سایت خبری تحلیلی ساعت 24:ولاديمير پوتين بازمانده سرسخت حزب كمونيست متلاشي شده اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي است كه پس از فروپاشي نظام كمونيستي در اين كشور و تغيير نام به روسيه، تلاش ميكند نشان دهد اين كشور همچنان ابرقدرت است. با وجودي كه 15 كشور نوپا از دل امپراتوري كمونيستهاي روسي بيرون آمده و برخي از آنها حتي به دشمن روسيه امروز تبديل شدهاند، اما اهميت اوكراين براي پوتين فوقالعاده است. اين رهبر سرسخت روسيه ميخواهد با نشان دادن قدرت نظامي خود در همه مناطقي كه حياط خلوت امريكا به حساب ميآيند، شرايط را به نفع خود رقم بزند، آيا اين كار شدني است؟ تحليل حاضر ابعاد و زاويههاي گوناگون اين رويارويي را به تصوير كشيده است.
كنش و واكنش
1- با افزايش تنشها بين روسيه و امريكا بر سر بحران اوكراين كه در سالهاي اخير بيسابقه بوده، دو طرف به نوعي به نمايش قدرت در برابر يكديگر پرداختهاند و در اين ميان روسيه با اتكا به نيروي هوايي استراتژيك خود سعي دارد كه قدرتش را به نحوي در نزديكي مرزهاي امريكا با به پرواز درآوردن بمبافكنهاي استراتژيك و نيز جنگندههاي دورپرواز خود به رخ بكشد. ضمن اينكه ناوهاي رزمي روسيه نيز در منطقه اقيانوس آرام غربي حضور خود را افزايش داده و به عمليات دريايي پرداختهاند. اين اقدام روسيه را ميتوان در عين حال پاسخي به افزايش قابل توجه استقرار نيروها و تجهيزات نظامي ناتو و امريكا در كشورهاي همجوار اوكراين و هممرز با روسيه از جمله استقرار جنگندههاي امريكايي در لهستان و جمهوريهاي بالتيك تلقي كرد. اين در حالي است كه با افزايش اختلافات روسيه با غرب بر سر چگونگي حل بحران اوكراين، روسيه اقدام به استقرار هزاران نيروي نظامي و تجهيزات نظامي در مرزهاي غربي خود يعني در مجاورت اوكراين كرده است و اخيراً گزارشهايي درباره پرواز دهها هواپيماي روسي از جمله هواپيماهاي جنگنده در آسمان شبهجزيره كريمه داده شده كه به اعتقاد برخي از كارشناسان، اين مساله حاكي از انتقال گسترده يگانهاي هوايي مسكو به اين منطقه است.
2- در هماوردي نظامي با روسيه، امريكاييها با بازبيني استراتژي نظامي خود در شرق اروپا قصد دارند ضمن افزايش سطح همكاريهاي نظامي خود با كشورهاي اين منطقه كه عضو ناتو هستند، حضور نظامي خود را نيز به نحو قابل توجهي افزايش دهند. اين افزايش سطح استقرار در واقع به منزله هشداري به مسكو است تا ضمن خودداري از مداخله در اوكراين، از تهديد مستقيم و غيرمستقيم كشورهاي حوزه بالتيك، كشورهاي حوزه درياي سياه و نيز لهستان دست بردارد. روسيه بر اين گمان است كه اقدامات ناتو و به ويژه امريكا در اروپاي شرقي صرفاً در راستاي تنشآفريني در منطقه بوده و موجب تهديد امنيت ملي مسكو شده است. در عين حال روسيه در پاسخ به اقدام ناتو در تعليق و قطع همكاريهاي خود با اين كشور، اقدامات متقابل انجام داده و در آخرين اقدام، اجراي يك توافقنامه نظامي را كه در سال 2001 با ليتواني امضا كرده بود، به حال تعليق درآورده است. بر اساس اين توافقناماه نظامي، ليتواني قادر بود بر نحوه استقرار نيروهاي روسيه در كالينينگراد نظارت داشته باشد. كالينينگراد، منطقهاي متعلق به روسيه و محصور بين ليتواني و لهستان است كه ناوگان دريايي بالتيك روسيه در آن مستقر شده است. بر اساس توافقنامه تعليق شده بين روسيه و ليتواني، روسها هم اين اختيار را داشتند كه بر عملكرد ارتش ليتواني نظارت داشته باشند.
نمايش توانمندي هستهاي
1- روسيه در سالهاي اخير در مورد بهسازي و نوسازي توانمندي هستهاي استراتژيك خود گامهاي بلندي برداشته است و در اين زمينه بر ساخت و استقرار موشكهاي هستهاي قارهپيما و زيردرياييهاي هستهاي استراتژيك تاكيد ويژه كرده است. در واقع روسها خواهان آن هستند كه تا سال 2020 ميلادي حدود 700 ميليارد دلار صرف نوسازي زرادخانه خود اعم از تسليحات هستهاي و متعارف كنند. اين در حالي است كه تحولات اخير موجب شده تا روسها به نمايش عملي قدرت هستهاي خود بپردازند در اين راستا ولاديمير پوتين رييسجمهوري روسيه در جريان بازديد از تمرينهاي نظامي فرماندهي نيروهاي مسلح اين كشور در سخناني تاكيد كرد تحولات اخير اوكراين نشان داد كه سياستهاي غيرمسوولانه به كجا ميانجامد و پس از آن دستور حمله هستهاي ارتش روسيه به هدف فرضي را صادر كرد. اين در حالي است كه «سرگئي شويگر» وزير دفاع روسيه اعلام كرد توانمنديهاي هستهاي روسيه در حال آمادهباش رزمي قرار دارد. همچنين شماري از مقامات روس اعلام كردند روسيه چندين آزمايش پرتاب موشكهاي بالستيك انجام داده است.
