div align="justify">برآوردها نشان مي‌دهد كه هر توريست سلامت سه برابر يك توريست عادي ارزآوري دارد (حقيقي كفاش ۱۳۸۵). درحال حاضر گردشگري سلامت و مراقبت‌هاي بهداشتي يكي از بالاترين رشدها را در صنعت گردشگري دنيا دارد. براساس اعلام سازمان جهاني گردشگري، گردش مالي توريسم سلامت در جهان تا پايان سال ۲۰۱۲ ميلادي بالغ بر ۱۰۰ميليارد دلار بوده كه اين روند سالانه رشدي معادل ۱۰ تا ۱۲‌درصد در كشورهاي مختلف جهان داشته است. ميزان بهره‌مندي از اين افزايش رشد در كشورهاي مختلف براساس سه مولفه كليدي محيط زيست، صنعت درمان و خدمات پزشكي و خدمات مالي متفاوت است. در اين زمينه دولت‌ها و شركت‌هاي خصوصي سلامت نيز به دنبال توسعه كسب و كار گردشگري سلامت به عنوان بخش جديدي در بازار خدمات يا به عنوان بخشي الصاقي به خدمات بهداشت عمومي و مبدل شدن به يك قطب گردشگري درماني هستند. در اين زمينه كشورهاي منطقه مانند هند، امارات و تركيه تلاش‌هاي گسترده‌يي را آغاز كرده‌اند. بنابراين با توجه به پتانسيل رشد بخش گردشگري سلامت و اهتمام كشورهاي منطقه در اين خصوص، اهميت اين موضوع در ايران دو چندان شده است.

در اين گزارش به تعاريف و مفاهيم گردشگري سلامت، آثار رشد گردشگري پزشكي بر كشورها، وضعيت موجود گردشگري پزشكي در ايران و ارائه راهكارهايي در اين خصوص پرداخته شده است.



گردشگري سلامت

از ديدگاه سازمان جهاني گردشگري، مسافرت افراد از محل دايم زندگي خود جهت حفظ، بهبود يا حصول سلامت رواني و جسمي به مدت بيش از ۲۴ ساعت و كمتر از يكسال، گردشگري سلامت ناميده مي‌شود. اما گردشگري سلامت مفهوم گسترده‌تري دارد و به نوعي ساير موارد را در بر مي‌گيرد و مي‌توان آن را به گروه‌هاي زير تقسيم كرد:

الف- گردشگري پزشكي: گردشگري براي درمان يك بيماري يا انجام عمل جراحي، تحت نظارت پزشكي در مراكز درماني يا بيمارستان‌ها (به‌طور متوسط دو هفته) تلقي مي‌شود و ممكن است بيمار پس از آن براي نقاهت نياز به اقامت در چشمه‌هاي معدني و استراحت‌گاه‌ها و. . . داشته باشد.

ب- گردشگري درماني طبيعي: گردشگري براي بهبود يك بيماري يا گذراندن دوران نقاهت، تحت نظارت و مداخله پزشكي، با استفاده از منابع طبيعي مانند چشمه‌هاي آب گرم، درياچه نمك، لجن طبي، شنزارهاي راديواكتيو يا درمان در آب و هواي خاص، است.

ج- گردشگري تندرستي: مسافرت به دهكده‌هاي سلامت و مناطق داراي چشمه‌هاي آب معدني و آب گرم براي رهايي از تنش‌هاي زندگي روزمره و تجديد قوا بدون مداخله و نظارت پزشكي را گردشگري تندرستي مي‌گويند. اين امر كمك به مردم سالم براي پيشگيري از مشكلات جسمي و درماني است. معمولا اين توريست‌ها بيماري جسمي مشخصي ندارند و بيشتر در پي بهره‌مندي از طبيعت شفابخش مناطق ديگر هستند.



