افزایش سن نخستین زایمان به عنوان یکی از عوامل کلیدی در کاهش باروری طبیعی
دکتر محمد احمدیان در مصاحبهای با ایسنا به اهمیت برنامههای پیشگیرانه در زمینه ناباروری که در سالهای اخیر بهطور جدی در نظام بهداشتی کشور دنبال میشود، اشاره کرد و گفت: وزارت بهداشت، برنامههایی برای پیشگیری، شناسایی زودهنگام و درمان ناباروری را به دانشگاههای علوم پزشکی ابلاغ کرده است. در این راستا، آموزش ارائهدهندگان خدمات بهداشتی باروری، شناسایی عوامل خطر، آموزش به زنان در سنین باروری و ارجاع بهموقع زوجین مشکوک به ناباروری به مراکز تخصصی در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: آموزش جوانان پیش از ازدواج یکی از کلیدیترین استراتژیها برای جلوگیری از ناباروری به شمار میرود. در کلاسهای آموزشی مربوط به ازدواج، موضوعات مختلفی مانند اثر سن بر باروری، اهمیت برنامهریزی درست برای فرزندآوری، پیشگیری از عفونتهای مقاربتی، جلوگیری از مصرف دخانیات، الکل و مواد مخدر، تغذیه سالم، فعالیتهای بدنی، کنترل وزن و آشنایی با علائم هشداردهنده ناباروری مطرح میشود. این نوع آموزشی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد از طریق مراکز ارائه خدمات جامع سلامت و مراکز مشاوره ازدواج پیگیری میشود و زوجهایی که دارای عوامل خطر هستند، به مراکز تخصصی ارجاع داده میشوند.
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ادامه به تغییرات جمعیتی در دهههای اخیر اشاره کرد و بیان داشت: افزایش سن ازدواج و پس از آن تاخیر در فرزندآوری، از جمله اصلیترین عوامل کاهش باروری طبیعی در جامعه محسوب میشود. قدرت باروری زنان از حدود ۳۰ سالگی به تدریج کاهش مییابد و این روند پس از ۳۵ سالگی به شدت افزایش مییابد، چرا که تعداد و کیفیت تخمکها به تبع افزایش سن رو به ضعف میگذارد. پس از ۴۰ سالگی هم احتمال بارداری طبیعی به طور قابل توجهی کاهش یافته و همزمان احتمال سقط جنین و بروز برخی بیماریها در دوران بارداری مثل دیابت و فشار خون افزایش مییابد. اگرچه کاهشی که در باروری مردان مشاهده میشود، به صورت تدریجی است، اما افزایش سن نیز در آنان میتواند با افت کیفیت اسپرم و افزایش زمان مورد نیاز برای دستیابی به بارداری همراه باشد.
ناباروری تنها یک علت ندارد
احمدیان تأکید کرد: افزایش سن به معنای ناباروری قطعی نیست، بلکه شانس بارداری طبیعی را کاهش داده و ممکن است نیاز به درمانهای ناباروری را افزایش دهد. از همین رو، سازمان جهانی بهداشت و سازمانهای علمی بینالمللی همواره بر لزوم آگاهیبخشی زوجین در مورد تاثیر سن بر باروری و برنامهریزی درست برای فرزندآوری تأکید دارند. بر پایه یافتههای علمی، ناباروری معمولاً نتیجه تعاملات چندگانهای از عوامل ژنتیکی، پزشکی، محیطی و سبک زندگی میباشد و نمیتوان به روشنی سهم مشخصی را برای هر یک از این عوامل در نظر گرفت، اما بسیاری از این عوامل قابل اصلاح و پیشگیری هستند.
وی صورت صحیح نگهداری از وزن را یکی از پایهایترین مولفهها در حفاظت از سلامت باروری توصیف کرده و افزود: چاقی و اضافه وزن میتواند با برهم زدن تعادل هورمونی، تخمکگذاری در زنان را مختل کرده و کیفیت و مقدار اسپرم در مردان را کاهش دهد. همچنین، فقدان وزن شدید نیز ممکن است باعث عدم نظم یا حتی قطع تخمکگذاری شود؛ بنابراین نگهداری وزن در محدوده مناسب یکی از موثرترین راهکارها برای حفظ باروری به شمار میآید. البته باید توجه داشت که هیچ ماده غذایی خاصی به تنهایی نمیتواند باروری را افزایش دهد، اما یک رژیم غذایی متعادل شامل میوهها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل، ماهی، مغزها و چربیهای سالم به همراه کاهش مصرف غذای فرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین و چربیهای ترانس، میتواند در حفظ سلامت عمومی و باروری نقش بسزایی ایفا کند. همچنین، مصرف کافی اسید فولیک پیش از بارداری نیز برای زنان از اهمیت ویژهای برخوردار است.
