div align="justify">دنيا با علم، دانش و پژوهش به جلو حركت مي‌كند، در اين بين موسسه‌هاي تحقيقاتي نقش بسيار مهمي را ايفا مي‌كنند. يكي از اين موسسات در ايران، پژوهشگاه صنعت نفت است. حميدرضا كاتوزيان رييس پژوهشگاه صنعت نفت كشور روز چهارشنبه ۸مهر در مراسم افتتاحيه دومين همايش بين‌المللي فرصت‌هاي فناورانه صنعت نفت و گاز با محور ازدياد برداشت و تجهيزات مرتبط تاكيد كرد كه موسسه‌هاي تحقيق و فناوري نمي‌توانند صرفا روي دستاوردهاي تحقيق و توسعه‌يي خود تكيه كنند بلكه به اشتراك گذاشتن دارايي‌ها مي‌تواند بهترين رويكرد براي استفاده بهينه از فناوري‌هاي روزآمد باشد. حالا ايران، دير يا زود، درست يا غلط قصد دارد به اين «اشتراك گذاشتن‌ها» نزديك شود. صنعت نفتي كه در بسياري از سال‌هاي قدمتش در ايران زير سايه مسائل سياسي از فناوري‌هاي روز محروم بوده است نيز با اميد فراوان به اين اشتراك‌ها چشم مي‌دوزد. به گزارش «تعادل»، در همايشي كه در پژوهشگاه صنعت نفت برگزار شد هيات‌هاي نمايندگي سفارتخانه‌هاي خارجي و مقامات عالي‌رتبه و ديگر مديران برجسته شركت‌هاي داخلي و بين‌المللي حضور داشتند. اين سوال كه در ذهن هر يك از آنها چه چيزي مي‌گذرد و هدف‌شان از اين حضور چيست، يكي از مهم‌ترين سوال‌هاي مطرح شده در چنين جلسه‌هايي براي خبرنگاران است. در فرصت استراحت كوتاهي كه بعد از سخنراني‌ها داده تمامي افراد حاضر در همايش دور هم جمع بودند و برخي به پرسش‌هاي خبرنگاران پاسخ مي‌دادند. مجموع گپ‌وگفت‌هاي خبرنگار تعادل با اين افراد نشان مي‌دهد كه در برخي موارد همكاري صنعت نفت ايران با خارجي‌ها تقريبا اكنون در مرحله «جدي» قرار دارد كه يكي از آنها بازگشت شركت بريتيش پتروليوم به ميدان‌هاي نفتي اهواز است. گزارش اختصاصي «تعادل» از اين همايش و حواشي آن را در ادامه مي‌خوانيد.



چشمانم را به سوي جمعيت مي‌چرخانم و به سوي نخستين گزينه‌ام براي گفت‌وگو مي‌روم، جيمز ماك‌كالوم مديرعامل شركت انگليسي سينرژي. او درحالي كه براي استراحت و صرف قهوه يا به قول خودش «كافي» به سمت حياط در حركت بود، با درخواست خبرنگار تعادل مكث كرد و با آرامش و حوصله درمورد چشم‌انداز همكاري اين شركت با پژوهشگاه صنعت نفت در زمينه ازدياد برداشت و به‌طور كلي در صنعت نفت گفت: «روابط ما با ايران و چگونگي تداوم آن در دو سطح قابل ارزيابي است. نخست در سطح روابط علمي است، به‌نظر من هم در پژوهشگاه و هم از سمت ما اين توانايي وجود دارد اما در سطح دوم كه مربوط به سياستمداران است، من نمي‌توانم اظهارنظر كنم، ما اميدوار و مايليم كه اين همكاري شكل بگيرد هر چند مسائل سياسي نيز در اين زمينه دخيل هستند و بايد منتظر تصميمات سياستمداران نيز باشيم.» گروه سينرژي يك شركت خوشه‌يي برزيلي-كلمبيايي است كه به‌صورت مستقيم در زمينه استخراج نفت و گاز طبيعي فعاليت مي‌كند. اين گروه يكي از مهم‌ترين گروه‌هايي بود كه در كنار شركت او‌ام‌وي (OMV)، ولكوئيپ، تي‌يو دلف و ديگر شركت‌ها و دانشگاه‌ها در اين همايش شركت كرده بود.

