شوخیهای میان خواهر و برادر؛ نزدیکی یا آسیب به شخصیت؟
مهرناز کردفلاحت در گفتوگویی با ایسنا، در رابطه با جنبههای خندهدار و عاطفی میان خواهر و برادرها توضیح داد: شوخی میان خواهر و برادر تنها به عنوان یک رفتار تفریحی محسوب نمیشود، بلکه جزئی از روند رشد روانی و اجتماعی آنها به شمار میرود. از منظر روانشناسی، شوخیهای سالم به کودکان و نوجوانان این فرصت را میدهد که مهارتهایی نظیر برقراری ارتباط، تنظیم هیجان، همدلی و حل تعارض را در محیطی امن تست کنند. بسیاری از تواناییهایی که بعدها در روابط عاطفی و اجتماعی بزرگسالی به کار گرفته میشوند، نخستین بار در خلال این تعاملات خانوادگی شکل میگیرند.
وی افزود: در هنگامی که خواهر و برادر مشغول خندیدن و شوخی کردن با یکدیگر هستند، احساس امنیت، اعتماد و نزدیکی میان آنها تقویت میشود. این تجربیات مثبت به یادهایی مشترک تبدیل میگردند که در بزرگسالی نیز حس نزدیکی را حفظ میکنند؛ به همین علت بسیاری از افراد رابطه نزدیکشان را با شوخیهای مشترک به یاد میآورند. لازم است که فرق بین شوخیهای سالم و مضر را شناخت. شوخی زمانی مثبت است که هر دو طرف از آن لذت ببرند و به همراه احترام باشد، اما اگر به تمسخر، تحقیر یا مقایسه منجر شود، میتواند عزت نفس را تحت تاثیر قرار داده و زمینهساز جدایی عاطفی گردد. در نهایت، شوخیهای سالم که در فضایی سرشار از احترام صورت میگیرند، به تقویت پیوند عاطفی و شکلگیری روابط پایدار کمک میکنند.
این روانشناس به بیان اینکه تا چه اندازه شوخیها در بین خواهر و برادرها طبیعی است، ادامه داد: شوخیهای میان خواهر و برادر باید به اندازهای طبیعی باشد که به روابط آسیب نرساند. تأثیر این شوخیها بر کیفیت ارتباط آنها تعیینکننده است؛ به طوری که جملاتی که در یک خانواده عادی پذیرفته میشود، میتواند در خانوادهای دیگر به تحقیر یا بروز فاصله منجر شود. نشانهی شوخی سالم، احساس امنیت در طرفین است؛ به گونهای که هر دو قادر به شوخی کردن بوده یا با گفتن «کافی است» مرزهای یکدیگر را محترم بشمارند. اگر اعتراض یک فرد نادیده گرفته شود یا یک کودک دائماً هدف شوخی قرار بگیرد، توازن رابطه به هم میخورد. شوخی باید بر روی وقایع گذرا تمرکز کند و نه ویژگیهای ثابت فرد.
کردفلاحت افزود: تکرار شوخیها درباره ظاهر، استعدادهای ذهنی یا نقاط ضعف شخصیتی میتواند به تضعیف عزت نفس کودک منجر شود. والدین باید به این نکته توجه داشته باشند که اثر شوخیها محدود به آن لحظه نمیشود؛ کنارهگیری کودک از جمع یا کمحرف شدن او به منظور جلوگیری از تبدیل شدن به سوژه، نشاندهندهٔ این است که شوخی به یک تجربه آزاردهنده بدل شده است. مرز سالم بودن شوخی به میزان خنده سنجیده نمیشود، بلکه بستگی به حفظ احترام متقابل، تعادل قدرت و احساس امنیت دارد. شوخیهایی که این اصول را زیر پا میگذارند، نیاز به بازنگری دارند.
