از مهمترین تبعات برنامه اقدام مشترک میان ایران و ۱+۵ غیر امنیتی کردن ایران در نظام بین الملل بود، پروژه ای که توسط کشورهای غربی و به خصوص آمریکا طی سالیان درازی سعی داشت تا با ارائه تصویری امنیتی، فضای جامعه بین الملل را آکنده از ایران هراسی کند. از سوی دیگر این توافق سبب شد تا رژیم صهیونیستی برای اولین بار با متحد دیرین خود ایالات متحده دچار تضاد منافع گشته و هم اکنون منزوی ترین دوران سیاست خارجی خود را در نظام بین الملل تجربه کند. همچنین این توافق باعث شد تا تغییر موازنه منطقه ای، به نفع ایران تمام شده و برجام هسته ای عاملی در جهت آزاد شدن سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران باشد. در همین راستا ایران به یک قدرت امنیت ساز تبدیل شده و در آینده با اجرای برجام هسته ای اثرات بیشتری از این قدرت امنیت ساز را شاهد خواهیم بود. در آخر باید گفت که پس از مذاکرات ۵۹۸ هیچگاه ایران با چنین توانی در عرصه روابط بین الملل ظاهر نشده و توافق وین می تواند سکوی پرتابی برای نقش آفرینی های جدی و سازنده ایران در نظام بین الملل تلقی گردد. با توجه به اهمیت این مساله و به منظور بررسی هر چه تخصصی تر توافق هسته ای میان ایران و گروه ۱+۵، سایت دیپلماسی ایرانی به ریاست دکتر صادق خرازی دیپلمات پیشین و سفیر اسبق ایران در فرانسه، با دعوت از دکتر محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه و دکتر سید عباس عراقچی و دکتر مجید تخت روانچی معاونان ایشان و همچنین دکتر علی اکبر صالحی رییس سازمان انرژی اتمی کشور، در نشستی تخصص در محل سالن آمفی تئاتر روزنامه اطلاعات، و با حضور جمعی از اساتید و دانشجویان و همچنین اصحاب رسانه، به بررسی نتایج حاصل و پیامدهای توافق هسته ای پرداخت.

اگر ایران نبود تمام پایتخت های منطقه در دست داعش بود
دکتر ظریف در ابتدای صحبت ها خود در این نشست با بیان این که فرصت ها مانند ابر می گذرند گفت:، وقتی که به لطف خدا و یمن حضور مردم در انتخابات توانستیم مذاکرات چنین حساسی را پیش ببریم، این نشان دهنده این است که توانستیم کار بزرگی را صورت دهیم. به عقیده من حضور مردم شعار نیست، اگر به همه متون علمی که راجع به تحریم ها نوشته شده نگاه کنیم، مشاهده می کنیم که هدف تحریم ها فشار اقتصادی صرف نبوده است، بلکه هدف عمده تغییر سیاست است. یعنی به مردم فشار وارد کنند و باعث جدایی مردم از حاکمیت شوند. با نگاهی به گذشته مشاهده می کنیم که تمام تحریم های شورای امنیت تا کنون به جنگ یا تغییر رژیم انجامیده است. به همین دلیل است حضور مردم در انتخابات سال ۹۲، نشان داد که مردم به نحوی می خواهند با دولت خودشان از طریق صندوق رای تعامل کنند، و تحریم ها نیز تاثیری نداشته است. همین عامل بود که باعث ناامیدی طرف مقابل شده و آن ها را پای میز مذاکره نشاند. در مورد متن نهایی توافق وین باید بگویم که به نظر می رسد، متنی متوازن باشد. اگر قرار بود تمام خواسته های ما یا طرف مقابل در این توافق برآورده شود، باید بگویم که چنین چیزی توافق و مذاکره نخواهد بود. اگر توجه شود مشاهده می کنیم که در داخل متن هم توازن قابل توجهی وجود دارد و حتی از نظر تناظر زمانی نیز، اقداماتی که قرار است انجام شود، در فاصله قطعی ده سال، پرونده ایران در شورای امنیت سازمان ملل کاملاً مختومه خواهد شد. در برخی موارد نیز، مانند تحریم های شدید موشکی که اقداماتی قهرآمیز برای جلوگیری از دستیابی ایران به برنامه موشکی پیش بینی شده بود، تبدیل به محدودیت شد.
