div align="justify">نامشخص‌بودن مواضع اکثریت نمایندگان درباره مسائلی که مجلس راجع‌به آنها تصمیم‌گیری می‌کند، موضوعی بود که هفته گذشته طی گزارشی به آن پرداختیم. در آن گزارش اشاره شد که براساس ماده ١٢٦ آیین‌نامه داخلی مجلس، در موارد ذیل أخذ رأی مخفی با ورقه الزامی است:
١- انتخاب اعضای هیأت‌رئیسه، حقوق‌دانان شورای نگهبان، نمایندگان مجلس در نهادها و هیأت‌ها، مجامع و شوراها و سایر انتخابات راجع به اشخاص
٢- انتخابات داخلی شعب و کمیسیون‌ها
٣- رأی اعتماد و عدم اعتماد به وزیران و هیأت وزیران و رأی عدم‌کفایت به رئیس‌جمهور
٤- رأی نسبت به اعتبارنامه نمایندگانی که مورد اعتراض واقع شده‌اند.
ولی به نظر می‌رسد این الزام در پیمانی نانوشته به سایر تصمیم‌گیری‌های نمایندگان هم تسری یافته و در سایر موارد که این الزام قانونی مبنی بر مخفی‌بودن رأی‌گیری هم وجود ندارد، اکثریت نمایندگان از ابراز نظر صریح خود امتناع می‌ورزند. در شرایطی که در مسئله بررسی برجام با وجود مشخص‌بودن نظر همه سناتورهای آمریکایی پیرامون توافق، هنوز موضع همه نمایندگان مجلس مشخص نیست، چرایی این ابهام در نظرات نمایندگان مجلس و امکان علنی‌بودن آرای آنها را از برخی نمایندگان سؤال کردیم. نمایندگانی که برخی از آنها بر ادامه همین رویه و پنهان‌ماندن آرا تأکید داشتند و برخی دیگر از آشکارشدن رأی نمایندگان در مورد طرح‌ها و لوایح گوناگون و از جمله درباره برجام استقبال کردند.
مجلس در چارچوب قانون، پرینت آرای موافق و مخالف را منتشر کند
محمدرضا تابش، نماینده اصلاح‌طلب اردکان درپاسخ به سؤال ما دراین‌باره با تأکید بر اینکه نیازی نیست درباره برجام رأی‌گیری علنی انجام شود، گفت: «اکثریت مجلس همراه نظر مردم هستند. الان اگر از مردم نظرخواهی کنید، به ضرس قاطع می‌گویم که بیش از ٩٠ درصد مردم موافق این توافق هستند. در مجلس هم با وجود اینکه شاکله مجلس از اصولگرایان تشکیل شده ولی من به شما می‌گویم که اکثریت مجلس نیز با نظر مردم همراه هستند». تابش در توضیح مخالفت خود با علنی‌شدن رأی‌گیری درباره برجام، به احتمال بهره‌برداری‌های جناحی از برخی نظرات نمایندگان اشاره کرد و این فضا را موجب محدودشدن دایره اظهارنظر نمایندگان دانست و توضیح داد: «نباید کسی خواستار این باشد که از باب تهدید، نمایندگان را به مردم معرفی کند. اینکه مردم بخواهند بدانند نمایندگانشان چه نظری دراین‌باره دارند، حق مردم است؛ به شرط آنکه نخواهیم با این روش نمایندگان مخالف را منکوب کنیم و اجازه بیان نظرات مخالف را بگیریم. ما نباید سعی کنیم که بگوییم چون نماینده‌ای با نظر ما مخالف است، پس نماینده بدی است. بنده خودم موافق کلیات برجام هستم و این حق را برای دیگران قائلم که با آن مخالفت کنند». او در پاسخ به این سؤال که چرا مردم نباید نمایندگان موافق و مخالف برجام و سایر طرح‌ها و لوایح را بشناسند، نیز گفت: «به عقیده من انتشار رأی‌هایی که الزام به مخفی‌بودن ندارد، نه‌تنها اشکالی ندارد بلکه مفید هم هست و حتی مجلس می‌تواند مکانیسمی طراحی کند که در مورد رأی‌گیری برای طرح‌ها و لوایح، پرینت آرای نمایندگان را منتشر کند و این بسیار خوب است. در قانون هم مسائلی که جنبه امنیتی دارد یا موارد خاصی که توجیه دارد، در آیین‌نامه تأکید شده که مخفی باشد. اما در بقیه موارد به نظر من آرا می‌تواند قابل‌انتشار باشد و بسیار هم خوب است که این‌طور باشد».
