نگاهی به نگرانیهای عمومی درباره مصرف انرژی
بر اساس گزارش ایسنا، در سالهای اخیر، چالش مصرف انرژی در ایران به مسئلهای اساسی در مسائل اقتصادی، اجتماعی و محیطزیستی تبدیل شده است. با اینکه کشورمان از جمله تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز در جهان است، اما آمارهای موجود نشاندهنده مصرف بالای انرژی و اتلاف شدید منابع، همراه با نگرانی فزاینده مردم نسبت به کمبود انرژی و قطع برق است؛ بهطوریکه طبق آخرین دادههای مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، بیش از دو سوم جامعه نسبت به کمبود انرژی و جیرهبندی آن احساس نگرانی میکنند و اصلیترین نگرانی آنها در زمان قطع برق، آسیب به وسایل برقی میباشد.
در دهههای اخیر، مصرف انرژی به یکی از چالشهای اصلی جهانی تبدیل گشته است. عواملی همچون رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی، گسترش صنایع و پیشرفتهای فنآوری، بهطرز قابل توجهی تقاضا برای انرژی را افزایش داده و مدیریت این مصرف به یکی از اولویتهای کلیدی دولتها بدل شده است.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA، ۲۰۲۳)، در دهه گذشته، مصرف انرژی جهان بهطور متوسط سالانه ۲/۱ درصد افزایش یافته است. در همین حال، گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که ایران از نظر مصرف انرژی در رده هفتم جهانی قرار دارد؛ امری که با وجود منابع گسترده نفت و گاز، ضرورت تغییر الگوی مصرف را به وضوح نمایان میسازد.
افزایش مصرف انرژی نهتنها فشار زیادی بر منابع طبیعی وارد میکند، بلکه تبعات اقتصادی و زیستمحیطی وسیعی نیز به همراه دارد. از جمله این چالشها میتوان به افزایش هزینههای تأمین انرژی، تشدید آلودگی هوا و پیامدهای ناشی از تغییرات آب و هوایی اشاره کرد که سیاستگذاران را به سوی اجرای برنامههایی برای مدیریت مصرف و افزایش بهرهوری انرژی سوق میدهد.
توجه به گزارش آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۳، نشان میدهد ایران بهخاطر مصرف بالای انرژی در بخشهای خانگی، صنعتی و حملونقل، در میان کشورهایی است که دچار بالاترین میزان اتلاف انرژی هستند. بنابراین، درک دقیق نگرش مردم نسبت به مصرف انرژی و توسعه راهکارهای فرهنگی و آموزشی برای تغییر رفتارهای مصرفی، از اولویت ویژهای برخوردار است.
تحقیقات مختلف نشان میدهد که نگرش افراد به مصرف انرژی را میتوان در سه بعد شناختی، احساسی و رفتاری مورد تجزیه و تحلیل قرار داد و تغییر نگرش یک پیشنیاز برای تغییر رفتار بهحساب میآید. با این حال، هنوز شناخت روشنی از نگرش عمومی نسبت به مصرف انرژی در ایران در دسترس نیست.
اقتصاد؛ مهمترین دغدغه مردم
یافتههای مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) بیانگر آن است که مسائل اقتصادی همچنان بزرگترین نگرانی مردم بهشمار میرود. در این میان، ۶.۴ درصد از شرکتکنندگان در پژوهش، مسائل محیطزیستی را بهعنوان دغدغه ذکر کردهاند و ۳.۲ درصد نیز کمبود انرژی و افزایش قیمت آن را مهمترین نگرانیهای خود معرفی کردهاند.
نتایج این پایش حاکی از آن است که ۶۶.۱ درصد مردم به شدت یا خیلی شدید نگران کمبود انرژی و جیرهبندی آن هستند. در مقابل، ۱۱.۵ درصد اعلام کردهاند که هیچ نگرانی نداشته و ۱۷.۵ درصد نیز میزان نگرانی خود را کم اعلام کردهاند. همچنین ۴.۳ درصد از شرکتکنندگان تاحدی نگران کمبود انرژی و جیرهبندی هستند.
تحلیلها نشان میدهد که میزان نگرانی نسبت به کمبود انرژی در میان زنان و مردان و همچنین در گروههای تحصیلی مختلف تفاوتهایی وجود دارد. زنان بیش از مردان نگران این موضوع هستند. بهعلاوه، افراد با تحصیلات کمتر از دیپلم از دیگر گروههای تحصیلی کمتر نگران کمبود انرژی و جیرهبندی هستند. همچنین تفاوت آماری معناداری میان گروههای سنی و ساکنان مناطق شهری و روستایی مشاهده نشده است.
نگرانی مردم هنگام قطع برق چیست؟
طبق یافتههای این تحقیق، ۳۶.۴ درصد مردم به آسیب دیدن وسایل برقی منزل بهعنوان مهمترین نگرانی خود در زمان قطع برق اشاره کردهاند. همچنین ۲۹.۳ درصد بر این باورند که قطع برق موجب اختلال در انجام کارهایشان میشود و ۱۵.۲ درصد نیز گرمای هوا در زمان خاموشی را جزء دغدغههای مهم خود میدانند. همچنین، ۸/۸ درصد از مردم اعلام کردهاند که قطع شدن آب همزمان با خاموشی برق، بیشترین نگرانی را برای آنها ایجاد میکند.
یافتههای این نظرسنجی نشان میدهد که ۸۲ درصد از افراد، وضعیت اقتصادی خانواده خود را نسبت به سال گذشته بدتر ارزیابی کردهاند. در مقابل، ۱۳.۷ درصد معتقدند شرایط اقتصادی آنها تغییری نداشته و ۳.۵ درصد نیز به بهبود وضعیت اقتصادی خانواده خود اشاره کردهاند.
آگاهی مردم از ساعات اوج مصرف برق
در این نظرسنجی از مردم سوال شده است که چه زمانی مناسبترین زمان برای استفاده از لوازم برقی پرمصرف در فصل تابستان است. با توجه به این که اوج مصرف برق در تابستان در دو بازه زمانی ۱۲ تا ۱۸ و ۱۹ تا ۲۳ است، پاسخها نشاندهنده این است که ۵۷.۲ درصد افراد از ساعات اوج مصرف آگاهی داشته و گزینه درست، یعنی بازه زمانی ۸ تا ۱۲ را برای استفاده از لوازم برقی پرمصرف انتخاب کردهاند.
نتایج تحلیلی نشان میدهد که آگاهی زنان از ساعات اوج مصرف برق و مدیریت استفاده از لوازم برقی پرمصرف با ۶۰.۸ درصد، کمی بیشتر از مردان با ۵۳.۷ درصد است. همچنین، میان گروههای اقتصادی، کمترین آگاهی به افراد طبقات اقتصادی بالا (افراد با درآمد کافی و پسانداز) تعلق دارد که تنها ۵۱.۱ درصد آنها پاسخ درست ارائه دادهاند. در مقابل، در میان افراد طبقه متوسط (درآمد کافی بدون پسانداز)، ۶۴.۶ درصد از ساعات اوج مصرف برق آگاهی داشتهاند.
گزارش حاکی از آن است که آگاهی از ساعات اوج مصرف برق در میان گروههای سنی، تحصیلی و همچنین ساکنان مناطق شهری و روستایی تفاوت آماری معناداری نداشته است.
انتهای پیام