گردشگري سلامت در جهان

امروزه صنعت مراقبت‌هاي بهداشتي در جهان به سرعت در حال رشد است. در گذشته افراد ثروتمند براي دريافت خدمات پزشكي با كيفيت و استفاده از تكنولوژي‌هاي نوين در زمينه پزشكي به كشورهاي توسعه يافته مسافرت مي‌كردند. اما امروزه افراد با تمكن مالي كمتر جهت دريافت خدمات بهداشتي با كيفيت ارزان‌تر از كشورهاي توسعه يافته به كشورهاي درحال توسعه (جهان سوم) مسافرت مي‌كنند. اين امر كاربردي دوگانه دارد؛ به‌طوري كه مزيتي و درآمدي را براي كشورهاي در حال توسعه ايجاد مي‌كند و در كشورهاي توسعه يافته از رشد هزينه‌ها مي‌كاهد.

براساس رتبه‌بندي مركز بين‌المللي تحقيقات سلامت هم‌اكنون بيش از ۳۰ كشور در قاره‌هاي آسيا، آفريقا و اروپاي شرقي بيشترين فعاليت را در زمينه توريسم درماني دارند كه كشورهاي آسيايي شهرت و جايگاه مناسبي را به خود اختصاص داده‌اند.

براساس آمار مركز تحقيقات سلامت بين‌المللي و انجمن گردشگري درماني ۲۰۱۴، كانادا در صدر جدول مقصدهاي برتر گردشگري جهان قرار گرفته است كه دلايل آن اقتصادي بودن و به صرفه بودن خدمات مناسب، محيط فرهنگي و امن براي گردشگران اعلام شده است. كشور بريتانيا و سنگاپور نيز در رديف‌هاي دوم و سوم قرار گرفته‌اند. كاستاريكا، ايتاليا، آلمان، فيليپين، ژاپن و فرانسه در رتبه‌هاي بعدي هستند.



وضعيت موجود گردشگري پزشكي در ايران

ايران از موهبت تاريخي و فرهنگي غني برخوردار است، ليكن با وجود قابليت‌هاي بسيار، سهم ايران از درآمد گردشگري جهاني بسيار ناچيز است. براساس گزارش ۲۰۱۴ ميلادي سازمان بين‌المللي گردشگري، از جابه‌جايي يك‌ميليارد‌و۱۸۷ميليون نفر گردشگر خارجي بين كشورهاي مختلف ۱۲۵۰ميليارد دلار درآمد نصيب كشورهاي جهان شده است كه سهم ايران از اين ميزان در تعداد گردشگر و درآمد در سال ۲۰۱۳ به ترتيب برابر ۷/۴ميليون نفر و ۵/۶ ميليارد دلار درآمد بوده كه اين امر سهم نيم‌درصدي ايران را از كل جهان نشان مي‌دهد. در بخش گردشگري سلامت سال ۲۰۱۳ تنها حدود ۲۰۰ هزار نفر به قصد سلامت وارد كشور شده‌اند.

بخش گردشگري سلامت به شيوه كنوني تاريخچه كوتاهي در ايران دارد. در سال ۱۳۸۲ براي نخستين‌بار توريسم درماني به شيوه كنوني مورد توجه وزارت بهداشت قرار گرفت و به دنبال آن در سال ۱۳۸۳ پس از تاسيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري به صورت مستقل اهميت اين بخش افزون شد و براي توسعه آن برنامه‌ريزي‌هايي صورت پذيرفت. از آنجايي كه براساس اعلام وزارت بهداشت، هر گردشگري كه با هدف توريسم سلامت به ايران سفر مي‌كند بيش از ۵هزار دلار هزينه مي‌كند، مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه از محل ورود اين تعداد گردشگر، درآمدي قريب يك‌ميليارد دلار وارد چرخه اقتصادي ايران شده است.