يكي ديگر از كساني كه به‌طور اتفاقي در زمان استراحت مي‌بينيم ساكاري اوجا مدير اجرايي شركت ول‌كوئيپ است. شركت ول‌كوئيپ نيز يك شركت فنلاندي فراهم‌كننده تجهيزات، خدمات و فناوري‌هاي حوزه صنعت نفت است كه در ۶كشور عمليات اجرايي دارد. ساكاري اوجا درمورد علت حضور خود در اين همايش به «تعادل» گفت: «آنچه ما در اينجا به‌دنبال آن هستيم بررسي شرايط آينده در زمينه ميادين نفتي است. ما قصد داريم بررسي كنيم كه چه مشكلات و موانعي در زمينه افزايش بهره‌وري ميادين نفتي وجود دارد.» او كه مهندس اين حوزه نيز هست، درمورد وضعيت فناوري در ايران گفت: «ما با پژوهشگاه صنعت نفت مذاكراتي داشتيم، آنها سطح بالايي از تكنولوژي را دراختيار دارند.» اوجا همچنين گفت: «ما در بخش بالادستي صنعت نفت در بخش پيش‌توليد ابراز تمايل كرده‌ايم و منتظر بررسي‌ها هستيم.»

آنا كُر استاد دانشگاه امپريال كالج لندن نيز در گفت‌وگويي كوتاه با «تعادل» درمورد حضور خود در اين همايش گفت: «ما با افراد باسواد و كارشناسان خوبي در اينجا آشنا شده‌ا‌يم و آماده‌ايم با آنها همكاري كنيم. به‌نظر من فرصت‌هاي خوبي اينجا وجود دارد.» اين استاد دانشگاه كه نخستين‌بار بود به ايران مي‌آمد درمورد موانع اين همكاري گفت: «واقعيت اين است كه تحريم‌ها تا پيش از اين يك مانع بزرگ بر سر راه شركت‌ها و موسسات بود. ما نمي‌توانستيم و اجازه نداشتيم با شركت‌ها و موسسه‌هاي ايراني همكاري كنيم. اما اكنون با توافقي كه صورت گرفت اين روابط نزديك‌تر شده و ما مي‌توانيم همكاري‌هاي نزديكي داشته باشيم. ما در گروه خودمان همكاران ايراني خوبي داريم و همين امر مي‌تواند كار را براي ما آسان‌تر كند.» او همچنين تاكيد كرد كه هنوز اين فرصت را نداشته كه از تكنولوژي‌ها و فناوري‌هاي موجود در ايران ديدن كند اما براساس تجربه و فارغ‌التحصيلان ايراني بسياري كه در خارج از ايران ديده است ۵۰درصد قضيه را پيش رفته ارزيابي مي‌كند.

جوست دي‌باكر نيز يكي ديگر از شركت‌كنندگاني بود كه از طرف شركت سينرژي در اين همايش حضور داشت. او بر اين باور بود كه براي ادامه همكاري‌ها در اين زمينه جز مورد تحريم‌ها (كه در حال برداشته شدن است) هيچ مانع و مشكلي وجود ندارد چراكه همه طرف‌ها مايل به همكاري هستند. او درمورد فعاليت شركت انگليسي بي‌پي در ايران گفت: «براساس مذاكراتي كه تاكنون صورت گرفته اين شركت (بي‌پي) قرار است در اهواز مشغول به كار شود. در ارائه‌يي كه ديروز صبح (چهارشنبه ۸مهر) مطرح شد براي فعاليت بي‌پي دو ميدان اهواز و ارس نام برده شده كه به‌نظرم تصميمي است كه ازسوي وزارتخانه گرفته شده است.» البته اين اظهارنظر درحالي صورت مي‌گيرد كه هنوز قراردادهاي جديد نفتي ايران رونمايي نشده است اما شواهد از اين حكايت مي‌كند كه برخي طرفين خارجي از مفاد اين قراردادها مطلع بوده و در حال مذاكرات جدي با وزارت نفت هستند.

