«افزایش تنشهای غیرقابل پیشبینی» در خاورمیانه؛ نگرانی آمریکا از چه سناریویی نشأت میگیرد؟
به نقل از ایلنا، انتشار هشدارهای امنیتی بیسابقه از سوی سفارتهای آمریکا در چند کشور منطقه، بار دیگر گمانهزنیها را در مورد احتمال ورود روابط ایران و آمریکا به مرحلهای نوین دامن زده است. اگرچه واشنگتن جزئیات روشنی از علل این هشدارها ارائه نکرده، ولی نوع ادبیات بهکاررفته حاکی از این است که آمریکا نسبت به تشدید ناامنیها در منطقه نگرانی جدی دارد.
در این هشدارها، برخلاف توصیههای متداول امنیتی، به مسائلی همچون احتمال اختلال در پروازها، بسته شدن حریمهای هوایی، آمادگی برای ترک منطقه و توجه به پناهگاههای ایمن اشاره شده است؛ اقداماتی که معمولاً در شرایط افزایش نگرانی از حملات موشکی یا پهپادی و گسترش دامنه درگیریها اتخاذ میشود.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که تنشها میان واشنگتن و تهران پس از ماهها تقابل و افزایش فشارهای نظامی و سیاسی به نقطه حساسی رسیده است. در ماههای اخیر، آمریکا نه تنها فشارهای اقتصادی و سیاسی را افزایش داده بلکه حضور نظامی خود در منطقه را نیز تقویت کرده، و ایران نیز بهطور مکرر اعلام کرده که هرگونه حمله به منافع یا زیرساختهایش با واکنش متقابل مواجه خواهد شد.
یکی از سناریوهای مطرح درباره اقدامات احتمالی آمریکا، گسترش دامنه اهداف فراتر از مراکز نظامی است. برخی گزارشها حاکی از آن هستند که زیرساختهای انرژی، مؤسسات حیاتی و مراکز استراتژیک ایران ممکن است در محاسبات واشنگتن قرار گیرد؛ موضوعی که در صورت تحقق میتواند سطح درگیریها را بهصورت قابل توجهی افزایش دهد.
از سوی دیگر، تهران نیز تأکید کرده که به هرگونه اقدام نظامی پاسخ اینچنینی خواهد داد. مقامات ایرانی بارها هشدار دادهاند که حمله به زیرساختهای حیاتی این کشور میتواند منجر به واکنشهایی علیه منافع آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه شود.
یکی از نگرانیهای عمده واشنگتن، احتمال گسترش دامنه پاسخهای ایران در چند جبهه مختلف است. آمریکا بر این باور است که هرگونه عملیات نظامی علیه ایران ممکن است با واکنش گروههای وابسته به تهران در منطقه همراه گردد و منجر به تهدید نیروهای مستقر، مراکز دیپلماتیک و منافع این کشور در چندین نقطه شود.
در این چارچوب، بحث درباره نقش رژیم صهیونیستی در تحولات احتمالی آینده نیز به چشم میخورد. برخی گزارشها از همکاری میان واشنگتن و تلآویو خبر داده و در عین حال این احتمال را مطرح کردهاند که آمریکا در مرحله نخست، هرگونه عملیات احتمالی را بهصورت مستقل اجرا کند تا از شدتگرفتن سریع درگیریها جلوگیری نماید.
علاوه بر گزینه نظامی، برخی گزارشها از بررسی ابزارهای جدید فشار اقتصادی علیه ایران حکایت دارند؛ از جمله تلاش برای محدود کردن مسیرهای تجاری و افزایش فشار بر حکومت تهران. با این حال، اجرای چنین گزینههایی با چالشهای سیاسی و منطقهای قابل توجهی مواجه است.
در مجموع، هشدارهای امنیتی از سوی آمریکا را میتوان فراتر از یک اقدام کنسولی عادی تلقی کرد. این هشدارها نشاندهنده این است که واشنگتن نسبت به احتمال وقوع تحولات غیرمنتظره در منطقه توجه ویژهای دارد؛ هرچند هنوز مشخص نیست که آیا این اقدامات مقدمهای برای یک عملیات نظامی نوین است یا صرفاً بخشی از فشار روانی و سیاسی برای افزایش ده هزینه تصمیمگیری طرف مقابل.
آنچه مسلم است، خاورمیانه در شرایط حساسی قرار دارد و هر گونه اشتباه محاسباتی میتواند تنشهای موجود را از سطحی محدود به بحرانی بسیار گستردهتر تبدیل نماید.
زیبا اکبرزاده