اما نکته مهم این است که از روز پایان مذاکرات، برخورد دنیا با ایران بر اساس متن برجام و متن قطعنامه تغییر کرده است. باید تاکید کنم که پرونده هسته ای ایران یک پرونده استثنایی است. من در سال ۲۰۰۳ که سفیر ایران در سازمان ملل بودم، شورای حکام وضعیت ایران را در یک حالت اشتثنایی قرار داد. وضعیت دیگر قطعنامه هایی بود که ایران را به زیر فصل هفتم منشور برد. اما امروز با قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، تصمیم بر این است که از روزی که توافق متعقد شد، دیگر برنامه ایران تهدید صلح و امنیت بین المللی نخواهد بود و در طی یک مدت زمانی مشخص، کل موضوع ایران حذف خواهد شد.
دکتر ظریف در بخش دیگری از سخنان خود درباره برنامه موشکی ایران گفت: در مورد برنامه موشکی، من همیشه گفته ام که در یک ظرف زمانی مشخص حرکت کرده ایم. قطعنامه ۱۹۲۹ شورای امنیت، هر فعالیت موشکی بالستیک را برای ایران ممنوع کرده بود، و سایر کشورها نیز ملزم شده بودند تا اقدامات پیشگیرانه را علیه ایران صورت دهند، اما این مساله امروز از ممنوعیت تبدیل به محدودیت شده است. وی تاکید کرد: بین برجام و قطعنامه اختلاف وجود دارد. باید بگویم که نقض مفاد برجام تبعات دارد، ولی نقض قطعنامه محدودیت برجامی ندارد. لذا در برجام هیچ محدودیت موشکی برای ایران وجود ندارد، و دلیل آن هم این است که اگر ایران به این صورت مردانه در منطقه ایستادگی نمی کرد، بسیاری از پایتخت های خاورمیانه امروز در دست داعش بود.

در توافق همه بجزء جنگ طلبان پیروز شدند
امروز شرایط کشور از لحاظ حقوقی زیر و رو شده است. من تمام عمر خود را در شورای امنیت گذاشته ام و این را به صراحت می گویم که قطعنامه ۱۹۲۹ یکی از بدترین قطعنامه های صادر شده و قطعنامه ۲۲۳۱ که اخیراً صادر شده است شاید یکی از عجیب ترین قطعنامه های تاریخ شورای امنیت باشد. خود هیات آمریکایی هم از صدور این قطعنامه دچار حیرت شده بود و به نظر من با این دستاوردها بزرگترین خیانت این است که به مردم بگویند در این مذاکرات شکست خورده اید.
وزیر امور خارجه در مورد تضمین اجرای توافق هسته ای طرف مقابل گفت: دولت اعتقاد دارد که مهمترین تضمین اجرای برجام درهم تنیدن روابط اقتصادی است. مهم ترین نکته این است که بتوانیم نوعی از روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در سطح منطقه و جهان درست کنیم که دیگر برای کسی به صرفه نباشد که بخواهد برجام را برهم بزند.ما هزینه داده ایم که به دنیا بگوییم که نمی توانید به ما چیزی تحمیل کنید. باید تاکید کنم که مبانی قدرت در دنیا چندوجهی است و تنها قدرت نظامی یا اقتصادی ملاک نیست. یکی از مسایلی که به عنوان مبانی قدرت تعریف می شود، قدرت معنایی است و ما توانستیم به آن عمل کنیم. توافق وین یک موفقیت بود، زیرا به دنیا نشان دادیم که پارادایم حذف و محروم کردن دیگر ناکارآمد است.ُ شما به تاریخ روابط بین الملل نگاه کنید که چند بحران بین المللی از طریق مذاکره حل شده است. امروز ما با دنیا با یک روش جدید می خواهیم تعامل کنیم و دنیا هم ناگزیر است که این تعامل را داشته باشد. در آخر باید تاکید کنم که بازی برد- باخت برای هیچ کس منفعت ندارد و من اصرار دارم که بگویم، در این معادله همه بازیگران، به جزء جنگ طلبان و تنش دوستان پیروز شدند.
