داستان ریاست در فیفا؛ یک کرسی قدرت با تنها ۹ متصدی در ۱۲۲ سال/ اینفانتینو می‌خواهد در روزهای پرحاشیه هم فرمان را در دست نگه دارد

در کارنامه ۱۲۲ ساله فیفا، فوتبال جهان چهره‌های مدیریتی بسیاری را دیده است، اما یک نکته همچنان برجسته می‌ماند: عالی‌ترین جایگاه این نهاد فقط میان ۹ نفر دست‌به‌دست شده؛ یعنی ریاست فیفا معمولاً مسیرهای کوتاه‌مدت و پرشتاب نداشته و روسای آن غالباً برای مدت‌های طولانی در قدرت باقی مانده‌اند.

فیفا که از ۲۱ می ۱۹۰۴ و زمان تأسیسش در پاریس فعالیت رسمی را آغاز کرد، تا امروز فقط ۹ رئیس شناخته‌شده داشته است. این آمار وقتی کنار تعداد فعلی اعضای فیفا قرار می‌گیرد که این سازمان اکنون ۲۱۱ فدراسیون عضو دارد؛ رقمی که حتی از تعداد اعضای سازمان ملل نیز بیشتر است. همین هم باعث شده سمت ریاست فیفا از ماندگارترین مناصب مدیریتی در ورزش به شمار بیاید.

رابرت گِرین، نخستین رئیس فیفا، تنها دو سال (۱۹۰۴ تا ۱۹۰۶) در این جایگاه ماند، اما دنیل برلی وولفال، جانشین او، ۱۲ سال دوام آورد و در همین مدت ریاست کرد؛ با این تفاوت که او در دوران تصدی، از دنیا رفت.

بعد از آن، الگوی جدیدی از حضور طولانی‌تر در رأس سازمان شکل گرفت. ژول ریمه، رئیس فرانسوی فیفا، با ۳۳ سال حضور در سمت ریاست (۱۹۲۱ تا ۱۹۵۴)، طولانی‌ترین دوره مدیریتی این نهاد را رقم زد. او همچنین در شکل‌گیری جام جهانی نقش پررنگی ایفا کرد.

رودولف سیلدرایرس و آرتور دروری هم دوره‌هایی کوتاه‌تر در اختیار داشتند، اما با مرگشان، پرونده ریاستشان بسته شد. پس از آن، استنلی راس توانست ۱۳ سال رئیس فیفا باقی بماند (۱۹۶۱ تا ۱۹۷۴).

در مسیر تاریخ، دو چهره اثرگذار در عصر جدید فیفا زمام امور را در دست گرفتند. ژائو هاولانژ از برزیل طی ۲۴ سال ریاست (۱۹۷۴ تا ۱۹۹۸) فوتبال را از یک ورزش ملی و منطقه‌ای به صنعتی جهانی تبدیل کرد. سپس سپ بلاتر به مدت ۱۷ سال (۱۹۹۸ تا ۲۰۱۵) هدایت فیفا را بر عهده گرفت؛ دوره‌ای که سرانجام با رسوایی فساد معروف به «فیفا گیت» پایان یافت.

بررسی آمارها نشان می‌دهد این الگو، صرفاً یک اتفاق ساده نبوده است. از میان ۹ رئیس فیفا، ۶ نفر بیش از ۱۰ سال در سمت خود ماندند و میانگین مدت ریاست در این نهاد، از ۱۳ سال فراتر است.

تا پیش از بحران سال ۲۰۱۵، اساسنامه فیفا محدودیتی برای تعداد دوره‌های ریاست در نظر نگرفته بود؛ بنابراین روسا می‌توانستند بدون سقف مشخص، برای انتخاب مجدد اقدام کنند. علاوه بر این، سازوکار انتخابات فیفا بر پایه مدل «یک کشور، یک رأی» بنا شده بود؛ به این معنا که وزن رأی یک فدراسیون به جایگاه یا موفقیت فوتبالی کشورش گره نخورده و صرفاً در چارچوب کشور تعریف می‌شد.

اما پس از رسوایی‌ها در سال ۲۰۱۵، فیفا دست به اصلاحات زد. بر این اساس، رئیس سازمان تنها می‌تواند نهایتاً سه دوره چهار ساله، یعنی مجموعاً ۱۲ سال، در این سمت باقی بماند. با این حال، اجرای همین قاعده برای جانی اینفانتینو با تفسیری ویژه همراه شد.

اینفانتینو در سال ۲۰۱۶ جای سپ بلاتر را گرفت و سه سال باقی‌مانده از دوره او را به اتمام رساند، اما آن بازه به‌عنوان یک دوره رسمی ریاست ثبت نشد. بنابراین، نخستین دوره رسمی ریاست اینفانتینو عملاً از سال ۲۰۱۹ آغاز شد. او در مارس ۲۰۲۳ در کنگره فیفا در کیگالی رواندا، بدون حضور رقیب، دوباره انتخاب شد.