هیأت رئیسه نباید آرا را منتشر کند
اما بهروز نعمتی نماینده اصولگرای اسدآباد که در کمیسیون ویژه بررسی برجام هم از حامیان توافق بود، طرفدار ادامه رویه کنونی در مخفی‌ماندن آرای نمایندگان است و دراین‌باره می‌گوید: «در مجموع همیشه مشخص است که هرکس به چه چیزی رأی داده و به چه چیزی رأی نداده، ولی اینکه این اطلاعات برای عموم منتشر شود یا نه، مسئله‌ای است که هیأت‌رئیسه باید درباره آن تصمیم‌گیری کند. آنچه مسلم است اینکه حفاظت و صیانت از آرای نمایندگان، مسئولیت هیأت رئیسه است». او در پاسخ به این سؤال که به جز چهار مورد مصرح در آیین‌نامه، انتشار آرای نمایندگان در سایر موارد چه ایرادی دارد هم به این جمله اکتفا می‌کند که: «هیأت رئیسه باید آرا را حفظ کند. من مطمئنم که هیأت رئیسه الزام دارد آرا را حفظ کند و آنها را منتشر نکند».
رأی‌گیری مخفی نباشد، رأی‌های بهتری داده می‌شود
عباسعلی منصوری‌آرانی نماینده مستقل آران که از حامیان دولت در بهارستان به شمار می‌آید هم در پاسخ به سؤال «شرق» درباره علت مخفی‌ماندن آرای نمایندگان، می‌گوید: «من معتقدم که باید بتوانیم خیلی شفاف و روشن مواضع خود را بیان کنیم و این خیلی هم خوب و مهم است. الان قاعده مجلس این‌طور است که رأی‌ها درباره هر موضوعی مخفی باشد. ولی این خیلی خوب است که مردم بدانند نمایندگانشان درباره موضوعات مختلف چه نظراتی دارند و چه رأیی می‌دهند. به نظر من اگر این اتفاق می‌افتاد، رأی‌ها بهتر می‌شد. چون وقتی ما خود را در معرض قضاوت و خواسته‌های مردم قرار دهیم، با دقت بیشتری اعلام نظر می‌کنیم». منصوری‌آرانی با تأکید بر اینکه «شکل‌گیری این رویه، کار خوبی است و من موافق آن هستم»، درباره چگونگی اجرای آن می‌گوید: «باید هیأت رئیسه تصمیم بگیرد و خوب است که این کار انجام شود».
اگر آرا علنی باشد هم تأثیری در نتیجه ندارد
ابراهیم آقامحمدی نماینده اصولگرایی که همواره در صف مخالفان دولت نامش به چشم می‌خورد، در پاسخ به این سؤال که نظر شما درباره آشکارشدن آرای نمایندگان به مسائل مختلف چیست، می‌گوید: «آنچه قانون نسبت به آن صراحت دارد، فقط علنی‌بودن مذاکرات است و درباره رأی‌گیری‌ها چنین الزامی وجود ندارد. البته من معتقدم اگر آرا علنی باشد هم تأثیری در نتیجه ندارد؛ چون چیزی نیست که بگوییم اگر علنی باشد بهتر از این می‌شود». او در پاسخ به این سؤال که آیا برای موکلان این حق را قایل نیستید که بدانند وکلایشان با چه چیزهایی موافقت یا مخالفت کرده‌اند، می‌گوید: «حق باید مبتنی بر قانون باشد. وقتی در قانون الزام نشده رأی‌ها آشکار باشد، ممکن است این باب دل من و شما باشد یا نباشد. اما باید به قانون عمل شود». وقتی به آقا محمدی گفتیم که قانون در چهار مورد الزام به مخفی‌بودن رأی‌ها دارد و این یعنی در بقیه موارد مخفی‌ماندن آرا الزامی نیست، تنها به گفتن همین جمله اکتفا کرد: «همین توضیحی که دادم کافی است».