امروز بنای فعالیت های اتمی ما تجاری سازی است
در بخش دیگری از این همایش دکتر علی اکبر صالح رییس سازمان انرژی اتمی کشور در مورد دستاوردهای هسته ای و نحوه تعامل ایران با آژانس در اجرای توافق هسته ای ضمن بیان سابقه ای از فعالیت های هسته ای کشور اظهار داشت: فعالیت های هسته ای کشور بیش از ۴۵ سال است که شروع شده و در آن زمان هم در منطقه ایران جزء کشورهای پیش رو در این زمینه بود. در اواخر رژیم گذشته و به سبب درآمدهای نفتی در آن زمان طی یک افق ۲۰ ساله پیش بینی شده بود که ایران از طریق فناوری هسته ای دارای ۲۰ هزار مگا وات برق هسته ای داشته باشد. بعد از انقلاب و بروز جنگ تحمیلی این موضوع از اولویت برنامه های کشور خارج شد. باید تاکید کنم که در رژیم گذشته نیز هدف تولید برق هسته بود و بعد از جنگ نیز با هدف تولید برق، نیروگاه بوشهر و نیروگاه های دیگر با همان هدف ۲۰ هزار مگا وات برق شروع به ساخته شدن کرد.
دکتر صالحی تاکید کرد: برنامه هسته ای ما از همان ابتدا صلح آمیز بوده و ما با درس خودکفایی وارد این جریان شدیم. یعنی وقتی می خواهیم نیروگاه بوشهر را بسازیم که ۶ میلیارد دلار هزینه دارد، یقیناً باید تضمین سوخت آن را داشته باشیم. روی همین اصل هم بود که وارد چرخه سوخت هسته ای شدیم و بگونه ای عمل کردیم که نشان بدهد توانایی تامین سوخت را دارا هستیم. باید اشاره کنم که توانمندی و ظرفیت ما برای طرف مقابل کفایت می کرد تا از خواسته های ما تمکین شود. امروز ایران وارد چرخه کامل سوخت هسته ای شده است و تقریباً تمام آستانه های علمی و فنی را نیز بدست خواهد آورد. پس از توافق هسته ای، بنای فعالیت های اتمی ما تجاری سازی است. زیرا قبل از وین در این مورد به هیچ شکل با ایران همکاری و کمک نمی شد.
ظاهراً محدودیت داریم ولی عملاً محدودیتی وجود ندارد
این روزها صحبت هایی می شود که فعالیت های هسته ای ما متوقف یا کند شده است. به عنوان مسئول این حوزه باید با صدای رسا عرض کنم: ملت بزگوار ایران مطمئن باشند که در چارچوب خطوط قرمز به گونه ای عمل کرده ایم که ظاهراً محدودیت داریم ولی عملاً برای ادامه برنامه های هسته ای خودمان دارای محدودیتی نیستیم. در متن برجام نیز آمده است که موضوع مربوط به ایران نباید مبنایی باشد تا سایر کشورها نیز این راه را طی کنند، و باید تاکید کنم که این راه دیگر بسته شده است. بنده بعید می دانم که کشوری در حال توسعه توانسته باشد به چنین جایگاهی برسد و به همین دلیل است که عقیده دارم این توافق یک موفقیت است و جاری تبریک دارد.
