مدتها است که محققان در تلاشاند تا نشانههایی از حیات در سطح سیاره سرخ مریخ بیابند. مریخنورد پیشرفته ناسا به نام استقامت (Perseverance) به کاوش در خاک و سنگهای کهن دهانه جزرو ادامه میدهد.
اکنون، یافتههای اخیر این مریخنورد تحولی چشمگیر در این جستجو ایجاد کرده است، با این حال، هنوز به طور کامل مشخص نیست که این کشفیات چه معنایی دارند.
کشف مولکولهای کربنی در دهانه جزرو؛ دستاورد چشمگیر استقامت
مریخنورد استقامت (Perseverance) قادر به شناسایی مولکولهای پیچیده کربنی ارگانیک در صخرههای واقع در دهانه جزرو مریخ شده است. این دهانه باستانی در میلیاردها سال پیش به عنوان یک دریاچه و دلتای یک رودخانه فعالیت داشته است. محققان تأکید میکنند که این کشف به معنای وجود شواهد مستقیم از حیات نیست، اما نشاندهنده وجود ترکیبات شیمیایی اساسی است که در تمام اشکال شناختهشده حیات بر روی زمین حضور دارند. این یافته بر ضرورت بازگرداندن نمونههای سنگ مریخی به زمین تأکید میکند.
این کشف با بهرهگیری از ابزار SHERLOC انجام شد که موفق به شناسایی مولکولهای آلی حاوی کربن، هیدروژن، اکسیژن و نیتروژن، از جمله ساختارهای کربنی حلقوی شده است.
این مولکولها به عنوان اجزای پیچیدهای شناخته میشوند که در ترکیبات بیولوژیکی زیادی نقش دارند، هرچند که هیچ گونه فسیل یا مدرکی دال بر حیات زیستی یافت نشده است.
اهمیت کربن و محیط زمینشیمیایی مریخ
کربن به خاطر قابلیت تشکیل پیوندهای پایدار، عنصر بینظیری برای حیات محسوب میشود و اساس تمام موجودات شناختهشده بر کره زمین را تشکیل میدهد. اگرچه شیمی آلی ممکن است بدون وجود حیات نیز به وجود آید، اما آنچه که یافتههای مربوط به مریخ را امیدبخش میسازد، وجود ترکیبات کربنی است که در کانیهای کربنات و سولفات محبوس شدهاند.
این شرایط به این معناست که آب مایع باستانی توانسته این ترکیبات کربنی را منتقل و کنسانتره کند. در واقع، دهانه جزرو نه تنها یک محیط مرطوب، بلکه دارای یک بستر زمینشیمیایی فعال بوده که قادر به حفظ شیمی باستانی خود به مدت میلیاردها سال است.
چرا دهانه جزرو برای تحقیق انتخاب شد؟
دهانه جزرو (Jezero Crater) به این خاطر برای این مأموریت انتخاب گردید که مطالعات مداری نشان میدهد که در گذشته میزبان یک دریاچه، کانالهای رودخانه و دلتای رسوبی بوده است.
این گونه محیط، مکان ایدهآلی برای حفظ مواد آلی به شمار میآید، چرا که آب جاری میتواند رسوبات را متمرکز نماید. در حال حاضر، مریخنورد استقامت مؤید این نکته است که دهانه جزرو واقعاً شامل انواع سنگهای رسوبی است که محققان امیدوار بودند بررسی کنند.
منشأ مولکولهای موجود در مریخ؛ نشانهای از حیات باستانی یا شیمی طبیعی؟
در حال حاضر، دو احتمال اصلی برای منشأ این مولکولهای کربنی مطرح است. احتمال اول این است که منبع آنها بیولوژیکی باشد، بدین معنا که میکروبهای قدیم مریخی ممکن است آنها را تولید کرده باشند. در صورت تأیید این نظریه، به این معنا خواهد بود که حیات بهطور مستقل در هر دو سیاره، زمین و مریخ، ایجاد شده و احتمال وجود حیات در سراسر جهان افزایش مییابد.
احتمال دوم، منشأ غیرزیستی این ترکیبات است. مولکولهای آلی ممکن است از طریق فرآیندهای آتشفشانی، سیستمهای گرمابی، برخورد شهابسنگها، یا واکنشهای شیمیایی بین آب و سنگهای آهنی تشکیل شده باشند.
- تلسکوپ جیمز وب از سیارهای با جوی عجیب و غیرعادی پرده برداشت
- اسپیس ایکس به دلایلی پرتاب موشک استارشیپ را در آخرین لحظات متوقف کرد
- فضاپیمای پارکر؛ سریعترین دیتابیس انسانی با سرعتی بیش از ۶۹۰ هزار کیلومتر بر ساعت
حتی اگر این احتمال درست باشد، اهمیت این کشف کاهش نمییابد، چرا که نشان میدهد سیارات میتوانند به طور طبیعی قبل از ظهور حیات، شیمی آلی پیچیدهتری را تولید کنند.
مریخنورد استقامت (Perseverance) به تنهایی قادر به حل این معما نخواهد بود، زیرا ابزار SHERLOC فقط میتواند مولکولها را شناسایی کند و نه میزان نهایی آنها را مشخص کند.
محققان به ابزارهای آزمایشگاهی پیشرفتهتری نیاز دارند که تنها در آزمایشگاههای روی زمین قابل دسترس هستند. اندازهگیریهایی نظیر نسبتهای ایزوتوپی، کایرالیته مولکولی و زیرساختهای میکروسکوپی بسیار ضروری است.
به همین دلیل، بازگرداندن نمونههای مریخی به زمین اهمیت فوقالعادهای دارد. در حال حاضر، استقامت در حال حفر هستههای سنگی و نگهداری آنها در لولههای نمونه تیتانیومی مهر و موم شده است.
این نمونهها بهزودی از طریق مأموریتهای آینده بازگشت نمونه مریخی به زمین منتقل خواهند شد تا در آنجا تحلیل شوند و سرانجام مشخص شود آیا کربن کشفشده بهنوعی از زیستشناسی مرتبط است یا زمینشناسی.