درخصوص اهميت بخش گردشگري خاطرنشان مي‌شود، طبق سند چشم‌انداز ۲۰ساله، ايران بايد به قطب گردشگري سلامت و درماني منطقه تبديل شود و تا سال ۱۴۰۴ تعداد ۲۰ميليون گردشگر بين‌المللي وارد كشور شده و به تبع آن، ۱۵ميليارد دلار درآمد ارزي حاصل شود. در واقع هدف از اين تلاش‌ها، سهيم شدن ايران در بازارهاي جهاني و معرفي ايران به عنوان مركز و قطب درماني منطقه، براي پيشرفت و سودآوري است.

موقعيت خاص جغرافيايي ايران در منطقه، وجود امنيت بيشتر در مقايسه با ديگر كشورهاي منطقه و آب و هواي متفاوت، چشمه‌هاي آب گرم مختلف در كشور و وجود پزشكان مجرب و كادر بيمارستاني متخصص همگي باعث شده است تا ايران از مزيت‌هاي مناسبي در حوزه توريسم سلامت در منطقه برخوردار باشد. كارشناسان صنعت گردشگري سلامت، معتقدند كه ايران مي‌تواند پذيراي سالانه حدود يك ميليون نفر گردشگر سلامت باشد و اين تعداد گردشگر مي‌توانند ارز آوري در حدود ۷‌ميليارد دلار براي كشور داشته باشند.

بطور كلي مي‌توان بيان داشت، مسوولان و كارشناسان حوزه پزشكي بر اين باورند كه بسياري از خدمات درماني پيشرفته دنيا در كشور ايران و توسط متخصصين ايراني در حوزه‌هاي مختلف پزشكي قابل ارائه است. همچنين موقعيت كشورمان در بين كشورهاي همسايه از نظر نياز كشورهايي مانند كشورهاي عربي، افغانستان و... به خدمات سلامت و نيز طب ايران را در اين منطقه و در حوزه‌هاي مختلفي از درمان بي‌رقيب ساخته است. لذا موقعيت كشور از لحاظ دانش پزشكي براي به دست آوردن سهم مناسبي از بازار بين‌المللي سلامت مناسب ارزيابي مي‌شود. همچنين در زمينه تجهيزات پزشكي نيز وضعيت بيمارستان‌هاي فعال در اين حوزه وضعيت تقريبا مناسبي است و گسترش تجهيزات پيشرفته پزشكي براي مراكز بيشتر جهت توسعه توريسم درماني مقدور است.



مهم‌ترين عوامل موثر بر سفر بيماران به ايران

تجارب جهاني در دلايل سفر بيماران نشان مي‌دهد، بيشتر گردشگران پزشكي كشورهاي پيشرفته از جمله امريكا به دنبال دريافت خدمات درماني به ميزان يك چهارم و حتي گاهي يك دهم هزينه در كشورشان هستند. كانادايي‌ها كساني هستند كه از ليست‌هاي طولاني انتظار خسته شده‌اند. انگليسي‌ها، ازجمله بيماراني هستند كه نمي‌توانند منتظر درمان بر اساس نظام درماني خود باشند و توان پرداخت خصوصي را نيز ندارند. گردشگران ديگر نيز دوست دارند، تعطيلات استوايي را با اعمال جراحي پلاستيك يا انتخابي تجربه كنند. دليل بيشتر بيماراني كه از كشورهاي فقير (مانند بنگلادش) مي‌آيند نيز آن است كه در كشورشان امكان دسترسي به درمان وجود ندارد. بنابراين مهم‌ترين دليل سفر بيماران هزينه‌ها و نحوه دسترسي به خدمات سلامت است.