یکی از راه های محدودیت برای ایران این است که گفته اند که ایران فلز پلوتونیم و اورانیوم نباید تولید کند. سوال من این است که آیا ما فلز اورانیوم و پلوتونیم داریم؟ باید بگویم که ما این مواد را به همراه اورانیوم ۹۰درصد غنی شده در یک افق ده، پانزده ساله نخواهیم داشت. اگر بگویند که سوخت بوشهر است که طبق قرارداد باید آن را به روسیه باز گردانیم. اگر منظور سوخت رآکتور تهران است که آنقدر ناچیز است که اصلاً ارزش ندارد. همچنین اگر منظور سوخت رآکتور اراک باشد که تا بخواهد راه بیافتد در حدود ۵ سال زمان خواهد برد و تازه باید ۵ سال دیگر هم صبر کنیم تا سرد شده و قابل استفاده باشد. یعنی ما در یک افق دوازده ساله اصلاً پلوتونیم و اورانیوم ۹۰ درصد نداریم که بخواهیم آن را غنی کنیم. در نتیجه باید بگویم که سایر محدودیت ها نیز از همین قسم هستند.
خرید رسمی مواد دومنظوره برای ما حسن است
دکتر صالحی در مورد بحث راستی آزمایی گفت: دو قسم راستی آزمایی داریم. ما به عنوان عضو آژانس در فعالیت های صلح آمیز خود، باید ضمن موافقت نامه پادمانی بازرسی هایی داشته باشیم. الان سی و اندی سال است که این بارزسی ها انجام می شود و تا زمانی هم که فعالیت های هسته ای مان ادامه داشته باشد، باید این بازرسی ها انجام شود. یک بارزسی دیگر هم وجود دارد و
آن این است که پس از توافق وین، باید یکسری اقدامات کمی از سوی ما صورت بگیرد و تعدادی از سانتریفیوژها را کم و ذخایر خود را کاهش دهیم. در این راستی آزمایی ها، تا مدتی ما برای خرید یکسری تجهیزات دو منظوره که نه فقط برای ما، بلکه برای خودشان هم باید یک بررسی هایی صورت بگیرد محدودیت خواهیم داشت. ما این محدودیت ها را پذیرفته ایم زیرا اگر بخواهیم خریدی هم داشت باشیم در چارچوب کمیته این خرید را انجام می دهیم. باید یادآوری کنم که در گذشته ما این خرید ها را انجام می دادیم و چون غیر رسمی بود، مشکلات زیادی هم نصیب ما شده است، از جمله خرابکاری هایی که در دستگاه ها انجام می دادند و جوانان توانمند ما توانستند این خرابکاری ها را کشف کنند و امروز موزه ای هم برای این مساله درست کرده ایم. اکنون این تجهیزات را به طریق رسمی خریداری می کنیم و اگر در این خریدها خرابکاری صنعتی کشف شود، شرکت فروشنده باید پاسخگو باشد و این مساله برای ما یک حسن است.