دي‌باكر در ادامه گفت: «هدف اصلي اين است كه با روش‌هاي IOR و EOR اين ميادين را توسعه دهند. بررسي‌هايي كه ما تاكنون داشته‌ايم نشان مي‌دهد برخي چاه‌ها و ميادين فاكتورهاي مناسب براي بازيابي دارند اما در برخي موارد ضريب بازيابي بسيار پايين است و درنتيجه شكافي در اين ميان وجود دارد كه نياز به بررسي‌هاي بيشتر دارد تا ببينيم اين كار به لحاظ اقتصادي مقرون به‌صرفه است يا خير. همه اين موارد را زماني مي‌توان با قطعيت گفت كه مطالعات آغاز شود.» او همچنين تاكيد كرد كه بهتر است ايران از يك روش تركيبي در صنعت نفت خود استفاده كند يعني هم چاه‌هاي جديد حفر كند و هم موارد قديمي كه مقرون به‌صرفه هستند را توسعه دهد. او در پاسخ به سوال خبرنگاري درمورد امكان افزايش يك‌ميليون بشكه‌يي توليد نفت ايران تا سال۲۰۱۶ گفت: «وقتي به گراف‌ها و نمودارهاي فعلي نگاه مي‌كنم و با درنظر گرفتن ميزان توليد قبلي كه ايران داشته، به‌نظرم امكان دارد و افزايش يك‌ميليون بشكه در روز تا سال۲۰۱۶ امر تعجب‌برانگيزي نيست.»

در ميان اين افراد البته كساني هم بودند كه تمايلي به پاسخ دادن به سوالات نشان نمي‌دادند. برخي نيز به پاسخ‌هاي مختصري اكتفا مي‌كردند و جزيياتي ارائه نمي‌دادند. يكي از شركت‌كنندگان از شركت او‌ام‌وي تنها به اين نكته اشاره كرد كه مذاكراتي با پژوهشگاه صنعت نفت داشته‌اند و جزييات ديگري ارائه نداد؛ البته در بخش دوم سخنراني‌ها، استفان هانكه به نمايندگي از شركت او‌ام‌وي اتريش در مورد كاربرد فناوري در ميادين توسط شركت او‌ام‌وي سخنراني كرد. او صحبت‌هاي خود را با مباحث تاريخي آغاز كرد و سپس در مورد توانمندي‌هاي تكنولوژيك شركت او‌ام‌وي و تخصص اين شركت در زمينه IOR و EOR صحبت كرد. او همچنين اشاره‌يي به تجربيات اين شركت در مواردي نظير تزريق پليمر و همچنين در حوزه گاز داشت. هانكه در سخنراني خود تاكيد كرد كه فناوري در صنعت نفت يك نياز است.

او گفت: «شركت او‌ام‌وي به كمك تكنولوژي تلاش كرده هزينه‌ها را كاهش دهد و در زمينه توسعه و اكتشاف ميادين نفتي فعاليت كند.» پس از هانكه، پاسلي زيتا نماينده شركت تي‌يو دلف (TU-Delft) تريبون را در اختيار گرفت و در مورد توانمندي‌هاي فني مرتبط با ازدياد برداشت در كنسرسيوم دي‌بي‌يو تو (DBU II) صحبت كرد. يكي از مهم‌ترين نكاتي كه زيتا به آن اشاره كرد اين بود كه ايران زماني در دوران اوج خود قريب به ۶ميليون بشكه در روز نفت توليد كرده است اما اين ميزان طي ۲۰ تا ۲۵سال گذشته با كاهش روبه‌رو شده است. او همچنين در مورد اين كنسرسيوم گفت: «كنسرسيوم دي‌بي‌يو تو در حقيقت حاصل همكاري مشترك چند دانشگاه برجسته و بزرگ است كه اكنون همگي آنها قرار است با پژوهشگاه صنعت نفت همكاري كنند.»

كاتوزيان در ابتداي اين همايش اظهار داشت كه اين همايش فرصتي براي بحث در مورد آخرين فناوري‌هاي موجود در سرتاسر جهان فراهم خواهد آورد. كنفرانس قبلي اين همايش، سال گذشته در ارديبهشت‌ماه برگزار شده بود. اما موضوع مهمي در همايش دوم مورد توجه مسوولان داخلي و خارجي بود: «توافق هسته‌يي ايران و گروه ۱+۵». كاتوزيان نيز درباره تاثير اين توافق گفت: «اين شرايط موقعيت بي‌بديلي را براي تقويت اقتصاد ايران در اختيار كشور قرار خواهد داد. با توجه به بررسي‌هاي انجام‌شده تخمين زده مي‌شود كه در نتيجه اجراي برجام، بازاري با سود ۸ميليارد دلار در انتظار شركت‌هاي جهاني و سرمايه‌گذاران بالقوه خواهد بود.»

اين كنفرانس چند سخنران كليدي داشت كه نخستين آنها محمدرضا مقدم معاون پژوهش و فناوري وزارت نفت بود.