در حال حاضر رقابت شديدي ميان ارائه‌كنندگان خدمات پزشكي و گردشگري وجود دارد. در جنوب و جنوب شرق آسيا، كشورهاي سنگاپور، تايلند، هند، مالزي و فيليپين و در منطقه خاورميانه كشورهاي اردن، تركيه، عربستان و امارات متحده عربي از رقباي جهاني و منطقه‌يي ايران هستند. بنابراين براي استفاده از امكانات و توان‌هاي بالقوه‌يي كشورمان در حوزه سلامت و افزايش توان رقابت‌پذيري مي‌بايد دو مولفه ميزان دسترسي و هزينه‌هاي خدمات درماني در نظر گرفته شود، از اين رو با سرمايه‌گذاري در ايجاد خدمات سلامت و پزشكي و گسترش آن مي‌توان باعث ورود بيماران بيشتري به كشور فراهم شود.

همچنين يكي از چالش‌هاي فعلي نظام سلامت كشور، مشخص نبودن قيمت تمام شده خدمات پزشكي است. رفع اين مشكل به ميزان بسياري به ساماندهي نظام سلامت كشور كمك خواهد كرد. مشخص نبودن قيمت تمام شده خدمات پزشكي منجر به از دست رفتن بازار تجارت بين‌المللي خدمات سلامت كشور خواهد شد، چراكه از طرفي گردشگر سلامت به دنبال خدمت ارزان است و از سوي ديگر رشد و توسعه اين صنعت نيز در گرو تحصيل سود از گردشگري است. لذا با توجه به بازار رقابتي در اين حوزه، نياز به اطلاع دقيق از ميزان قيمت تمام شده خدمات است تا در سايه آن بتوان يك قيمت تعادلي براي ارائه خدمات به گردشگر پزشكي تعيين كرد. قيمتي كه رضايت بيمار و سود ارائه‌دهنده خدمت را تضمين كند.


نگاهي به ظرفيت‌هاي ايران در گردشگري سلامت

بررسي وضعيت گردشگري پزشكي ايران منعكس‌كننده مزيت‌ها و چالش‌هاي گردشگري پزشكي كشور است.

ايران با دارا بودن آب و هواي مطبوع و طبيعت چهار فصل، جاذبه‌هاي فراوان گردشگري- تاريخي، مذهبي، طبيعي و فرهنگي- مراكز درماني مدرن و مجهز همراه با منابع انساني متخصص و با شهرت جهاني به ويژه در كشورهاي منطقه، محيط فرهنگي مناسب براي كشورهاي مسلمان، تعداد قابل توجه ايرانيان مقيم خارج از كشور كه متقاضي درمان در ايران هستند، تقاضاي بالاي بيماران كشورهاي منطقه براي درمان‌هاي نجات‌بخش، زيبايي و منحصر به فرد، هم در شرايط عامل و هم در شرايط تقاضا از وضعيت مناسبي برخوردار است. در زمينه راهبردي و رقابتي مهم‌ترين مزيت در قسمت صنايع وابسته و پشتيبان و برخورداري از دانشكده‌هاي متعدد علوم پزشكي است كه مي‌تواند از نظر منابع انساني حرفه‌يي بخش سلامت را تامين كند.

درحال حاضر با توجه به شرايط عامل و تقاضاي مطلوب، ايران از مزاياي متعددي براي تبديل به كشور پيشرو در گردشگري پزشكي در سطح منطقه برخوردار است؛ اما در وضعيت راهبردي و رقابتي نيازمند توسعه بوده و همچنين بايد صنايع وابسته و پشتيبان خود را تقويت كند.



چشم‌انداز گردشگري سلامت در ايران در افق ۱۴۰۰

در ايران ستادي به نام «گردشگري سلامت» در سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري در دو مسير جذب بيماران خارجي با تبليغات وسيع و گسترده و سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي مختلف پژوهش و آموزش، ايجاد مراكز درماني، كلينيك‌هاي مخصوص چك‌آپ، ايجاد مراكز مجهز اعم از مدرن و سنتي در محل چشمه‌هاي آبگرم و اطلاع‌رساني مناسب تشكيل شده است تا از روند عزيمت هموطنان براي درمان در خارج از كشور كاسته و به اين ترتيب از خروج مقدار بسيار زيادي ارز از كشور در سال جلوگيري مي‌كند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه به‌دليل عزيمت هموطنان براي درمان، سالانه حدود يك‌ميليارد دلار از كشور خارج مي‌شود.