تفاوت شوخی سالم و آزاردهنده در روابط خواهر و برادر
به گفته وی، تفاوت میان شوخی سالم و آزاردهنده در روابط خواهر و برادر تنها به شدت یا نیت شوخیکننده محدود نمیشود، بلکه اثر آن بر احساس امنیت روانی و کیفیت ارتباط بسیار حائز اهمیت است. شوخی سالم موجب افزایش صمیمیت و نزدیکی میشود و هر دو طرف از آن لذت میبرند؛ اما شوخی آزاردهنده یک طرف را در موقعیتی دفاعی قرار میدهد و او را وادار میکند که بخشهایی از شخصیت یا احساساتش را پنهان کند. در یک شوخی سالم، قدرت رابطه متوازن است و هر دو توانایی آغاز، واکنش یا قطع شوخی را دارند؛ اما اگر همیشه یک نفر به عنوان هدف قرار گیرد و امکان ابراز مخالفت نداشته باشد، چنین رویکردی به آزار روانی نزدیک میشود. واکنش حقیقی طرف مقابل از نیت شوخیکننده مهمتر است و نشانههایی مانند سکوت، لبخند اجباری، تغییر موضوع یا دور شدن از جمع، بیانگر نادیده گرفتن مرزهای روانی او هستند.
این روانشناس با ذکر این نکته که شوخی درباره موقعیتهای روزمره معمولاً آسیبزا نیست، اظهار داشت: اما تکرار شوخی حول محور ویژگیهایی چون ظاهر، وزن، تواناییهای تحصیلی یا نقاط ضعف عاطفی میتواند به بخشی از تصویر ذهنی فرد تبدیل شود. مغز تجارب تکراری را به عنوان الگوی اجتماعی ذخیره میکند و ممکن است در آینده به کاهش عزتنفس یا حساسیت بیش از حد نسبت به قضاوت دیگران منجر شود. مهمترین تفاوت میان این دو نوع شوخی در تاثیری است که بر رابطه میگذارد. شوخی سالم خاطرات مشترکی را شکل میدهد و پیوند عاطفی را عمیقتر میسازد، اما شوخی آزاردهنده زخمی به جا میگذارد که ممکن است سالها بعد نیز در روابط خواهر و برادر باقی بماند. به همین دلیل، معیار واقعی یک شوخی موفق، صرفاً خنده لحظهای نیست، بلکه احساسی است که دو نفر پس از آن نسبت به یکدیگر دارند.
تفاوت شوخی سالم با تحقیر
این روانشناس با اشاره به تفاوت بین شوخی سالم و تحقیر، بیان کرد: به نظر من سادهترین راه برای شناسایی این تفاوت این است که ببینیم پس از پایان شوخی، چه چیزی در رابطه باقی میماند. اگر دو نفر احساس نزدیکی بیشتری پیدا کنند و احترام متقابل حفظ شود، میتوان آن را شوخی سالم تلقی کرد؛ اما اگر یکی احساس شرمندگی کند، سکوت اختیار کند یا از ادامه تعامل اجتناب کند، دیگر نمیتوان این رفتار را شوخی به حساب آورد. تحقیر معمولاً پشت پرده خنده پنهان میشود و جملاتی که با «فقط شوخی کردم» به پایان میرسند، ممکن است به عزت نفس فرد مقابل آسیب بزنند. در علم روانشناسی، نیت گوینده ملاک اصلی نیست، بلکه تجربیات شنونده دارای اهمیت است. شوخی سالم انعطافپذیر است و با ناراحتی طرف مقابل قطع میشود؛ در حالی که تحقیر به نادیده گرفتن اعتراضها و ادامه رفتار میانجامد. شوخی سالم بر وقایع روزمره و رفتارهای موقتی متمرکز است، در حالی که تحقیر به ویژگیهای ثابت فرد توجه میکند.
کردفلاحت اشاره کرد: هنگامی که ویژگیهایی چون ظاهر، هوش، تواناییها یا نقاط ضعف یک فرد بارها به سوژه خنده تبدیل میشود، مغز این پیام را به یاد میسپارد و این مسئله در بلندمدت ممکن است بر عزت نفس و احساس ارزشمندی او تأثیر بگذارد. در نهایت، باید گفت که مرز میان شوخی و تحقیر با شدت خنده تعیین نمیشود، بلکه کیفیت رابطه تعیینکننده است. اگر خنده باعث افزایش احساس امنیت و صمیمیت در هر دو طرف شود، شوخی سالم محسوب میشود؛ اما اگر خنده به قیمت کوچکشدن یک نفر تمام شود، هرچند همه آن را طنز بدانند، هم از منظر روانشناسی با شکل خاصی از تحقیر پنهان برخورد کردهایم.
انتهای پیام