مثل همه دنیا به سمت شفافیت حرکت کنیم
امیرخجسته، نماینده اصولگرا و میانه‌روی همدان که ریاست کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس را نیز به عهده دارد، در پاسخ به سؤال «شرق» درباره مخفی‌بودن یا علنی‌بودن آرای نمایندگان، از آرای علنی و آشکار استقبال می‌کند و می‌گوید: «به نظر من هیچ اشکالی ندارد که این اتفاق بیفتد. وقتی نماینده‌ای نظر و دیدگاه خودش را بداند و برای آن استدلال داشته باشد، هیچ مشکلی ندارد که هم در صحن مجلس و هم در مجامع عمومی همه از این دیدگاه باخبر شوند؛ مثلا خوب است نظر همه نماینده‌ها و دیدگاه همه آنها درباره برجام در جامعه روشن شود یا مثلا درباره قوانین مالیاتی هم باید همه مردم بدانند نمایندگان چه نظری دارند. همان‌طور که در همه دنیا هم همین‌طور است و ما هم باید به این سمت برویم که همه چیز شفاف باشد». او درباره چگونگی امکان عملی‌شدن این روش در مجلس هم می‌گوید: «باید روی آن کار شود و پیشنهاد شود و به‌تدریج پیش برویم تا عملی شود. هم نماینده‌ها می‌توانند درخواست کنند و هم از آنجا که وظیفه ذاتی هیأت‌رئیسه است، خود هیأت‌رئیسه می‌تواند براساس آیین‌نامه داخلی اقدام به اجرای این روش بکند».
شفاف‌شدن موضع همه نمایندگان به صلاح جامعه است
جواد هروی، نماینده مستقل قائنات که او نیز ازجمله نمایندگان حامی دولت در مجلس است هم از آشکارشدن آرای نمایندگان استقبال می‌کند و می‌گوید: «اعتقاد من این است که یکی از علت‌های اصلی نبود شفافیت‌، خود رسانه‌ها هستند؛ چون شما رسانه‌ها باید از تک‌تک نماینده‌ها نظراتشان را بگیرید و منتشر کنید تا مردم از نظرات همه نمایندگان باخبر شوند. موضع هر نماینده‌ای در بحث‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاست داخلی و سیاست خارجی باید کاملا روشن باشد. من به‌ عنوان یک نماینده اگر موضع‌گیری صریح و روشنی درباره این مسائل نداشته باشم، چگونه می‌توانم در مقابل قانونی که وضع می‌شود، حرف بزنم و از آن دفاع یا آن را نقد کنم». او به مسئله تأمل‌برانگیزی نیز اشاره می‌کند و می‌گوید: «نکته مهم این است که مجلس ما از معدود مجالسی است که هرچه در آن تصویب می‌شود، بلافاصله ابلاغ و اجرائی می‌شود. یعنی هنوز از تنور در نیامده به اجرا می‌رسد و این باعث می‌شود که احتمال مسائل مختلفی بعد از تصویب قانون وجود داشته باشد و نیاز است که همه نمایندگان موضع خود را از ابتدا به‌صورت شفاف درباره هر موضوعی اعلام کنند تا در ادامه هم اگر مشکلی پیش آمد، مشخص باشد که چه کسانی با چه استدلال‌هایی با یک قانون موافقت یا مخالفت کرده‌اند. این وظیفه شما رسانه‌هاست. بالاخره یا یک نماینده به‌صراحت نظر و موضع خود را بیان می‌کند یا اینکه شما باید آن را کشف کنید و به اطلاع مردم