از «دوران اطفای حریق» ایران تا «تشدید آتش» کویت
به نقل از ایسنا، «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، بار دیگر یکی از ابعاد کمتر شناختهشده در روابط ایران و کویت را به مرکز توجه جلب کرد؛ این بعد به همیاری متخصصان ایرانی در اطفای حریق چاههای نفت کویت پس از جنگ خلیج فارس برمیگردد و امروزه در سایه تنشهای امنیتی منطقه، به عنوان بخشی از ادبیات سیاسی ایران در انتقاد از دولت کویت مطرح میشود.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی این سخنان را در واکنش به گزارشهایی درباره نقش کویت در جنگ اخیر و بهویژه درگیریهای دو هفتهی اخیر مطرح کرده و بر اصل حسن همجواری تاکید کرد و افزود: کشورهایی که در گذشته از مساعدت ایران بهرهمند شدهاند، نباید اجازه دهند خاک یا امکاناتشان علیه ایران به کار گرفته شود.
آتش چاههای نفت؛ فصل مهم همکاری تهران و کویت
ماجرا از این قرار است که در پی حمله عراق به کویت و عقبنشینی نیروهای عراقی در سال ۱۹۹۱، صدها چاه نفت این کشور به آتش کشیده شدند؛ بحرانی که ماهها ادامه یافت و دود آن مناطق وسیعی از خلیج فارس را در بر گرفت. بین ۶۰۵ تا ۷۳۲ چاه نفت به همراه تعدادی مناطق نفتخیز، مانند دریاچههای نفتی، توسط عراق به عنوان بخشی از استراتژی زمین سوخته در حین عقبنشینی به آتش کشیده شد.
گزارشها نشان میدهند که حزب بعث بیش از ۱۰ هزار مین در اطراف چاههای نفت کویت کار گذاشته بود تا عملیات اطفای حریق دشوارتر شود. این رویداد به عنوان یکی از بزرگترین فاجعههای زیستمحیطی تاریخ تا آن زمان و یکی از ۱۰ رخداد بزرگ جهانی در زمینه انرژی شناخته میشد. دود ناشی از آتش چاههای نفت به قدری وسیع بود که باعث تاریکی ترسناک در کویت شد و مردم این کشور برای هفتهها نتوانستند نور خورشید را ببینند.
برای کنترل این آتشسوزی وسیع، کویت از شرکتها و گروههای تخصصی از کشورهای مختلف کمک گرفت. ایران نیز با اعزام کارشناسان در زمینه نفت و اطفای حریق به خاموش کردن بخشی از این چاهها کمک کرد. متخصصان ایرانی که تجربه قبلی در مقابله با آسیبها ناشی از جنگ ایران و عراق داشتند، در این عملیات نقش کلیدی را ایفا کردند و این اقدام در آن زمان بهعنوان نمونهای از همکاری منطقهای محسوب میشد.
براساس گزارشهای موجود، کارشناسان آمریکایی تخمین زده بودند که خاموش کردن چاههای نفت کویت حداقل به دو سال زمان نیاز دارد و سعی داشتند مقامات کویتی را متقاعد کنند تا این زمانبندی را بپذیرند و بهصورت مستقل اقدام کنند. اما به دلیل نگرانی کشورهای دیگر از مقدار آلودگی پراکنده شده در هوا، آب و خشکی، شرکتهایی از نقاط مختلف جهان به دولت کویت پیشنهاد دادند در عملیات خاموشسازی چاهها مشارکت کنند. با اعتراض مردم کویت به کندی عملکرد شرکتهای آمریکایی، مقامات کویتی نیز تحت فشار قرار گرفته و مجبور به همکاری با سایر کشورها شدند.
با مذاکرات وزیربن نفت وقت ایران با مقامات کویتی، جمهوری اسلامی ایران نیز رسما آمادگی خود را برای کمک به اطفای آتش چاههای نفت کویت اعلام میکند و در نهایت با دستور وزیر نفت، تیمهای کارشناسی وزارت نفت در فروردین ۱۳۷۰ از تأسیسات نفتی کویت بازدید کرده و برنامهای برای بازسازی پالایشگاهها و کنترل چاهها ارائه میدهند. ولی به دلیل عدم آگاهی از تواناییهای متخصصان ایرانی، تنها همکاری در پروژه اطفای چاهها (پروژۀ العوده) مورد قبول قرار میگیرد. سرانجام در سیزدهم مردادماه آن سال، تیم ایرانی وارد کویت میشود و نخستین حلقه چاه در منطقه بورگان (یکی از بزرگترین مخازن نفت جهان) به آنها واگذار میشود.
