش لایه‌های سالانه گوش‌سنگ و همچنین روش تاریخ‌گذاری رادیوکربن ناشی از آزمایش‌های هسته‌ای، سن این ماهی‌ها را تأیید کردند.
  • این نوع چهارمین ماهی از خانواده مکنده‌هاست که عمرش برای بیش از ۱۰۰ سال، به‌طور علمی تأیید شده است.
  • ماهی مکنده آبی در ۲۳ ایالت آمریکا یافت می‌شود، اما در ۲۲ ایالت به عنوان گونه‌ای در معرض خطر یا آسیب‌پذیر شناخته شده است.
  • سدهای بزرگ و تکه‌تکه شدن زیستگاه‌های رودخانه‌ای ممکن است از دلایل اصلی کاهش زادآوری و ورود ماهی‌های جوان به جمعیت این گونه باشند.

فاش شدن راز عمر طولانی ماهی از طریق گوش‌سنگ‌های میکروسکوپی

محققان دانشگاه مینه‌سوتا و همکارانشان در ایالت مونتانا، با بررسی جمعیت ماهی‌های مکنده آبی در بخش بالادست رودخانه میسوری، به یافته‌های شگفت‌انگیزی دست یافتند. تحقیقاتی که انجام شد، نشان داد که این ماهی می‌تواند تا ۱۳۰ سال به زندگی ادامه دهد؛ در حالی که برآوردهای قبلی، طول عمر آن را حداکثر ۴۰ سال تخمین می‌زدند.

این گروه تحقیقاتی بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ نزدیک به ۵۰ نمونه از این ماهی‌ها را جمع‌آوری و مورد بررسی قرار دادند. هدف اصلی آن‌ها مشخص کردن دقیق سن ماهی‌ها، شناسایی ساختار سنی جمعیت و بررسی روند زادآوری این گونه بود.

برای تعیین سن ماهی‌ها، محققان ساختارهای کوچکی به نام «گوش‌سنگ» یا اتولیت را از داخل جمجمه این ماهی‌ها استخراج می‌کنند. این ساختارهای سنگ‌مانند به طور مستمر در طول عمر ماهی رشد کرده و هر سال یک لایه جدید به آن‌ها اضافه می‌شود. محققان با آماده‌سازی و مشاهده این لایه‌ها زیر میکروسکوپ، مشابه با حلقه‌های رشد درختان، قادر به تخمین سن ماهی هستند.

تقریبا ۹۷ درصد گونه‌های ماهی دارای گوش‌سنگ هستند. با این حال، گوش‌سنگ‌های ماهی مکنده آبی بسیار ریز هستند و نیاز به روش‌های تخصصی برای تجزیه و تحلیل دقیق آن‌ها وجود دارد.

الک لَکمن، پژوهشگر علوم شیلات دانشگاه مینه‌سوتا و یکی از محققان اصلی این مطالعه، توضیح داد که پس از کشف سن‌های بسیار بالاتر از تخمین‌های قبلی، نیاز به شواهد مستقل برای تأیید نتایج خود داشتند.

مدارک هسته‌ای چگونه سن ماهی‌ها را تأیید کردند؟

به منظور اطمینان از صحت محاسبه لایه‌های گوش‌سنگ، محققان از روش تاریخ‌گذاری رادیوکربن که ناشی از آزمایش‌های هسته‌ای می‌باشد، بهره‌برداری کردند. این روش بر تغییر سطح کربن رادیواکتیو در جو به دنبال آزمایشات گسترده بمب‌های هسته‌ای در میانه قرن بیستم تکیه دارد.

آزمایش‌های هسته‌ای در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰ سبب افزایش بیش از دو برابری میزان رادیوکربن در جو شدند. این تغییر ناگهانی در بدن موجوداتی که در آن زمان زندگی می‌کردند، آثار مشهودی بر جای گذاشت.

دانشمندان با اندازه‌گیری این نشانه‌ها در لایه‌های گوش‌سنگ و مقایسه آن با سن تخمینی ماهی‌ها، توانستند دقت روش شمارش لایه‌ها را ارزیابی کنند.

