کامبیز نوروزی: شورای عالی فضای مجازی بر پایه قانون بنیانگذاری نشده است/ ابهام در رژیم حقوقی حاکم بر فضای اینترنت در ایران
خبرآنلاین: اخیراً فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در یک جلسه پرسش و پاسخ با خبرنگاران درباره شایعات مربوط به قطع اینترنت اظهار داشت: «هر گونه انسداد، تعلیق یا ممنوعیت در زمینه فعالیت سکوها و کسبوکارهای دیجیتال، تنها با نظر ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی و با دستور رئیسجمهور قابل انجام است.» اما پرسش قابل توجه این است که شورایعالی فضای مجازی در موضوع فیلترینگ چه نقشی ایفا خواهد کرد و آیا مسعود پزشکیان مسئولیت فیلترینگ و حل محدودیتها را بر عهده خواهد گرفت؟
در این راستا، کامبیز نوروزی، حقوقدان در مصاحبهای با خبرگزاری خبرآنلاین، به اظهارات سخنگوی دولت اشاره کرد و بیان نمود: «ایجاد ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی، خود نشاندهنده عدم وضوح و ابهام در رژیم حقوقی حاکم بر فضای وب در ایران است. به روشنی مشاهده میشود که این فضای وب در ایران تحت تأثیر تمایلات شخصی و انواع دیدگاههای مختلف قرار گرفته است.»
وی افزود: «شورای عالی امنیت ملی در موارد خاصی که به امنیت ملی مربوط است، تصمیمگیری میکند؛ مثلاً در زمان جنگ که مسائل امنیت ملی مطرح است، این شورا قادر به تصمیمگیری در مورد فیلترینگ میباشد. لذا تشکیل این ستاد و اقداماتی که اتخاذ میکند، با حدود اختیارات شورای عالی امنیت ملی تداخل ندارد.»
در ادامه، متن کامل گفتوگوی کامبیز نوروزی، حقوقدان را از خبرگزاری خبرآنلاین مطالعه میکنید؛
* سخنگوی دولت در کنفرانس خبری اعلام کرده که هر گونه انسداد، تعلیق یا ممنوعیت فعالیت سکوها و کسبوکارهای دیجیتال، پس از دریافت نظر ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی و با دستور رئیسجمهور صورت خواهد گرفت. نظر شما چیست و به نظر شما این ستاد تا چه اندازه میتواند در برابر شورای عالی فضای مجازی تأثیرگذار باشد؟
مسأله اصلی این است که اساساً رژیم حقوقی حاکم بر محیط وب در ایران به شدت مبهم و غیرشفاف است. در واقع، هیچ چارچوب قانونی سازگاری با قوانین کشور، از جمله قانون اساسی، در این زمینه وجود ندارد. حتی خود شورای عالی فضای مجازی نیز بر اساس ضوابط قانونی تاسیس نشده و عملکرد آن در بسیاری از موارد با اصول حقوقی و قانون اساسی در تضاد است.
چند روز پیش، وبسایت معتبر ورزشی «فوتبال ۳۶۰» از دسترس خارج شد، اما هیچ مقام یا نهادی توضیح نداد که چه نهادی این اقدام را صورت داده، بر مبنای چه مقرراتی این تصمیم اتخاذ شده و مستند قانونی آن چه بوده است. هر زمان که اراده کنند، یک پلتفرم بهطور کامل مسدود میشود یا صفحات افراد در پلتفرمهای مختلف بسته میشود، بدون اینکه مقررات مشخص و شفافی بر این اقدامات حاکم باشد.
به این ترتیب، تشکیل این ستاد خود نشانه دیگری است از اینکه واقعاً مشخص نیست رژیم حقوقی حاکم بر فضای وب در ایران چیست. بهطور یقین میتوان گفت که اینترنت در ایران تابع سلیقههای فردی و نظرات گروههای مختلف قرار گرفته است.
به عنوان یک نمونه دیگر، با وجود اینکه تقریباً تمامی کارشناسان بهطور قاطع معتقد به نادرستی فیلترینگ هستند و در عمل نیز با گسترش انواع ابزارهای فیلترشکن دیگر اثری ندارد، هنوز هم بر ادامه این سیاست پافشاری میشود. همچنین با در نظر گرفتن اختیارات رئیسجمهور، ایجاد این ستاد از لحاظ قانونی نیز تطابق بیشتری با ساختار حقوقی ایران نسبت به شورای عالی فضای مجازی دارد.
