تجربه خرید و فروش خون در ایران؛ نگاهی به تاریخ و وضعیت کنونی اهدای خون
دکتر بابک یکتاپرست در مصاحبهای با ایسنا، با اشاره به تأسیس سازمان انتقال خون در سال ۱۳۵۳ و یادآوری اینکه نهم مردادماه بهعنوان سالگرد تأسیس این سازمان شناخته میشود، اظهار داشت: قبل از شکلگیری این سازمان، تأمین خون به وسیله عمل خونفروشی انجام میگرفت. این وضعیتی بود که باعث به وجود آمدن اصطلاح «خون کسی را در شیشه کردن» در تاریخ کشور گردید. خونفروشی به شکلی صورت میگرفت که در قبال دریافت وجه، خون به فروش میرسید. اغلب افرادی که به این کار میپرداختند، از اقشار خاصی از جامعه بودند و به بیماریهایی چون اعتیاد و مشکلات مالی دچار بودند. مسائلی چون مشکلات شخصی و معضلات مالی باعث میشد تا افراد به خونفروشی روی آورند؛ موضوعی که بهطرز شدیدی سلامت خون را به خطر میانداخت.
نقش سلبریتیها در فرهنگسازی اهدای خون
این پزشک در رابطه با ورود چهرههای مشهور به حوزه اهدای خون بیان کرد: مرحوم داریوش مهرجویی، نخستین سلبریتی ایرانی بود که به عرصه اهدای خون و مسائل مربوط به آن ورود کرد. به پاس تلاشهای این کارگردان، سازمان انتقال خون تصاویر مرحوم مهرجویی را بر روی بیلبوردهای پنجاهودومین سالگرد تأسیس این سازمان به ثبت رسانده است. افراد بزرگی چون داریوش مهرجویی با تولید فیلمهایی نظیر «دایره مینا» و دیگر هنرمندان از طریق فعالیتهای هنری خود در راستای فرهنگسازی و ترویج اهدای خون، فعالیت کردند.
یکتاپرست تصریح کرد که سازمان انتقال خون همواره بر روی دو اصل «سلامت» و «کفایت» خون تمرکز داشته است و بیان کرد: از زمان تأسیس این سازمان در سال ۵۲، دو مبحث «سلامت» و «کفایت» خون در اولویت قرار داشته است. بررسیها نشان میدهد که تمایل مردم برای اهدای خون با گذشت زمان افزایش یافته است.
دو برهه مهم تاریخی در اهدای خون
معاون اجتماعی سازمان انتقال خون یادآور شد که دو مقطع تاریخی مهم را پشت سر گذاشتهایم و افزود: «انقلاب اسلامی» و «جنگ تحمیلی هشت ساله ایران و عراق» دو رویداد تاریخی مهم برای سازمان انتقال خون به شمار میروند. در زمان انقلاب اسلامی، مشارکت جامعه برای تأمین خون مورد نیاز مجروحان به شدت افزایش یافته بود. به اعتقاد من، بارزترین نشانه مشارکت مردم با سازمان انتقال خون در طول جنگ هشت ساله نمایان شد. در این دوران، زنان ۳۵ درصد از خون مورد نیاز کشور را فراهم میکردند.
پیشرفت با استانداردهای جهانی
او در خصوص سلامت خونهای اهدایی بیان داشت: فعالیتهای سازمان انتقال خون تنها به تأمین کفایت خون محدود نمیشود؛ چرا که هماهنگی با استانداردهای جهانی در دستور کار سازمان قرار دارد. سلامت خون یک مسأله حیاتی است که با عبور از مراحل مختلف بهدست میآید. اقدامات سازمان انتقال خون برای تضمین سلامت خون شامل فراخوانی برای جذب سالمترین افراد، مشاوره پزشکی با تمام داوطلبان اهداکننده خون برای انتخاب بهترینها، و انجام غربالگریها و آزمایشهای سلامت خون از جمله هپاتیت، سیفلیس، HIV و HTLV است. هدف از این اقدامات این است که سالمترین خون به بیماران منتقل شود و جان آنها نجات یابد. حتی کوچکترین آلودگی در خون یک نوزاد یا بیماران خاصی چون مبتلایان به سرطان و تالاسمی میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد.
تأمین پلاکت خون با روش پلاکتفرزیس
یکتاپرست در خصوص تأمین فرآوردههای خونی گفت: در گذشته، سازمان انتقال خون تنها بر تأمین خون کامل تمرکز داشت؛ در حالی که امروزه با اهدای یک کیسه خون، میتوان چهار نوع فرآورده خونی تولید کرد. سازمان انتقال خون در طول فعالیتهای خود به موفقیتهای قابل توجهی دست یافته است. تأمین پلاکت به شیوه «پلاکتفرزیس» از دیگر پیشرفتهای این سازمان است که تنها پلاکتها برداشت میشوند و سایر اجزاء خون به بدن اهداکننده بازمیگردد. بانک سلولهای بنیادی خون و گروههای خونی نادر از جمله خدمات پیشرفته سازمان انتقال خون به شمار میآید.
این پزشک گفت: من از اهداکنندگان خون میخواهم با اهدای پلاکت خود به جان بیماران سرطانی کمک کنند.
کوشش برای جذب جوانان
او با اشاره به ضرورت نگاهی نو به مقوله اهداکنندگان تصریح کرد: میانگین سنی اهداکنندگان در کشور ۳۵ تا ۵۰ سال است؛ لذا باید از ظرفیت جوانان برای اهدای خون بهرهبرداری کنیم. سازمان انتقال خون به منظور جذب اهداکنندگان جوان باید از رسانههای مورد علاقه آنها استفاده کند. جوانان نشان دادهاند که در مواقع ضروری به یاری آمدهاند و این را در حوادث مربوط به بندر رجاییشهر و جنگ چهل روزه تجربه کردیم. میزان اهدای خون جوانان در زمان جنگ چهل روزه حدود ۶۳ درصد افزایش یافت.
او همچنین بیان کرد که دو مرکز جامع انتقال خون در تهران افتتاح شده است و افزود: چهار مرکز جامع انتقال خون بهطور همزمان در روز چهارشنبه (۷ مرداد) در کشور راهاندازی شد که دو مرکز آن در تهران مستقر است. مرکز اهدای خون مستقر در سازمان انتقال خون هیچ شباهتی به مراکز درمانی ندارد و نسل Z میتواند با حضور در این مرکز و استفاده از ادبیات خود و به اشتراکگذاری تصاویر، بهعنوان فریلنسر سازمان انتقال خون در زمینه ترویج اهدای خون جوانان، فعالیت کند.
انتهای پیام