2- امريكا با جديد خواهان محدود شدن روابط نظامي و تسليحاتي غرب با روسيه است. در اين راستا «ويكتوريا نولاند»، معاون وزير امور خارجه امريكا اعلام كرد كه واشنگتن از فروش قبلا برنامهريزي شده ناوهاي بالگردبر فرانسوي «ميسترال» به روسيه باتوجه به بحران اوكراين نگران است. ارزش اين ناوهايي كه قرار است فرانسه به روسيه بفروشد يك ميليارد و 200 ميليون يورو اعلام شده است.
نمايش قدرت ناتو
1- سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) از 15 ارديبهشت ماه رزمايش بزرگ خود در استوني را آغاز كرد. در اين مانور بيش از شش هزار نيروي نظامي امريكا، انگليس و استوني حضور داشتند. ناتو همچنين هواپيماهاي جنگنده خود را در ليتواني و لهستان مستقر كرده است. روسيه بر اين باور است كه ناتو به بهانه بحران اوكراين قصد افزايش نفوذ و حضور نظامي خود در شرق اروپا را دارد. پس از اقدام روسيه در الحاق كريمه به خاك خود تنش در ورابط مسكو و غرب به شدت بالا گرفته است.
2- ژنرال «فيليپ بريدلاو» فرمانده عالي ناتو در اروپا، اخيرا از رييسجمهوري روسيه خواست نيروهاي اين كشور را از مناطق مرزي اوكراين تخليه كند. وي همچنين گفت: «ما از روسيه انتظار داريم به تعهدات خود عمل كند و به حمايت از جداييطلبان مهاجم و مسلح پايان دهد و سربازان خود را كه بالغ بر 40 هزار تن است، از مرزهاي اوكراين خارج كند». گفتني است مسكو بارها يادآور شده است بخشي از نيروهاي خود را از مناطق مرزي اوكراين خارج كرده است، اما ناتو با رد اين مساله، تاكيد ميكند هيچ شواهدي دال بر عقبنشيني نيروهاي روسي ديده نميشود.
افزايش بودجه نظامي اروپا
1- تنشهاي فزاينده بين روسيه و ناتو باعث شده تا درخواستهاي متعددي درباره افزايش بودجه نظامي كشورها عضو ناتو مطرح شود. در اين راستا ژنرال «فيليپ بريدلاو» فرمانده ارشد نظامي ناتو و فرمانده نيروهاي ناتو در اروپا ضمن انتقاد از اقدامات روسيه در اوكراين از كشورهاي عضو اين سازمان خواست تا هزينههاي دفاعي خود را افزايش دههند. وي تاكيد كرد: «ما از دوراني كه روسيه يك شريك براي ناتو به شمار ميرفت عبور كردهايم و اكنون در زمان و دورهاي بسيار متفاوت قرار داريم، كشورهاي عضو ناتو بايد اين مساله را در نظر بگيرند». بريدلاو تصريح كرد: اقدامات روسيه بايد موجب شود تا كشورهاي عضو ناتو ميزان هزينههاي نظامي و دفاعي خود را افزايش دهند و هزينههاي نظامي را تا 2 درصد توليد ناخالص داخلي برسانند.