برسانید». وقتی به هروی می‌گوییم این خیلی دور از دسترس است که درباره هریک از دستور کارهای مجلس، ما با ٢٨٨ نماینده فعلی تماس بگیریم و نظرشان را بپرسیم و این اتفاق مستلزم اعلام رسمی آرا از سوی هیأت‌رئیسه مجلس است، می‌گوید: «من درباره خودم می‌توانم نظر بدهم. بنده درباره این دولت، دولت سابق، مذاکرات، بورسیه‌ها و سایر مواردی که بوده به‌صراحت نظر خودم را گفته‌ام چون واهمه‌ای از کسی ندارم و زیر بلیت کسی هم نیستم. درباره بقیه نمایندگان و اینکه رویه کلی مجلس چگونه باشد، من نمی‌توانم چیزی بگویم اما همان‌طور که گفتم با شفافیت بیشتر و روشن‌شدن مواضع همه نمایندگان درباره همه موضوعات موافق هستم و این را به صلاح جامعه می‌دانم».
رأی‌گیری درباره برجام باید علنی و آشکار باشد
آخرین نماینده‌ای که دراین‌باره با او گفت‌وگو کردیم، جعفرزاده ایمن‌آبادی، نماینده اصولگرای رشت و از حامیان دولت بود. او با اینکه با رأي‌گيري درباره همه طرح‌ها و لوایح به‌صورت آشکار مخالف است، می‌گوید: «قرار نیست همه چیز را همه بدانند. اگر قرار باشد همه رأی‌ها معلوم باشد، دیگر رأی برای رضای خدا نیست و حتی برخی موارد لازم است که مطالب در جلسه غیرعلنی مطرح شود چون وقتی همه چیز علنی باشد، ممکن است نیات و اغراضی در نظر گرفته شود و دیگر در راه رضای خدا رأی داده نشود». اما جعفرزاده در پاسخ به این سؤال که مثلا درباره برجام چه اشکالی دارد که مردم با موافقان و مخالفان این توافق آشنا شوند، می‌گوید: «باید مصادیق را جداگانه بررسی کرد؛ مثلا من به‌صورت مصداقی درباره برجام کاملا موافق هستم که این اتفاق بیفتد و رأی همه نمایندگان آشکار شود تا مردم بدانند که کدام نمایندگان به ‌دنبال منافع ملی و مصالح کشور هستند و چه کسانی به ‌دنبال مقاصد جناحی و سیاسی خود هستند. بنابراین معتقدم رأی نمایندگان به موضوع برجام باید آشکار و علنی باشد تا مردم بدانند که چه کسانی به ‌دنبال دغدغه‌های زندگی آنها هستند و چه کسانی مسائل دیگر را پیگیری می‌کنند. درباره سایر طرح‌ها و لوایح هم باید موردی بحث شود. گاهی شاید مواردی باشد که به صلاح نباشد رأی‌ها اعلام شود و در برخی موارد اشکالی ندارد».
سرانجام آرای مخفی
نگاهی به نظرات فوق و سؤالاتی که همچنان درباره علت نامعلوم‌بودن آرای اکثر نمایندگان به طرح‌ها و لوایح مختلف وجود دارد به‌ویژه در ماه‌های پایان کار مجلس نهم و موسم ارزیابی نمایندگان این مجلس در دوره چهارساله نمایندگی، نشان از اهمیت این موضوع دارد. موضوعی که اگر مجلس درباره آن چاره‌اندیشی کند، خروج رأی‌های نمایندگان از خفا و آشکارشدن این آرا در پیشگاه مردمی که این نمایندگان را انتخاب کرده‌اند، می‌تواند ملاک و معیاری مناسب برای قضاوت موکلان درباره عملکرد وکلایشان باشد.