تصویری انسانمحور از ۳ قهرمان در ۳ مستند؛ لحظاتی از شادی و اندوه!
طبق گزارش خبرنگار مهر، مجموعه مستندهای «هیچکس نخوابد» به کارگردانی سام کلانتری، «وایت کارت» اثر الهام حسامی و «پهلوانان نمیمیرند» به کارگردانی شراره عطاری که این روزها از طریق شبکه نمایش خانگی و گروه «هنروتجربه» به نمایش درآمدهاند، نه تنها بر قدرت زنان ورزشکار ایرانی تأکید میکنند بلکه مسائل مربوط به بحران اعتیاد در قهرمانان ملی را مورد بررسی قرار میدهند.
مستند «هیچکس نخوابد» به کارگردانی سام کلانتری که در زمره آثار پرفروش او، همانند «جایی برای فرشتهها نیست» قرار دارد، به بررسی ورزش زنان اختصاص دارد. در حالی که در «جایی برای فرشتهها نیست»، زنان به دنبال کسب پیروزی در هاکی بودند، در این مستند جدید، شخصیت اصلی یعنی نگار سماکنژاد با خویش به رقابت پرداخته تا عنوان نخستین بانوی ایرانی که با سرعت به قله دماوند صعود کرده را به دست آورد. کلانتری با نزدیک شدن به شخصیت نگار، اراده مستقل و جاهطلبی او را به تصویر میکشد و صعود چهارجانبهاش به دماوند را که با دشواریهای زیادی همراه است، ثبت میکند.
بازتعریف نقشی و هویتی زنانه در «هیچکس نخوابد»
سام کلانتری به عنوان یک مستندساز از طبقه متوسط به بالاست و موضوعات و چالشهایش از فضایی شکل میگیرد که به خوبی با آن آشناست. نگار، دختری مرفه و مستقل است که برخلاف بسیاری از زنان در سینمای مستند، با فقر، تبعیض و خشونت مواجه نیست. برای او، صعود و ثبت یک رکورد زنانه، نه تنها دستیابی به هویت بلکه بازتعریف نقش خود به عنوان یک زن خاص است. رویایی که به حقیقت تبدیل میشود. «هیچکس نخوابد» هماکنون در شبکه نمایش خانگی در دسترس قرار دارد.
الهام حسامی از اواسط دهه نود تا پایان سال ۱۴۰۱ در حال ساخت مستندی درباره یک قهرمان جوان ایرانی به نام حمیده عباسعلی بوده است؛ قهرمان کاراتهای که افتخارات متعددی را در کارنامه دارد اما مصدومیت در المپیک مانع از دستیابی او به مدال طلا شد. فیلمی به مدت ۴۵ دقیقه که با نزدیک شدن به شخصیت حمیده و نشستن پای صحبت او و مربیاش، گوشههایی از اردوهای دختران جوان را به نمایش گذاشته و لحظات شاد و ترسهایشان را بازتاب میدهد و سعی دارد به تصویر کشد که زنان ورزشکار در ایران امروز با چه مشکلاتی مواجه هستند.
تصویر یک قهرمان خوشاخلاق و مقاوم در «وایت کارت»
فیلم «وایت کارت» نیز مانند «هیچکس نخوابد»، به واسطه وجود یک شخصیت اصلی قوی و باهوش شکل گرفته و از دقایق ابتدایی بیننده را با خود همراه میکند. حسامی با بهرهبرداری مناسب از تصاویر مسابقات و گفتگوها، اگرچه به زندگی خصوصی شخصیت اصلی نمیپردازد، اما او را به عنوان یک قهرمان جوان، خوشاخلاق و مقاوم برای تماشاگر به تصویر کشیده است.
حسامی، با توجه به تجربیات شخصیاش به عنوان یک خبرنگار و مستندساز زن، در برخی قسمتهای فیلم، به ویژه در نیمه اول (در تمرینات یا آغاز مسابقات در سالن ورزشی)، بدون اغراق، شرایط دشوار ورزشکاران زن و محدودیتهایشان را به تصویر میکشد و فیلمش را از یک پرتره صرف ورزشی فراتر میبرد. «وایت کارت» نیز در شبکه نمایش خانگی برای علاقهمندان در دسترس است.
تراژدی سرنوشت یک جوان قهرمان در «پهلوانان نمیمیرند»
اما مستند شراره عطاری با عنوان «پهلوانان نمیمیرند» که این روزها در گروه «هنروتجربه» به نمایش درآمده، شباهتها و تفاوتهای بارزی با دو مستند مذکور دارد. عطاری برخلاف دو فیلمساز دیگر با روایت شکست مواجه است. این فیلم، برخلاف «وایت کارت» و «هیچکس نخوابد»، تلخ و گزنده است. محسن قاسمی، شخصیت اصلی این مستند، جوان و موفق است، اما اعتیاد او را به بیماری دچار کرده و او را از عرصه رقابت و کسب مدالهای رنگارنگ کشتی دور میکند. تراژدی این جوان زیبا و پرافتخار، به وضوح نشانهای از ضعف سیستم حمایت از ورزشکاران حتی در سطوح قهرمانی ملی به شمار میآید؛ جوانانی مستعد که از نظر روحی برای مقابله با چالشهای زندگی آموزش ندیدهاند و قادر به تحمل فشار شهرت نیستند.
شراره عطاری با نگاهی انتقادی، به بررسی مشکلات ورزش حرفهای در ایران پرداخته و به خوبی به شخصیت محسن نزدیک شده و خانواده و ریشه اجتماعی او را به تصویر میکشد و تصویری کامل از او را برای تماشاگرش فراهم میآورد. استفاده هوشمندانه از تصاویر آرشیوی و گفتگوها، «پهلوانان نمیمیرند» را به مستندی ماندگار تبدیل کرده که هم جنبه اجتماعی و هم آموزشی دارد.
با اینکه برخی منتقدان و عموم مردم ممکن است بر این باور باشند که مستندهای ورزشی در ایران مورد غفلت واقع شدهاند، واقعیت این است که هر سال تعدادی مستند ورزشی در مورد ورزشکاران ساخته میشود. به نحوی که برخی از آنها مانند «سمفونی حمید» (جعفر صادقی) تمرکز را بر روی یک شخصیت ورزشی خاص قرار داده و تصویری متفاوت از او ارائه میدهند و برخی دیگر مثل «آیدین» (اشکان مهریار) بیشتر حالت گزارشی و اسنادی دارند. در هر دو دسته، میتوان مستندهای با کیفیت و جذابی را پیدا کرد که تماشای آنها لذتبخش است.