دخانیات و مواد مخدر از عوامل شناختهشده ناباروری هستند
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد به تأثیرات منفی دخانیات بر باروری اشاره کرد و گفت: سیگار و قلیان از جمله اصلیترین عوامل قابل پیشگیری ناباروری محسوب میشوند و مصرف این مواد میتواند ذخیره تخمدان را کاهش داده، احتمال یائسگی زودرس را افزایش و کیفیت اسپرم را کاهش دهد و خطر سقط جنین را بیشتر کند. علاوه بر این، مصرف مواد مخدر و استروئیدهای بدنسازی نیز میتواند تولید اسپرم را مختل کند و به همین دلیل، ترک دخانیات و دوری از مواد مخدر از مهمترین توصیههای پزشکان به زوجهایی است که در فکر فرزندآوری هستند.
احمدیان همچنین به نقش مثبت فعالیت بدنی منظم در سلامت باروری اشاره کرد و اظهار داشت: ورزش متعادل به حفظ وزن ایدهآل، تنظیم هورمونها و ارتقای سلامت باروری کمک میکند. با این حال، ورزشهای شدید و طولانیمدت، به ویژه اگر با کاهش شدید وزن همراه باشند، ممکن است در برخی از زنان به اختلال در تخمکگذاری منجر شود. استرسهای شدید و طولانیمدت هم میتوانند عملکرد هورمونهای تولیدمثل را تحت تأثیر قرار دهند و شانس بارداری را کاهش دهند، اما برخلاف تصورات عمومی، استرس به تنهایی علت اصلی ناباروری نیست. لازم به ذکر است که خود ناباروری نیز میتواند منجر به اضطراب و افسردگی گردد، لذا حمایت روانی، خواب کافی، انجام فعالیت بدنی منظم و استفاده از تکنیکهای مدیریت استرس برای زوجهای تحت درمان امری ضروری است.
وی در پایان به آثار آلودگی هوا بر باروری نیز اشاره کرد و گفت: تحقیقات نشان دادهاند که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلودگی هوا، به ویژه ذرات معلق ریز و برخی مواد شیمیایی مختلکننده غدد درونریز، میتواند کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش داده و احتمال بارداری را به میزان قابل توجهی کاهش دهد، هر چند هنوز سهم دقیق این عوامل به روشنی مشخص نیست. برخی عفونتها نیز در صورت عدم درمان مناسب میتوانند به لولههای رحمی یا سیستم تناسلی آسیب برسانند و بستر ناباروری را فراهم آورند، پس رعایت نکات بهداشتی، پیشگیری از عفونتهای انتقالی و درمان بهموقع آنها از اصول حیاتی حفظ سلامت باروری به شمار میرود.
مراجعه بهموقع، شانس موفقیت درمان را افزایش میدهد
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار داشت: بسیاری از عوامل مؤثر بر سلامت باروری در دسترس کنترل میباشند و رعایت اصولی نظیر حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، ترک استعمال دخانیات، اجتناب از مواد مخدر و استروئیدهای بدنسازی، خواب کافی، مدیریت استرس، کاهش تماس با آلایندههای محیطی و مراجعه زودهنگام به پزشک نقش بسزایی در حفظ قدرت باروری ایفا میکند. به زوجین توصیه میشود اگر سن زن کمتر از ۳۵ سال است و پس از ۱۲ ماه رابطه زناشویی منظم و بدون پیشگیری بارداری حاصل نشد یا اگر سن زن ۳۵ سال و بیشتر است و پس از ۶ ماه بارداری حاصل نشد، برای بررسی و تشخیص زودهنگام به مراکز خدمات جامع سلامت یا پزشک مراجعه کنند، زیرا تشخیص و درمان بهموقع میتواند شانس موفقیت درمان را به طور چشمگیری افزایش دهد.
انتهای پیام