مقدم ابتدا از طرف بيژن نامدارزنگنه وزير نفت ايران گفت: «وزير نفت از برگزاركنندگان اين سمينار تشكر كرده و سازماندهي آن را كار مهمي دانسته است.» مقدم در سخنان خود از حضور ميهمانان خارجي ابراز رضايت و اظهار كرد كه اميدوار است در دوران پساتحريم وضعيت بهتري داشته باشيم. البته او تاكيد كرد كه هنوز مشخص نيست فضا چقدر باز و آزاد باشد اما بايد به گونه‌يي باشد كه فرصتي براي استفاده از تكنولوژي‌هاي جديد فراهم كند.

از زماني كه بحث توافق به ميان آمده و پاي كشورها و شركت‌هاي خارجي به كشور باز شده است تمامي مقامات رسمي و توليدكنندگان تاكيد كرده‌اند كه ورود تكنولوژي بايد همراه با انتقال تكنولوژي صورت بگيرد به گونه‌يي كه وضعيت فناوري را در كشور به سطح بالاتري ارتقا دهد. مقدم نيز در اين همايش بر اين امر تاكيد كرد و گفت: «ما بايد بتوانيم با انتقال تكنولوژي فاصله خودمان را با بهترين‌هاي دنيا كاهش دهيم. در اين زمينه پژوهشگاه دارايي باارزشي است.» يكي از مواردي كه معاون وزير نفت بر آن تاكيد كرد اين بود كه در ايران حدود يك‌تريليون و ۵۰۰ميليارد تومان پروژه تعريف شده است كه لازم است اكنون وضعيت آنها مورد بررسي قرار گيرد. او در اين باره تاكيد كرد كه بايد يك سبد معين در كشور داشته باشيم و نبايد به صورت پراكنده به رويش ايده‌هاي جديد بپردازيم.

مقدم در صحبت‌هاي خود انتقاداتي را نيز مطرح كرد. انتقاد او مربوط به طولاني شدن اجراي پروژه‌ها در كشور بود. او در اين باره گفت: «اجراي پروژه‌ها در ديگر نقاط دنيا به شكلي انجام مي‌گيرد كه هم كاهش زمان دارند و هم افزايش ارزش اما در ايران اين مساله برعكس است يعني پروژه‌ها طولاني‌تر مي‌شود و ارزش اقتصادي آن كاهش مي‌يابد.»

اين همايش سخنرانان ديگري نيز داشت كه هر يك در حوزه خود صحبت‌هايي كردند و مسائلي را مطرح كردند. سلبعلي كريمي مديرعامل شركت نفت مناطق مركزي نيز ديگر سخنران همايش بود كه ابتدا در مورد اهميت انرژي در زندگي امروز صحبت كرد و در اين باره گفت: «انرژي در زندگي امروز مايه‌حيات است؛ در حقيقت انرژي بازيگر اصلي زندگي ساده و راحت است.» كريمي تاكيد كرد كه به كمك فناوري مي‌توانيم سود و درآمد بيشتري داشته باشيم و هزينه‌ها را كاهش دهيم؛ علاوه‌بر آن مي‌توانيم از هدررفت انرژي جلوگيري كنيم. او بيان كرد: «به ازاي هر ۵هزار و ٥٠٠فوت مكعب تزريق گاز، يك بشكه نفت حاصل مي‌شود بنابراين استفاده از روش‌هاي مختلف ازدياد برداشت مانند تزريق گاز نيز بايد با دقت و درنظر گرفتن شاخص‌هاي مرتبط صورت گيرد.» در پايان نيز محمد كرامتي از استادهاي پژوهشگاه صنعت نفت و تحصيلكرده دانشگاه لندن در مورد نقشه راه ازدياد برداشت ميدان اهواز سخناني را ايراد كرد و گفت: «پژوهشگاه فرصت خوبي براي توسعه تكنولوژي در ميادين بزرگ اهواز است.» او همچنين به ۴مورد كه جزو اهداف وزارت نفت از پروژه‌هاي ازدياد برداشت است، اشاره كرد: «افزايش توليد، افزايش ضريب برداشت، كاهش هزينه و توسعه تكنولوژي جزو اهداف وزارت نفت هستند كه در ۳سطح كوتاه‌مدت، ميان‌مدت بلندمدت اجرايي خواهند شد.» بر اساس آنچه در جدول برنامه‌ريزي آمده بود، بنا بود افراد ديگري نظير علي‌اكبر شعبانپور مديرعامل شركت نفت و گاز پارس نيز در اين همايش سخنراني كنند كه در برنامه حضور نداشتند.