ظن دارم که شورای عالی فضای مجازی با تصمیم رئیسجمهور و اقدامات این ستاد موافق نخواهد بود
* با این حال، نکتهای که همچنان روشن نیست، این است که آیا اظهارات سخنگوی دولت به این معناست که از این به بعد تصمیمگیری در مورد اعمال یا رفع فیلترینگ به رئیسجمهور سپرده خواهد شد و همچنین نقش شورای عالی امنیت ملی چگونه خواهد بود؟
شورای عالی امنیت ملی در زمینههای خاص تصمیمگیری میکند؛ بدین معنا که در مواردی که به امنیت ملی مرتبط است، به ویژه در زمانهایی که مسائل امنیت ملی مطرح باشد، این شورا میتواند درباره اعمال فیلترینگ تصمیمگیری کند. بنابراین، ایجاد این ستاد و اقدامات آن با اختیارات و تصمیمات شورای عالی امنیت ملی در تضاد نیست.
اما باید هرچه زودتر وضعیت شورای عالی فضای مجازی روشن شود. من گمان میکنم این شورا با تصمیم رئیسجمهور و اقدامات این ستاد موافق نخواهد بود. به هر حال، موضوع اصلی این است که رئیسجمهور باید به سرعت به وزارت ارتباطات و معاونت حقوقی ریاستجمهوری دستور دهد تا وضعیت حقوقی محیط وب را مشخص کنند.
باید مشخص شود که کدام نهادها باید در این زمینه فعال باشند و چه نهادهایی اختیار تصمیمگیری درباره محیط وب را دارند. متأسفانه، این پرسش تاکنون بیپاسخ مانده و همین موضوع باعث شده که محیط وب در ایران به عرصهای برای تعارض قدرت تبدیل شود.
پزشکیان به عدم مسدودسازی اینترنت و جلوگیری از دسترسی مردم به اینترنت معتقد است
* شما به فیلتر شدن وبسایت فوتبال ۳۶۰ اشاره کردید. آقای پزشکیان نیز در جلسه هیئت دولت دستوری برای بررسی این موضوع صادر کردند. آیا میتوان اینگونه برداشت کرد که ایشان میخواهند موضوع فیلترینگ را جدا از مسیر این ستاد و شورای عالی فضای مجازی مورد پیگیری قرار دهند؟
من نمیتوانم درباره نیت آقای پزشکیان یا کسی دیگر قضاوت کنم، ولی به نظر میرسد اخبار غیررسمی و مواضعی که از ایشان منتشر شده، نشاندهنده این است که آقای پزشکیان نگاه سختگیرانه و محدودکننده شورای عالی فضای مجازی را نمیپذیرند و به مسدودسازی اینترنت و ممانعت از دسترسی عمومی به اینترنت اعتقادی ندارند.
با این وجود، در عمل، اقداماتی که برای تحقق این دیدگاه لازم بوده، هنوز به ثمر نرسیده است. همچنین، همکاران رئیسجمهور در معاونتهای حقوقی و راهبردی هم به طرز قابلتوجهی منفعل عمل کرده و عملاً هیچ اقدامی انجام نمیدهند.
ما نباید انتظار داشته باشیم که رئیسجمهور شخصاً تمام امور را مدیریت کند. همکاران رئیسجمهور باید دست به کار شوند، موضع خود را روشن کنند و تلاش بیشتری انجام دهند، ولی متأسفانه فعلاً جز انفعال و بیمسئولیتی چیزی مشاهده نمیشود.
حتی در ماجرای اخیر که سازمان صدا و سیما سخنان رئیس مجلس، رئیس قوه قضائیه و حتی رئیسجمهور را سانسور کرد، هیچ واکنش مناسبی از سوی این مقامات ابراز نشد. در حالی که این واقعه بسیار بزرگ و بیسابقهای بود که در تاریخ جمهوری اسلامی و تلویزیون ایران به وقوع پیوست.
در پایان، فقط یکی دو نفر از همکاران رئیسجمهور به طور بسیار ملایم با رسانهها گفتوگو کردند، در حالی که انتظار میرفت اقداماتی جدیتر انجام شود. نمایندگان رئیسجمهور در شورای عالی نظارت بر صدا و سیما نیز به طور کاملاً غیرمسئولانه هیچ اقدامی نکردند تا از صدا و سیما در قبال این رفتار نادرست و غیرقانونی پاسخخواهی شوند و اطلاعات لازم به مردم منتقل گردد.
این مثال را برای نشان دادن وضعیت فیلترینگ نیز ذکر کردم، چرا که همکاران رئیسجمهور در انجام وظایف خود ناکام بوده و نتوانستهاند زمینه را برای اقدامات جدیتر رئیسجمهور در مورد اینترنت فراهم کنند.
29215