فعاليت ستاد مذكور در اين زمينه‌ها، امكانات و تجهيزات لازم را مي‌طلبد كه در صورت تامين آن از سوي مسوولان مربوطه، مي‌توان افق ۱۴۰۰ اين رشته از صنعت توريسم را بسيار درخشان و قابل تحقق ديد. به اين ترتيب، كشورمان يكي از قطب‌هاي اصلي توريسم سلامت در منطقه خواهد شد و از رهگذر آن نه تنها از ميزان خروج ارز كاسته مي‌شود، بلكه درآمد ارزي قابل توجهي نيز نصيب كشور خواهد شد. اين سياست همچنين مي‌تواند زمينه اشتغالزايي و جذب سرمايه‌گذاري را فراهم آورد.

پيش‌بيني اين ستاد براي ورود توريست‌هاي سلامت در سال‌هاي مختلف در جدول (۲) آورده شده است و اگر درآمد ارزي هر توريست را ۵۰۰۰ دلار (حداقل ميزان پيش‌بيني كارشناسان) در نظر گرفته شود تعداد اشتغال ايجاد شده (اگر سرمايه لازم براي هر شغل ۷۰۰۰ دلار برآورد شود) در سال ۱۴۰۴ در حدود ۳۹۳هزار شغل خواهد بود و اين امر بشرطي محقق مي‌شود كه حداقل سرمايه‌گذاري لازم در هر سال صورت پذيرد. در كشورهاي توسعه‌يافته به ازاي هر «توريست سلامت» حداقل ۱۵۰۰ دلار سرمايه‌گذاري‌ مي‌شود. (سازمان توسعه تجارت ايران، ۱۳۸۶)

تذكر: - ميزان سرمايه‌گذاري حداقل ۳۰ است كه در اين جدول كمتر از آن يعني ۲۰درصد محاسبه شده است.

- ميزان درآمد ارزي كه بين ۵۰۰۰ دلار تا ۱۲۰۰۰۰ دلار است نيز بر مبناي حداقل محاسبه شده.

- در اين جدول ميزان درآمد حاصل از چك‌آپ و ميزان ارز خروجي توسط مسافران بيمار خارج شده از كشور محاسبه نشده است.

- طبق نظر كارشناسان اين رشته هر ۴۰۰۰ دلار، سرمايه لازم براي ايجاد يك شغل است كه در اين جدول ۷۰۰۰ دلار در نظر گرفته شده است.


چالش‌هاي پيش روي ايران براي رقابت در گردشگري پزشكي

ايران براي حضور موثر در صنعت گردشگري پزشكي با چالش‌هاي متعددي روبه‌روست كه به مواردي از آن به شرح ذيل اشاره مي‌شود:

- فقدان استراتژي و توليت مشخص گردشگري سلامت در سطوح بين‌المللي، ملي و منطقه‌يي

- فقدان نظام جامع گردشگري سلامت، تعريف و تدوين قوانين، سياست‌ها و برنامه‌ها

- كمبود زيرساخت‌ها شامل؛ زيرساخت‌هاي ارتباطي، آموزش كادر حرفه‌يي گردشگري سلامتي، تاسيسات و تجهيزات درماني و پزشكي، خدمات رفاهي و اقامتي گردشگران سلامت و همراهان آنها،

- عدم وجود سيستم نظارتي مدون و قدرتمند؛ كيفيت متفاوت مراكز دولتي و خصوصي به ويژه در بخش كيفيت خدمتي، ضعف و نقص در سيستم اعتبار بخشي

