آیا ایران و آمریکا به «جنگی بیپایان» وارد خواهند شد؟ هیچکدام قادر به دستیابی به پیروزی نهایی نیستند
به نقل از خبرآنلاین و به گزارش تابناک، علی واعظ تاکید کرده است: تفاهمنامهای که در اوایل ژوئن میان ایران و ایالات متحده به امضا رسید، به علت اتهامات متقابل دو طرف در مورد نقض بندهای توافق، به سرعت به شکست انجامید. این وضعیت منجر به افزایش شدید خصومتها علیه تأسیسات و اهداف نظامی شد و تهدیدات متقابل به تشدید تنشها همراه بود، در حالیکه تلاشهای جدیدی در راستای دیپلماسی به منظور کاهش عواقب ناشی از این وقایع آغاز شد.
محتوای تفاهمنامه
هیئتهای عالیرتبه از ایالات متحده و ایران، به همراه میانجیگران قطری و پاکستانی، در تاریخ ۲۱ ژوئن در سوئیس گرد هم آمدند تا اجرای تفاهمنامهای را پیگیری کنند که در تاریخ ۱۷ ژوئن توسط رئیسجمهور دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان به امضاء رسیده بود.
معاونتهای میانجیگران در یک بیانیه مشترک به "جو مثبت و سازنده" اشاره کردند که میتواند به "شروع فوری مذاکرات فنی" منجر شود. آنها همچنین بیان کردند "یک خط ارتباطی بین طرفین برقرار شده است... تا از حوادث و سوءتفاهمات جلوگیری شود و عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز امکانپذیر گردد"، در کنار "یک واحد هماهنگی برای پیشگیری از برقراری درگیری... به منظور اطمینان از پایبندی به خاتمه فعالیتهای نظامی در لبنان" تشکیل شده است.
در ۲۳ ژوئن، مقامات ایرانی و عمانی در مسقط ملاقات کردند و در خصوص تداوم تعاملات "با هدف دستیابی به توافق در خصوص مدیریت آتی ناوبری در تنگه هرمز و خدمات آن، به همراه هزینههای مربوط به این خدمات وفق با استانداردهای بینالمللی" برنامهریزی کردند. آنها همچنین بر لزوم گفتگو با کشورهای همسایه و دیگر ذینفعان تأکید داشتند.
با این حال، تنگه هرمز در کانون رقابتها باقی ماند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۲۵ ژوئن اعلام کرد که "برخی مقامات مسیر جدیدی را برای تردد کشتیها در تنگه هرمز بدون اطلاعرسانی و هماهنگی با جمهوری اسلامی اعلام کردهاند. این مسیر بدون توافق غیرقابل قبول است... فقط مسیرهای تعیین شده از سوی جمهوری اسلامی ایران مجاز بوده و تردد در خارج از آنها، بسیار خطرناک و ممنوع است و ما هشدار جدی نسبت به هرگونه حرکت خارج از کریدورهای مقرر صادر میکنیم".
در پیشبینی آنچه که احتمالاً رخ خواهد داد، یک کشتی باری که در حال عبور از تنگه بود، توسط یک پهپاد ایرانی هدف قرار گرفت و این امر منجر به حملات ایالات متحده در ۲۶ ژوئن به تأسیسات راداری و مراکز ذخیرهسازی تسلیحات ایران گردید. ترامپ اذعان کرد که این "نقض احمقانه توافق آتشبس ما" بوده است؛ و روز بعد تبادل جدیدی از حملات صورت گرفت.
