به گزارش ایسنا به نقل از علم خوان، هرچند بیماری پارکینسون عمدتاً به واسطه اختلالات حرکتی شناخته میشود، اما شواهد علمی نشان دهنده تأثیر این بیماری بر مجموعهای وسیع از شبکههای مغزی است. در این راستا، محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران در تحقیقات خود به بررسی دادههای تصویربرداری مغزی در طول زمان پرداخته و به تحلیل تغییرات در مسیرهای ارتباطی مغز و همچنین شاخصهای مربوط به سامانه دفع مواد زائد مغزی در مبتلایان به این بیماری پرداختهاند.
نتایج این تحقیق نشان میدهد که شاخصی با نام DTI-ALPS در بیماران مبتلا به پارکینسون به مرور زمان کاهش مییابد، در حالی که این شاخص در افراد سالم تقریباً ثابت باقی میماند. همچنین مشخص شد که مقادیر پایینتر این شاخص با شدت بیشتر علائم حرکتی و اختلال رفتار خواب REM مرتبط است.
مغز برای حفظ کارکرد طبیعی خود نیاز دارد که مواد زائد ناشی از فعالیت سلولهای عصبی را دفع کند. یکی از سیستمهای شناخته شده در این زمینه، سامانه گلیمفاتیک (Glymphatic System) است که با همکاری مایع مغزینخاعی و فضاهای اطراف عروق خونی، به انتقال و پاکسازی مواد زاید از بافت مغز یاری میرساند. اختلال در این فرایند ممکن است به تجمع مواد غیرطبیعی در مغز منجر شود؛ موضوعی که در بررسی بیماریهای تحلیلبرنده عصبی نظیر پارکینسون برای پژوهشگران حائز اهمیت است.
در بیماری پارکینسون، تجمع غیرطبیعی پروتئین آلفا-سینوکلئین در سلولهای عصبی یکی از ویژگیهای کلیدی به شمار میآید. لذا، تحلیل مسیرهای مرتبط با پاکسازی مغز میتواند به درک بهتر مکانیسمهای زیستی این بیماری کمک شایانی کند.
در این مطالعه، محققان برای ارزیابی تغییرات مرتبط با فضاهای اطراف عروق مغزی از شاخص DTI-ALPS بهره گرفتند. این شاخص از طریق تکنیک تصویربرداری تانسور انتشار (Diffusion Tensor Imaging یا DTI) محاسبه میشود. این روش با بررسی نحوه حرکت مولکولهای آب در بافت مغز، اطلاعاتی در مورد خصوصیات ریزساختاری و جهت انتشار آب فراهم میآورد. شاخص ALPS نیز با اندازهگیری انتشار آب در راستاهای مشخص در کنار عروق مغزی، اطلاعات غیرمستقیمی در مورد ویژگیهای انتشار آب در فضاهای اطراف عروق ارائه میدهد. البته این شاخص بهطور مستقیم میزان پاکسازی مواد زائد از مغز را اندازهگیری نمیکند، بلکه به عنوان یک نشانگر تصویربرداری و غیرمستقیم برای تحلیل تغییرات مرتبط با مسیرهای اطراف عروق قلمداد میشود.
محققان در این مطالعه اقدام به بررسی دادههای تصویربرداری مغزی مرتبط با سه پروژه تحقیقاتی بینالمللی شامل ابتکار نشانگرهای پیشرفت بیماری پارکینسون (PPMI)، مطالعه پیری مغز هاروارد (HABS) و ابتکار تصویربرداری عصبی بیماری آلزایمر (ADNI) کردند. آنها با بهرهگیری از مدلهای آماری طولی، تغییرات شاخص DTI-ALPS و ارتباط آن با شبکههای ارتباطی مغز و وضعیت بالینی بیماران را ارزیابی نمودند. همچنین با تحلیل شبکههای ساختاری مغز (Structural Connectome)، تغییرات ارتباطات میان نواحی مختلف مغز را در طول زمان بررسی کردند.