2- امريكا همراستا با مقامات ارشد ناتو، كشورهاي اروپايي عضو ناتو را به افزايش بودجه نظاميشان تحت فشار گذاشته است. در اين راستا «چاك هيگل» وزير دفاع امريكا اعلام كرد كه اعضاي اروپايي سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) بايد بودجه نظامي خود را با توجه به اقدامات روسيه در اوكراين افزايش دهند. وي تاكيد كرد كه بايد شاهد تعهدات مالي جديدي از طرف تمامي اعضاي ناتو باشيم. سخنان هيگل با توجه به افزايش درگيريها بين نيروهاي وفادار به دولت اوكراين و مخالفان طرفدار روسيه به رغم توافق ژنو منتشر شد و بازگوكننده درخواستهاي مشابه ديگر مقامات ارشد امريكايي بود. هيگل در ادامه سخنان خود افزود: اقدامات روسيه در اوكراين، ارزش ناتو را كاملا مشخص كرده و در طولانيمدت، بايد انتظار داشته باشيم كه روسيه هدف، استقامت و تعهد ائتلاف ما را بيازمايد. وزير دفاع امريكا از وزراي مالي يا مقامات مسوول اختصاص بودجه ناتو خواست در نشستي براي بررسي هزينههاي دفاعي اين ائتلاف شركت كنند. ميزان بودجه دفاعي متحدان ناتو، نگراني ديرينه وزراي دفاع امريكا بوده است. تنها شمار اندكي از 28 كشور عضو ناتو در واقع 2 درصد از توليد ناخالص داخليشان را به عنوان شرط عضويت در ناتو بر سر آن توافق شده است، صرف تامين بودجه دفاعي اين ائتلاف ميكنند. اين در حالي است كه «جان كري» وزير امور خارجه امريكا نيز هفته گذشته از آن گروه از كشورهاي عضو ناتو كه اين رقم 2 درصدي را اختصاص نميدهند، خواست رقم پرداختيشان به اين ائتلاف را ظرف پنج سال آينده افزايش دهند. تحركات اخير روسيه در اوكراين بر ميزان نگرانيهاي كشورهاي عضو ناتو افزوده است. در عين حال تحولات سريع و گسترده در صحنه اروپا از جمله اقدام روسيه در الحاق شبهجزيره كريمه به قلمرو خود و نيز صفآرايي نظامي مسكو در مرزهاي غربي اوكراين در كنار متهم شدن كرملين به دخالت در ناآراميهاي شرق اوكراين بهانهاي شده تا واشنگتن به سرعت درصدد تغيير استراتژي نظامي خود در صحنه اروپا برآمده و در كنار آن اقدامات و تدابير دفاعي و نظامي قابل توجهي انجام دهد.
جمعبندي
1- به نظر ميرسد كه در بحبوحه رويارويي روسيه و امريكا بر سر اوكراين كه تنش بيسابقهاي در دوره پس از جنگ سرد بين اين دو قدرت نظامي به وجود آمده است. مسكو درصدد آن است تا با برگ برنده استراتژيك خود يعني نيروي هستهاي استراتژيك به ويژه موشكهاي قارهپيماي هستهاي قدرت نظامياش را به رخ امريكا و همپيمانان غربي آن بكشد. در واقع تهديدات متعدد مطروحه از سوي امريكا و ناتو در ماههاي اخير عليه روسيه وصفآرايي نظامي ناتو در شرق اروپا بيش از پيش نگراني روسها را برانگيخته است. افزايش تنشها بين روسيه و امريكا بر سر بحران اوكراين باعث شده تا دو طرف به نوعي به نمايش قدرت در برابر يكديگر بپردازند و در اين ميان روسيه با اتكا به نيروي هستهاي خود و نيز حمله اتمي فرضي به اهداف احتمالي به نوعي آمادگياش براي بهكارگيري توانمندي هستهاياش در صورت بروز تهديدات جدي را به نمايش گذاشته است.
2- با گسترش شكاف بين روسيه و ناتو بر سر اوكراين و اقدامات تنبيهي ناتو عليه مسكو، موضعگيري مقامات غربي عليه روسيه شديدتر شده و اكنون مقامات امريكايي به صراحت خواهان افزايش بودجه نظامي اعضاي ناتو براي مقابله با مسكو شدهاند. اين در حالي است كه اين درخواستها محدود به مقامات امريكاي نبوده و اخيرا «آندرسن فوگ راسموسن» دبيركل ناتو از اعضاي ناتو خواست تا به مدرنيزه كردن نيروهاي مسلح خود بپردازند. زيرا به ادعاي وي روسيه به دنبال تقسيم اروپاست. به گفته راسموسن همه اعضاي ناتو بايد منافع لازم را براي تقويت تواناييهاي دفاعي به كار گيرند. راسموسن در حالي خواهان تقليل هزينههاي نظامي بيشتر از سوي اعضاي ناتو شده است كه در حال حاضر بار مالي ناتو بيش از همه بر دوش امريكا قرار دارد. گفتني است در سال 2013 امريكا 72 درصد از هزينههاي ناتو را تقبل كرد در حالي كه در سال 1995 اين مقدار 59 درصد بوده است.
3- بايد ديد كه آيا اساسا كشورهاي اروپايي عضو ناتو قادر خواهند بود تا خواسته مقامات ارشد نظامي امريكا و نيز دبيركل ناتو را برآورده كنند؟ در حال حاضر بسياري از اين كشورها مانند يونان، اسپانيا، پرتغال و ايتاليا درگير بحران مالي و اقتصادي و معضلات اقتصادي فراواني هستند و درخواست براي افزايش بودجه نظامي اين كشورها تا 2 درصد توليد ناخالص داخلي، اساسا با توجه به واقعيات اقتصادي، بسيار دشوار خواهد بود. ضمن اينكه امريكا خود در حال كاهش هزينههاي نظامياش است و بايد ظرف يك فرآيند ده ساله حداقل 500 ميليارد دلار از بودجه نظامياش را كاهش دهد. سوال اينجاست در حالي كه امريكا بودجه نظامياش را كاهش ميدهد، آيا ميتوان همزمان از متحدينش بخواهد كه به افزايش بودجههاي نظامي خود بپردازند؟ اين مساله تناقض مهمي در سياستهاي امريكا محسوب ميشود كه از چشم متحدان آن نيز دور نمانده است.
نظرات کاربران