اگر اینفانتینو در انتخابات مارس ۲۰۲۷ نیز پیروز شود و چهار سال بعدی را کامل پشت سر بگذارد، مجموع دوران حضور او در رأس فیفا به ۱۵ سال می‌رسد؛ رکوردی که از سپ بلاتر، استنلی راس و دیگر پیشینیان بیشتر است و تنها ژائو هاولانژ و ژول ریمه هستند که در این مقایسه جایگاه بالاتری دارند.

انتخاب دوباره اینفانتینو دیگر قطعی نیست

تا پیش از ماجرای پروژه FIFA Forward Enterprise (FFE)، تقریباً همه تصور می‌کردند که اینفانتینو در سال ۲۰۲۷ هم بدون مانع جدی راه خود را به کرسی ریاست ادامه خواهد داد؛ اما شکل‌گیری و پیش‌روی این طرح، معادلات را تغییر داد.

FFE قرار بود به‌عنوان یک شرکت وابسته زیرمجموعه فیفا فعالیت کند و بخشی از درآمدهای مرتبط با جام جهانی را مدیریت کند؛ ایده‌ای که برخی آن را تلاشی برای خصوصی‌سازی درآمدهای مسابقات جهانی تفسیر کردند. همین برداشت‌های مختلف و نگرانی‌ها باعث شد واکنش‌های گسترده‌ای در میان ذی‌نفعان ایجاد شود.

یوفا که ۵۵ فدراسیون عضو دارد، اعلام کرد تا زمانی که این پروژه به‌طور کامل کنار گذاشته نشود، رقابت‌های آینده فیفا را تحریم خواهد کرد. کونکاکاف هم در این مسیر، مخالفت خود را اعلام کرد و کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز نگرانی‌هایش را درباره این طرح مطرح ساخت. در نهایت، این پروژه از دستور کار خارج شد.

رقبای احتمالی اینفانتینو در انتخابات ۲۰۲۷

یکی از گزینه‌هایی که برای رویارویی با اینفانتینو مطرح شده، ناصر الخلیفی، رئیس پاری‌سن‌ژرمن است؛ نامی که گفته می‌شود توجه برخی مدیران اروپایی را نیز به خود جلب کرده. هم‌چنین ویکتور مونتالیانی، رئیس کونکاکاف، به‌عنوان یک احتمال دیگر مطرح می‌شود؛ گرچه تا چند هفته پیش، بسیاری تصور نمی‌کردند اینفانتینو جدی‌ترین رقیب خود را داشته باشد.

برای اینکه اینفانتینو پیش از برگزاری انتخابات از کار برکنار شود، باید حداقل ۴۳ فدراسیون درخواست رأی عدم اعتماد ارائه دهند؛ فرآیندی که از نظر اجرایی کار آسانی نیست، اما با این حال، برای نخستین بار در دوران ریاست او، غیرممکن به نظر نمی‌رسد.

تجربه تاریخی فیفا نشان داده تغییر قانون‌ها همیشه به معنای تغییر خودبه‌خودی ساختار قدرت نیست. در اغلب مقاطع، سمت ریاست بیشتر در اختیار مدیرانی بوده که سال‌های طولانی در رأس سازمان حضور داشته‌اند. اگر اینفانتینو در سال ۲۰۲۷ هم پیروز شود، این چرخه تداوم پیدا می‌کند؛ اما احتمال شکست او می‌تواند به معنی نخستین تغییر اساسی در رأس فیفا طی چند دهه اخیر باشد.

در این رابطه بخوانید: تاج ریاست فیفا روی سر چه کسی می‌نشیند؟ ۶ رقیب برای اینفانتینو

روسای فیفا در تاریخ:

• رابرت گِرین (فرانسه): ۱۹۰۴ تا ۱۹۰۶
• دنیل برلی وولفال (انگلیس): ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۸
• ژول ریمه (فرانسه): ۱۹۲۱ تا ۱۹۵۴
• رودولف سیلدرایرس (بلژیک): ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۵
• آرتور دروری (انگلیس): ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۱
• استنلی راس (انگلیس): ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۴
• ژائو هاولانژ (برزیل): ۱۹۷۴ تا ۱۹۹۸
• سپ بلاتر (سوئیس): ۱۹۹۸ تا ۲۰۱۵
• جانی اینفانتینو (سوئیس-ایتالیا): ۲۰۱۶ تاکنون

روسای موقت:

• کارل آنتون هیرشمان (هلند): ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۱ (پس از مرگ وولفال)
• عیسی حیاتو (کامرون): ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶ (پس از تعلیق بلاتر)

همچنین بخوانید: در نشست اضطراری فیفا در مراکش چه گذشت؟ عذرخواهی از ۲۱۱ عضو و حمایت دوباره از اینفانتینو پیش از انتخابات