جالب است بدانید که متخصصان ایرانی در عرض چند ساعت موفق به خاموش کردن این چاه شدند و این موضوع به طور گستردهای در رسانهها منعکس شد به طوری که شرکت نفت کویت، شرکتهای آمریکایی را تحت فشار قرار داد تا امکانات بیشتری برای چاههای دیگر در منطقه بورگان به مهارگران ایرانی واگذار کنند.
در نهایت، متخصصان شرکت ملی حفاری ایران توانستند آتشسوزی ۲۰ حلقه از بزرگترین چاههای نفت کویت را مهار کنند.
سه دهه روابط؛ از همکاری تا تنش
پس از پایان جنگ خلیج فارس، ایران و کویت تلاش کردند که روابط سیاسی و اقتصادی خود را حفظ کنند و کویت یکی از معدود کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بود که کانالهای دیپلماتیک با ایران را باز نگه داشت. اما با حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و افزایش حضور نظامی واشنگتن در منطقه، کویت به یکی از پایگاههای اصلی استقرار نیروهای آمریکایی تبدیل شد؛ امری که به عنوان یکی از بزرگترین چالشهای روابط دو کشور از سوی تهران تلقی میشد.
در سالهای بعد، اگرچه روابط دیپلماتیک و همکاریهای اقتصادی ادامه داشت، اما اختلاف نظرها در مورد ترتیبات امنیتی منطقه و حضور نظامی آمریکا همچنان پابرجا بود.
جنگ تحمیلی و افزایش حساسیت تهران
با شروع جنگ تحمیلی اخیر، بار دیگر مسألهی احتمال استفاده از پایگاهها و امکانات نظامی برخی کشورها در منطقه برای اقداماتی علیه ایران مطرح شد.
مقامهای ایرانی تصریح کردند که به کارگیری خاک کشورهای همسایه برای اقدامات نظامی علیه ایران، مغایر اصول حسن همجواری است. در همین راستا، بقائی نیز ضمن یادآوری نقش ایران در اطفای آتش چاههای نفت کویت، از «ناسپاسی» این کشور و اجازه کونی به آمریکا برای استفاده از اراضی خود جهت انجام اقدامات نظامی علیه ایران انتقاد کرد.
ادعای والاستریت ژورنال و واکنش کویت
در این فضای تنشزا، روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی مدعی شد که بحرین و کویت به صورت محرمانه در حملات هوایی علیه برخی اهداف نظامی در داخل ایران مشارکت داشتهاند.
این روزنامه به نقل از منابع آگاه ادعا کرد که حملات انجام شده در اوایل ماه جاری شامل انبارهای پهپادی و موشکی و دیگر مراکز نظامی ایران بود و این نخستین اقدام مستقیم این دو کشور علیه ایران به حساب میآید.
اما کویت این ادعا را رد کرد. «الزین الصباح» سفیر کویت در واشنگتن در واکنش به گزارش والاستریت ژورنال در نامهای اعلام کرد که کشورش در هیچگونه عملیات نظامی علیه ایران شرکت نکرده و اجازه نداده است که از خاک، حریم هوایی یا دریاهایش برای حملات تهاجمی علیه ایران استفاده شود.
خاطرهای تاریخی در متن یک مناقشه جدید
یادآوری سخنگوی وزارت امور خارجه درباره اطفای آتش چاههای نفت کویت، نه تنها اشاره به یک واقعه تاریخی است بلکه پیامی سیاسی در خصوص نیاز به احترام متقابل مبنی بر اصول همسایگی نیز میباشد.
از دیدگاه تهران، ایران در مواقع حساس در کنار همسایگان خود ایستاده و انتظار دارد که این تاریخچه در رفتارهای سیاسی و امنیتی کنونی این کشورها نیز لحاظ گردد. اگرچه کویت تأکید دارد که سیاست رسمی آن عدم استفاده از خاکش برای اقدامات نظامی علیه دیگر کشورهاست، اما واقعیت صحنه امری دیگر را نشان میدهد.
بدین ترتیب، روابط میان ایران و کویت همچنان در میان دو تصویر متضاد در نوسان است؛ از همکاری در خاموش کردن آتش چاههای نفت در سال ۱۹۹۱ تا اختلافات سیاسی و امنیتی کنونی که بار دیگر نقش کشورهای حاشیه خلیج فارس در معادلات منطقه را به موضوعی جنجالی تبدیل کرده است.
انتهای پیام