لکمن گفت تاریخ‌گذاری رادیوکربن ناشی از آزمایش‌های هسته‌ای یکی از معتبرترین روش‌ها برای تأیید سن جانداران با عمر بسیار طولانی به شمار می‌رود. در این پژوهش، شمارش لایه‌های گوش‌سنگ سن اولیه را مشخص کرد و داده‌های رادیوکربن آن را تأیید نمود.

ماهی مکنده آبی به جمع ماهیان صد ساله پیوست

این کشف جدید، ماهی مکنده آبی را به چهارمین گونه از خانواده ماهی‌های مکنده تبدیل می‌کند که عمر بیش از ۱۰۰ سال آن به‌صورت علمی تأیید شده است. سه گونه دیگر شامل ماهی بوفالوی دهان‌بزرگ، بوفالوی دهان‌کوچک و بوفالوی سیاه هستند.

تحقیقات پیشین همین گروه نیز در سال‌های اخیر نشان داده بود که برخی ماهی‌های آب شیرین، برخلاف تصورات قبلی، ممکن است بیش از یک قرن زندگی کنند. مطالعات مربوط به ماهی بوفالوی دهان‌بزرگ که در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۴ و نیز بررسی‌های بعدی درباره موفقیت زادآوری این گونه‌ها در داکوتای شمالی و کانادا انجام شده، بخشی از این تحقیقات بوده است.

اکنون، ماهی مکنده آبی به عنوان یکی از قدیمی‌ترین مهره‌داران زنده در آمریکای شمالی شناخته می‌شود.

لوک هولمکویست، زیست‌شناس شیلات رودخانه میسوری در اداره ماهی‌ها، حیات‌وحش و پارک‌های مونتانا، در توضیح قدمت این ماهی‌ها، به تاریخ تأسیس ایالت اشاره کرده است. برخی از قدیمی‌ترین نمونه‌های شناسایی‌شده تنها در فاصله دو سال پس از تبدیل مونتانا به ایالت متولد شده‌اند، یعنی در زمان نزدیک به آغاز عصر خودرو و حدود ۲۰ سال پیش از غرق شدن کشتی تایتانیک.

سدها و کاهش زادآوری، تهدیدی برای آینده این گونه

با وجود عمر طولانی غیرقابل تصور، وضعیت جمعیتی ماهی مکنده آبی نگران‌کننده به نظر می‌رسد. این گونه در ۲۳ ایالت آمریکا، از جمله مونتانا و مینه‌سوتا، بومی است، اما در ۲۲ ایالت به عنوان گونه‌ای در معرض خطر یا آسیب‌پذیر طبقه‌بندی شده است.

داده‌های جمعیتی مونتانا در طی سه دهه گذشته نشان می‌دهد که تعداد ماهی‌های جوان که به جمعیت اضافه می‌شوند، به شکل چشمگیری کاهش یافته است. این وضعیت می‌تواند نشانه‌ای از مشکل در روند زادآوری و عدم جایگزینی نسل‌های پیر باشد.

محققان بر این باورند که ساخت سدهای بزرگ و قطعه‌قطعه شدن زیستگاه‌های رودخانه‌ای، می‌تواند در عملکرد ناموفق زادآوری این ماهی‌ها تأثیر داشته باشد. سدها با ایجاد موانع در مسیر رودخانه، ارتباط میان بخش‌های مختلف زیستگاه را مختل کرده و ممکن است شرایط لازم برای تکثیر و رشد نسل‌های جدید را از میان ببرند.

اهمیت این کشف تنها به ثبت سنگین یک رکورد در طول عمر ماهی محدود نمی‌شود. شناخت دقیق سن و ساختار جمعیتی گونه‌هایی مانند مکنده آبی به دانشمندان این امکان را می‌دهد تا روند کاهش جمعیت آن‌ها را بهتر ارزیابی کرده و برای حفاظت از زیستگاه‌هایشان اقداماتی مؤثر اتخاذ کنند.

منبع: Phys

۲۲۷۳۲۳