div align="justify">به گزارش مركز پژوهش‌هاي راهبردي البيان، تحولات اخير بازارهاي بورس جهان و كاهش مداوم بهاي نفت درپي كاهش تقاضاي جهاني، كشورهاي تك‌محصولي عرب خليج‌فارس را كه پيش‌بيني چنين روزهايي را نداشته‌اند، با چشم‌اندازي دشوار روبه‌رو كرده است. به‌عنوان مثال، عراق بودجه ۲۰۱۵ميلادي خود را روي ۶۵دلار بسته بود كه با كاهش جهاني قيمت نفت از ابتداي سال‌جاري تاكنون، اين كشور با كسري بالغ بر ۳۵ميليارد دلار مواجه شده است؛ امري كه بغداد را ناچار كرد يك وام يك‌ميليارد و ۷۰۰ميليون دلاري از بانك بين‌المللي پول بگيرد. درواقع، اتكاي ۹۵درصدي بودجه سالانه عراق به درآمدهاي نفتي نيز باعث شده كه اقتصاد اين كشور در شرايط اضطرار قرار بگيرد. اكنون تحولات روزهاي اخير كه با افت شديد در بازار بورس چين همراه شده، زنگ خطر را در اقتصاد عراق به صدا درآورده است. كارشناسان اقتصادي در عراق شرايط اقتصادي اين كشور را در سال۲۰۱۶ بسيار نگران‌كننده خوانده‌اند. آن هم در شرايطي كه دولت عراق حتي اگر بخواهد از هزينه‌هاي خود بكاهد هم به‌دليل جنگ با داعش از يك سو و مطالبات مردمي براي بهبود خدمات عمومي ازسوي ديگر، قادر به اين كار نخواهد بود.





ابر سياه اقتصاد بر فراز عربستان


ميدل‌ايستاي هم در گزارشي با عنوان «ابر سياه اقتصاد آسمان عربستان‌سعودي را فرا گرفته است» نوشته است: «افت شديد بهاي نفت همچنين باعث نگراني بسياري از سرمايه‌گذاران شده، چراكه كسري بودجه در كشورهاي عربي توليدكننده نفت به‌خصوص عربستان تشديد شده است.»


اين گزارش حاكي از آن است كه ۹۰درصد درآمد مالي و ۴۰درصد توليد ناخالص داخلي عربستان وابسته به نفت است، از همين رو كاهش بهاي نفت همچنان وخامت اوضاع اقتصادي عربستان را در پي خواهد داشت. به علاوه تحليلگران بارها هشدار داده‌اند كه اين كشور منابع لازم براي برپايي و احياي اقتصادي را ندارد و اين بحران تا حدي است كه به عقيده كارشناسان، كشورهاي همسايه مانند قطر و امارات نيز تحت‌تاثير اوضاع اقتصادي عربستان قرار مي‌گيرند. گزارش‌هاي خبري همچنين از افت شاخص سهام بازارهاي بورس خاورميانه، همزمان با كاهش قيمت نفت در بازارهاي جهاني حكايت دارند. كارشناسان دليل مشكل فعلي در سهام منطقه را در افت شاخص جهاني و بحران اقتصادي چين مي‌دانند.


كارشناسان همواره هشدار داده‌اند كه مشكلات اقتصادي عربستان، امارات و قطر به‌عنوان كشورهاي ثروتمندتر منطقه، مي‌تواند اقتصاد ديگر كشورهاي خاورميانه را نيز تحت‌تاثير قرار دهد. البته هر سه اين كشورها داراي رويكردهاي بين‌المللي متفاوتي نسبت به بقيه نيز هستند. عربستان و امارات عملا عليه مردم يمن وارد جنگ تجاوزكارانه شده‌اند و اين كشور را بمباران مي‌كنند. قطر نيز در كنار عربستان در حمايت از مخالفان مسلح تروريست قرار دارد. اما در اين ميان سياست‌هاي نفتي دولت سعودي است كه به‌دليل توليد اول در ميان اين كشورها، آنها را وادار به پيروي از خود مي‌كند. توليد فراوان و بي‌حساب و كتاب نفت توسط عربستان در سال‌هاي اخير به بهانه مقابله با نفت شيل امريكا يكي از دلايل شرايط نامناسب و قيمت بسيار نازل نفت و چشم‌انداز بد اقتصادي براي اين كشورها به‌حساب مي‌آيد. ازسوي ديگر كشورهاي عربي خليج‌فارس عمدتا از يك اقتصاد طبقاتي پيروي مي‌كنند به‌خصوص عربستان كه هزينه‌هايي به‌دليل دخالت در يمن و سوريه و حمايت از گروه‌هاي تروريستي تكفيري و نفوذ در منطقه بر دوش مردم اين كشور سال‌ها و دهه‌ها گذاشته است داراي چنين شكاف طبقاتي است. آنها به‌دليل اين شكاف كمتر با شرايط سختگيرانه اقتصادي روبه‌رو شده‌اند. كشورهاي عربي خليج‌فارس تاكنون در شرايط حساس اجتماعي به‌سر نبرده‌اند تا در انديشه توجه به اقتصاد و لزوم توانمندي در اين حوزه باشند و اين كار آنها را براي رويارويي با اين چشم‌انداز اوضاع سخت اقتصادي در شرايط نامطمئني قرار داده است.


كشورهاي عربي خليج‌فارس راه سختي پيشرو دارند كه از هم‌اكنون نشانه‌هاي آن آشكار شده است. به‌عنوان شاهد اين سخن دولت بحرين است كه اعلام كرده يارانه گوشت را قطع و معادل نقدي آن را به مردم پرداخت مي‌كند. دولت بحرين تصميم گرفته براي مبارزه با احتكار و ايجاد بازار رقابتي و آزاد از ماه سپتامبر يارانه گوشت را حذف و پول آن را به مردم پرداخت كند. اين درحالي است كه بحرين ضعيف‌ترين كشور خليج‌فارس به‌ لحاظ دارا بودن ذخاير نفت و گاز است. عربستان‌سعودي نيز به‌دنبال كاهش قابل‌ملاحظه درآمدهاي نفتي و پوشاندن هزينه‌ها و كسري بودجه‌اش اعلام كرده كه به استفاده از ذخاير ارزي‌اش و انتشار اوراق قرضه، روي آورده است.


گاردين نوشته، عربستان در چند ماهه اخير از سال جاري ميلادي، حدود ۲۷ميليارد دلار اوراق مشاركت براي جبران كسري بودجه فزاينده خود منتشر كرده است. آخرين اقدام از اين دست در روز سه‌شنبه گذشته بود كه رقمي معادل ۳.۵ميليارد دلار بود. روزنامه مصري الشعب هم در تحليل مشروحي با عنوان عربستان رو به ‌روشكستگي مي‌رود، خطر را در دروازه‌هاي عربستان ديده و نوشته است برآوردهاي صندوق بين‌المللي پول حاكي است، اين كشور در سال۲۰۱۵ با بيشترين كسري بودجه در تاريخ خود يعني ۱۵۰ميليارد دلار روبه‌رو خواهد شد. عبدالباري عطوان كارشناس عرب، ورود عربستان به درگيري‌هاي نظامي در سوريه و يمن و صرف هزينه‌هاي گزاف از درآمدهاي اين كشور در معركه‌هاي جنگي را عامل تسريع اين روند عنوان كرده است. نكته جالب توجه اين است كه در چنين شرايط اقتصادي دشوار، عربستان پس از امريكا و چين با صرف ۸۲ميليارد دلار، رتبه سوم خريد اسلحه را در سال۲۰۱۴ميلادي به خود اختصاص داده است.