گزارشات حاکی از آن است که دو طرف توافق کردند تا با برگزاری دوباره مذاکرات در قطر، تنشها را کاهش دهند. با این حال، این هدایت به سرعت مودت قبل را مختل نمود، چرا که حملات ایران در ۷ ژوئیه به سه نفتکش در حال عبور از تنگه هرمز زمینهساز یک چرخه جدید از حملات تلافیجویانه شد و تفاهمنامهٔ ژوئن را به سمت ویرانی کشاند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده در ۷ ژوئیه، "سیستمهای دفاع هوایی ایران، شبکههای فرماندهی و کنترل، سایتهای راداری ساحلی، قابلیتهای موشکانداز ضدکشتی و بیش از ۶۰ قایق کوچک سپاه پاسداران" را مورد هدف قرار داد و روز بعد نیز "سیستمهای دفاع هوایی، داراییهای نظارتی ساحلی، سایتهای ذخیرهسازی موشک و پهپاد، قابلیتهای دریایی و زیرساختهای لجستیکی نظامی در امتداد سواحل ایران" را بمباران کرد.
ایران نیز به تلافی حملاتی را در بحرین، کویت، قطر و اردن انجام داد. همچنین در ۷ ژوئیه، ایالات متحده تصمیم به لغو مجوز عمومی فروش نفت ایران گرفت. با تداوم تبادل آتش میان ایالات متحده و ایران، رئیسجمهور ترامپ در ۱۳ ژوئیه اعلام کرد که ایالات متحده محاصره دریایی خود را دوباره آغاز خواهد کرد و این محاصره از روز بعد اجرایی شد.
از آن زمان، دو طرف در الگویی از حملات هوایی بهطور فزایندهای قابلتوجه از سوی ایالات متحده به تأسیسات و زیرساختهای نظامی در ایران مواجه شدهاند و همچنین شاهد حملات تلافیجویانه با پهپاد و موشک ایران در سراسر خلیج فارس، اردن و سوریه بودهاند.
تحولات در حوزه تحریمها
وزارت خزانهداری ایالات متحده در تاریخ ۱۰ ژوئیه نخستین تحریمها را از زمان تصویب تفاهمنامهٔ اسلامآباد اعمال کرد و "یک تسهیلکننده مالی ایرانی به همراه صرافیهای کلیدی ایرانی که سالانه میلیاردها دلار را برای بانکهای تحت تحریم ایران جابهجا میکنند" را به فهرست تحریمهای خود اضافه کرد.
در تاریخ ۱۴ ژوئیه، ایالات متحده اعلام کرد که "تلاشهای خود را برای مختل کردن و تضعیف شبکه کشتیرانی غیرقانونی و فرار از تحریمهای محمدحسین شمخانی دوچندان میکند" و "بیش از ۵۰ فرد، نهاد و کشتی را در این زمینه تحریم کرد."
روز بعد، تحریمهایی علیه "هفت فرد و نهاد درگیر در یک شبکه بینالمللی که حمایت از تلاشهای تسلیحاتی سپاه پاسداران را هدف قرار دارد" وضع گردید.
بریتانیا نیز در ۱۳ ژوئن سپاه پاسداران و جنبش اسلامی یاران حق (IMCR) را به فهرست گروههای تروریستی اضافه کرد و به بیش از نیم دوجین حمله در بریتانیا مرتبط دانست که به گفته ایوت کوپر، وزیر امور خارجه، "به احتمال قوی توسط نیروی قدس سپاه هدایت شدهاند".
سوال اصلی این است که چرا تفاهمنامهٔ میان آمریکا و ایران ظرف چند هفته پس از امضای خود به فروپاشی انجامید؟ واقعیت این است که هیچ یک از طرفین قادر به دستیابی به پیروزی قاطعی نیستند: ایالات متحده نمیتواند توانایی ایران در تهدید کشتیرانی را کاهش دهد و تهران نیز به تنهایی نمیتواند از طریق فشار اقتصادی، ایالات متحده را وادار به تسلیم نماید.
با عمیقتر شدن بیاعتمادی و تفسیر هر دو طرف از اقدام یکدیگر به عنوان نشانهای از قصدی خصمانه، شرایط بهگونهای شکل گرفت که حملات جدیدی در پی حملات قبلی رقم خورد و درگیری به سمت چرخهای به نام "جنگ ابدی" سوق پیدا کرد، که در آن هر دور از خشونت بهانهای برای دور بعدی میسازد.
23302