یکی از نتایج کلیدی این تحقیق، کاهش معنادار شاخص DTI-ALPS در افراد مبتلا به پارکینسون طی زمان بود؛ در حالی که این شاخص در گروههای سالم تقریباً ثابت ماند. بر اساس نتایج آماری این مطالعه، تفاوت روند تغییرات بین دو گروه بهطور معنیداری مشهود بود (β = -0.032، p کمتر از ۰٫۰۰۱). این یافته نشان میدهد که تغییرات مشاهدهشده نمیتواند صرفاً ناشی از افزایش سن باشد و میتواند با فرآیندهای زیستی مرتبط با بیماری پارکینسون در ارتباط باشد. همچنین محققان متوجه شدند که مقادیر پایینتر شاخص ALPS با شدت بیشتر علائم حرکتی در بیماران ارتباط دارد و این شاخص همچنین با شدت بیشتر اختلال رفتار خواب REM نیز نسبت دارد.
اختلال رفتار خواب REM به حالتی اطلاق میشود که در آن فرد در حین خواب، حرکات متناسب با محتوای خوابهایش انجام میدهد. این اختلال ممکن است سالها پیش از ظهور علائم حرکتی پارکینسون در برخی افراد، بروز کند.
تحلیل شبکههای ساختاری مغز نشان داد که بروز تغییرات در طول زمان، باعث کاهش ارتباطات در میان برخی نواحی مغزی و افزایش آن در برخی مسیرهای دیگر میشود. بر اساس نتایج تحلیلهای انجام شده، ارتباطات در شبکه حالت پیشفرض مغز (Default Mode Network) که در تفکر درونی و یادآوری نقشی اساسی دارد، به تدریج کاهش مییابد. کاهش ارتباطات در شبکه حسیـحرکتی (Somatomotor Network) که در کنترل و هماهنگی حرکات بدن نقش دارد و همچنین در برخی شبکههای زیرقشری مرتبط با کنترل حرکت و تنظیم عملکردهای عصبی مشاهده میشود. در عوض، ارتباطات در بعضی مسیرهای مرتبط با مخچه و شبکههای حسیـحرکتی و همینطور تعدادی از مسیرهای ارتباطی میان دو نیمکره مغز با افزایش روبهرو بود.
محققان همچنین مشخص کردند که مقادیر پایینتر شاخص ALPS به تغییرات وسیعتری در ارتباطات ساختاری مغز منجر میشود؛ تغییراتی که علاوه بر نواحی زیرقشری، شامل شبکههای مخچهای و بخشهایی مرتبط با عملکردهای شناختی پیچیدهتر نیز میگردد.
بیماری پارکینسون غالباً به دلیل اختلال در کارکرد سلولهای عصبی تولیدکننده دوپامین در ناحیهای از مغز به نام «جسم سیاه»، شناخته شده است؛ اما شواهد مستند از تحقیقات نشان میدهد که این بیماری تنها به مسیرهای کنترل حرکت محدود نمیشود و اثراتی بر شبکههای گستردهتری از مغز دارد.
یافتههای این مطالعه نشاندهنده ارتباط بین تغییرات شاخص ALPS، شدت علائم حرکتی و تغییرات شبکههای ارتباطی مغز، بر اهمیت بررسی همزمان فرآیندهای زیستی مختلف در درک روند پیشرفت بیماری تأکید دارد. بر این اساس، شاخص DTI-ALPS میتواند به عنوان یکی از نشانگرهای تصویربرداری در مطالعات آتی برای بررسی تغییرات بیماری و ارزیابی ارتباط بین ویژگیهای مسیرهای اطراف عروق و سلامت شبکههای مغزی مورد توجه قرار گیرد. با این حال، پژوهشگران خاطرنشان میکنند که این شاخص هنوز به عنوان یک ابزار تشخیصی قطعی یا آزمونی مستقل برای پیشبینی روند بیماری مطرح نمیشود و کاهش آن نیز به تنهایی نمیتواند دلیلی بر اختلال در فرآیند پاکسازی مواد زائد از مغز باشد.
انتهای پیام
نظرات کاربران