با این توافق، خوشا به حال نسل های آینده ایران
دکتر صالحی در مورد این که آیا این همه هزینه، جوابگوی دستاوردهای هسته ای ما هست یا خیر؟ گفت: ما در مورد برنامه هسته ای خودمان یا باید مثل لیبی عمل می کردیم که همه چیز را واگذار کرد و در آخر هم حکومتش واگذار شد، و یا باید مثل کره شمالی عمل می کردیم. اما ایران هرگز از NPT خارج نشد و موضع ما همواره استحکام بخشیدن به NPT بوده است. باید تاکید کنم که مجانی چیزی در اختیار ما قرار نخواهد گرفت. یکی از دستاوردهای مهم ما حفظ استقلال سیاسی بوده است. ما می توانستیم در بهترین شرایط مانند ژاپن شویم. من می خواهم از نظر علمی ژاپن باشم، ولی از لحاظ سیاسی به هیچ وجه نمی خواهم مانند ژاپن باشم که هر نظامی آمریکایی در این کشور هر عملی دلش بخواهد انجام دهد و دولت این کشور هم قادر به کوچکترین پیگیری نباشد. ما ۲.۵ میلیارد دلار برای بوشهر هزینه کرده بودیم، اما پس از انقلاب آلمان ها گذاشتند و رفتند. آیا ما باید این امر را رها می کردیم؟
همین دولت های غربی ۴ سال به ما بهتان می زدند که ۷۰ درصد غنی سازی داشته اید و ما می گفتیم که آلودگی دستگاه ها از خارج بوده است آن ها قبول نمی کردند. امروز با مقاومت خود ۱۰۰۰ مگاوات برق تولید می کنیم و سوخت نیروگاه ما نیز تضمین شده است. وی در بخش دیگری از سخنان خود تصریح کرد: همین امارات می خواهد یک نیروگاه هسته ای بسازد، اما نیروگاه آن ها یک باتری بزرگ است که قرار شده کره جنوبی در اختیار آن ها قرار بدهد و پس از چند دهه بهره برداری هم همان باتری را خواهد برد. آیا کشوری با تمدن ما باید باتری بخرد؟ امروز فرزندان این ملت بروی گداخت هسته ای کار می کنند که قرار است ۵۰ سال دیگر به بهره برداری برسد. ما هم می توانستیم مانند کشورهای حوزه خلیج فارس نفت بفروشیم و ساختمان های بلند بسازیم، اما برای آیندگان خود چه جوابی خواهیم داشت. اگر هزینه ای کرده ایم، امروز بر سکوی پرتاب هستیم و خوشا به حال نسل های آینده ایران که در امروز در چنین جایگاهی هستیم.
با رد توافق در کنگره آمریکا تحت فشار سیاسی خواهد بود
در بخش دیگری از این همایش، صادق خرازی از دکتر تخت روانچی سوال کرد که برای دوره پس از اوباما در مورد سناریوهای متحمل پیش روی برجام چه راهکارهایی در نظر گرفته اید؟ وی در پاسخ به این سوال گفت: از ابتدای مذاکرات همواره تاکید داشته ایم که توافق نباید متکی به شخص باشد. یعنی دولت ایران با شش دولت و نماینده اتحادیه اروپا مذاکره کرده و نهایتاً به یک توافق رسیده است. حال اگر در اجرا یکسری مشکلاتی ایجاد شود این امر طبیعی خواهد بود. اما در متن توافق کمسیون مشترکی از هفت کشور و نماینده اتحادیه اروپا تشکیل شده و قرار است به مشکلات رسیدگی کند. یکی از اصول توافق اجرایی بودن آن است و یکی از دلایل طولانی شدن مذاکرات هم این بود که ما در نظر داشتیم که به یک توافق خوب برسیم و نهایتاً مصالحه ما به توافق وین منجر شد. برای جلوگیری از مشکلات ناشی پس از اوباما، در توافق یکسری بندهایی وجود دارد که برای دولت آمریکا تعهد ایجاد خواهد کرد.
معاون وزارت خارجه تصریح کرد: امروز بر اساس توافق دولت آمریکا متعهد است که اجرای تحریم ها را متوقف کند و قطعنامه ۲۲۳۱ بخشی از حقوق بین الملل است که یک وظیفه مضاعفی را برای همه ایجاد کرده است که باید تعهدات اجرایی شود و اگر در عمل یک رییس جمهور بخواهد این مساله را نقض کند، تبدیل به نقض فاحش برجام خواهد شد. به نظر من دور از ذهن است که آمریکایی ها بخواهند این توافق را برهم بزنند. اگر بدون بهانه این توافق برهم بخورد، خود به خود در سطح بین الملل مشهود خواهد شد که چه کسی از روند صلح آمیز جلوگیری کرده است و اگر کسی بخواهد در آمریکا این عمل را انجام دهد، عملاً جلوی کشورهای دیگر قرار خواهد گرفت و یک فشار مضاعف سیاسی بر آن ها وارد خواهد شد.