- ضعف در مديريت فرايند و طراحي بسته‌هاي خدمتي استاندارد قابل ارائه به گردشگران سلام از قبيل؛ قيمت نامشخص خدمات به ويژه در بخش خصوصي، عدم وجود برنامه و سيستم مدون براي پزشكي جايگزين، سنتي و گياهي و فقدان بيمه گردشگري پزشكي، عدم پذيرش پوشش بيمه‌يي گردشگران پزشكي

- فقدان سيستم‌هاي يكپارچه مديرتي اطلاعات (MIS)، فقدان و تاخير در ايجاد نظام ثبت، كنترل و آمارگيري از گردشگران سلامت و فقدان اطلاعات زيرساختي و اوليه بيمارستان‌ها

- فقدان نظام بازاريابي مشخص، وجود دلال‌ها و واسطه‌ها همراه با ارائه خدمات نامناسب با قيمت‌هاي متفاوت، فقدان سيستم تبليغات برون مرزي (توانگر، ۱۳۹۳)

- عدم امكان انتقال‌پذيري پوشش بيمه‌يي گردشگري پزشكي، فقدان پوشش بيمه مسووليت پزشكي كارآمد

- فقدان نظام ثبت، كنترل و آمارگيري از گردشگران پزشكي و فقدان نظام پاسخگويي به گردشگران پزشكي ناراضي



راهكارهاي گردشگري سلامت در ايران

گردشگري سلامت هم مثل تمامي بخش‌هاي اقتصادي با چالش‌ها و مشكلاتي مواجه است، ليكن مي‌توان با برخي راهكارها و اصلاحات اين بخش را در كشور تقويت كرد و از مزاياي آن بهره شد. در ذيل به برخي راه‌كارهاي بهبود صنعت گردشگري اشاره شده است:

- ايجاد سامانه اطلاع‌رساني در زمينه گردشگري سلامت

- ساماندهي سيستم آماري گردشگران سلامت بر حسب نوع آنها، هزينه‌ها، خدمات دريافتي و بازارهاي مولد

- نظام‌مند كردن فرايند جذب گردشگران سلامت از طريق ايجاد و اعمال ضوابط و شرايط لازم جهت فعاليت نهادهاي توزيعي خدمات سلامت

- ارائه راه‌كارهاي نظارتي بر فعاليت نهادهاي توزيعي گردشگري سلامت

- بهبود همكاري‌هاي بين بخشي از طريق تبيين وظايف ذينفعان مختلف گردشگران سلامت متناسب با نوع آنها و هماهنگ كردن فعاليت‌هاي عناصر درگير در اين بخش

- تلفيق ديگر گونه‌هاي گردشگري نظير گردشگري زيارتي، گردشگري فرهنگي و طبيعت‌گردي با گردشگري سلامت متناسب با مقصد دريافت خدمات

- تشويق بخش خصوصي جهت سرمايه‌گذاري در زيرساخت‌ها و ارتقاي گردشگري سلامت از طريق هماهنگي جهت در نظر گرفتن معافيت‌هاي مالياتي، وام‌هايي با نرخ بهره پايين

- ايجاد بستر مناسب جهت تاسيس و حمايت از تشكل‌هاي بخش خصوصي و تعاوني براي بازاريابي محصولات گردشگري سلامت

- انتخاب بازارهاي هدف گردشگري سلامت و بررسي چگونگي تغيير بسته‌هاي خدمتي گردشگري سلامت متناسب با بازارهاي هدف

- انجام مطالعات تحقيقي در زمينه گردشگري سلامت با هماهنگي پژوهشكده سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري از طريق واگذاري به اشخاص ذيصلاح



جمع‌بندي و نتيجه‌گيري

به‌طور كلي مي‌توان بيان داشت، گردشگري پزشكي يكي از زيربخش‌هاي بسيار حايز اهميت در بخش خدمات است، به‌طوري‌كه در برخي كشورها با توجه به درآمدزا بودن اين بخش، از آن به عنوان يك صنعت ياد شده است.