وی در پایان افزود: مذاکره ما با شش کشور کار بسیار سختی بود، ولی به یاری خدا و دعای مردم توانستیم به نتیجه برسیم. البته تیم مذاکره کننده آنقدر منسجم و متحد بود که طرف مقابل هم این مساله را به راحتی لمس می کرد.
فضای روانی تحریم ها شکسته شد
دکتر عباس عراقچی معاون وزیر خارجه نیز در این همایش در پاسخ به سوالی که آیا زمانی که تحریم ها لغو نشده، ما ملزم به اجرای تعهدات خود خواهیم بود گفت: طبیعی است که اصل مذاکره بر اساس بی اعتمادی دو طرف صورت گرفته است. ساز و کار ها در این مذاکرات به شکلی بوده که بشود موارد را با درصد اندکی از ریسک پیش برد. اگر قرار بود که هر کدام از طرفین اول بخواهند به تعهدات خود عمل کنند که امکان پذیر نبود، زیرا اشاره کردم که فضای بی اعتمادی بین دو طرف حاکم بوده است. ما قائل به یک همزمانی در اجرای تعهدات بوده ایم. در مرحله اول که مرحله ی تثبیت است اقدامات قانونی در ایران و آمریکا انجام خواهد گرفت که این مرحله در آمریکا سه ماه طول می کشد. پس از ۹۰ روز وارد روز اجرای توافق می شویم که در این مرحله اتحادیه اروپا تحریم های اقتصادی و مالی را لغو و رییس جمهور آمریکا نیز همه تحریم ها را متوقف خواهد کرد. وی در مورد لغو تحریم های مبادلات بانکی یا همان سوئیفت اشاره کرد: طبق قوانین اروپا تحریم سوئیفت شامل کسانی است که در لیست سیاه قرار دارند. البته سوئیفت یک شرکت خصوصی در بروکسل بلژیک است و ملزم به اجرای تحریم ها علیه ایران نشده بود، اما این شرکت به سبب بحث های روانی تحریم ها همکاری خود با ایران را قطع کرد. باید تاکید کنم که برخی از عدم همکاری های مالی و اقتصادی به دلیل بحث های روانی بوده است و یکی از موفقیت های ما در این مذاکرات این بود این اقدامات روانی شکسته شد. همچینین در وهله اول ۸۰۰ شخص و نهاد حقیقی و حقوقی از لیست تحریم ها خارج خواهند شد.
دفاع تمام قد عراقچی از توافق وین
دکتر عراقچی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: خواسته عمده طرف مقابل در مذاکرات این بود که ایران به سمت ساخت سلاح هسته ای نرود و اگر خواست این کار را انجام دهد یکسال زمان ببرد و با پذیرش برخی محدودیت ها از طرف ما به این خواسته خود رسیدند. اما موضوع مهم این است که غربی ها در این سال ها سعی در معرفی ایران به عنوان یک تهدید جهانی کرده و بحث ایران هراسی را پیش می بردند، ما توانستیم در این مذاکرات از این جو خارج شده و فضای امنیتی سازی ایران شکسته شد.
عراقچی در آخر خاطرنشان کرد: در این مذاکرات، موضوع مبارزه اراده ها بود و توانستیم پس از دوازده سال حرف خود را به کرسی بنشانیم. پس از دوازده سال شش قطعنامه کنار گذاشته شد و غنی سازی و فعالیت های فردو و آب سنگین نیز از سوی ۱+۵ پذیرفته شد. این همه دستاوردها دشمنان ما را از تهدید ناامید کرد و من در جواب دوستانی که می گویند اگر بخواهیم منصف باشیم باید نه جشن بگیریم نه عزا می گویم، به خدا قسم که باید جشن بگیریم و من اعلام در همین جا می گویم که تمام قد از این توافق دفاع می کنم.