بخش گردشگري در دنيا دومين صنعت پردرآمد است و همچنين از حوزه سلامت به عنوان سومين بازار پردرآمد در جهان ياد مي‌شود كه در كشورهاي پيشرفته، حوزه سلامت بيش از ۱۰درصد از توليد ناخالص ملي را تشكيل مي‌دهد. تلفيق اين دو بازار بزرگ براي ايجاد يك بازار مشترك، يقينا منجر به ايجاد يك حوزه اقتصادي مطمئن و سودآور خواهد شد. مطابق آمار جهاني، نرخ رشد صنعت گردشگري برابر ۳/۴‌درصد است، در حالي كه نرخ رشد براي صنعت گردشگري سلامت حدود ۱۰‌درصد برآورد شده است.

در ايران به دليل نوپا بودن گردشگري سلامت تاكنون توجه جدي به اين بخش نشده است. اين در حالي است كه با توجه به ظرفيت بالاي طبيعي و پزشكي ايران، مي‌توان اين بخش را تقويت كرد و از درآمدهاي ناشي از آن براي توسعه و آباداني كشور استفاده كرد. همانطور كه در سند چشم‌انداز بيست ساله نيز پيش‌بيني شده بايستي ايران در بازارهاي جهاني به عنوان مركز و قطب درماني منطقه معرفي شود و از سودآوري اين بخش براي توسعه و پيشرفت كشور استفاده شود.

در خصوص توسعه بخش گردشگري سلامت، چالش‌ها و مشكلاتي نظير فقدان برنامه مدون گردشگري پزشكي، عدم حمايت كافي دولت از گردشگري پزشكي، نيازمند بودن زيرساخت‌هاي پايه و درماني به ارتقاء آنها، عدم استانداردسازي هزينه‌هاي درماني و اعتباربخشي بيمارستان‌ها، عدم همكاري و مشاركت موثر بين بخشي در سطح كلان، عدم همكاري و مشاركت بين بخشي در سطح عملياتي، عدم توسعه منابع انساني حرفه‌يي بخش سلامت، فقدان بازاريابي منسجم و موثر گردشگري پزشكي، عدم امكان انتقال‌پذيري پوشش بيمه‌يي گردشگري پزشكي، فقدان پوشش بيمه مسووليت پزشكي كارآمد، فقدان نظام ثبت، كنترل و آمارگيري از گردشگران پزشكي و فقدان نظام پاسخگويي به گردشگران پزشكي ناراضي وجود دارد كه مي‌بايد به نوعي موارد فوق مرتفع شود. در اين راستا مطابق گزارش‌هاي بين‌المللي بيماران فراتر از مرزها توجه به مواردي به شرح ذيل كه تعيين‌كننده مقاصد گردشگري سلامت هستند، الزامي است:

- سرمايه‌‌گذاري دولت و بخش خصوصي در زيرساخت‌هاي بهداشت و درمان

- تعهد اثبات به اعتبار بين‌المللي، تضمين كيفيت، و شفافيت از نتايج

- وجود امكان پرداخت بين‌المللي براي بيماران

- وجود ظرفيت‌هاي بالقوه براي صرفه‌جويي در هزينه در روش‌هاي پزشكي

- شفافيت سياسي و ثبات اجتماعي

- زيرساخت‌هاي مناسب گردشگري

- رتبه پايدار براي برتري كلينيكي

-تاريخچه نوآوري مراقبت‌هاي بهداشتي و دستيابي به موفقيت

- استفاده از بهترين شيوه و فناوري صنعت پزشكي

- وجود نيروي آموزش ديده بين‌المللي، كادر پزشكي مجرب

در انتها خاطرنشان مي‌شود، هرچند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بزرگ‌ترين ارائه‌كننده خدمات درماني و پزشكي در كشور است، اما ارائه‌دهنده صرف گردشگري سلامت نخواهد بود و اين كار به همكاري‌هاي بين بخشي از جمله همكاري‌هاي بخش خصوصي، سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري و وزارت خارجه نياز دارد.